De spiegel van de ziel

Leerlingen hebben ook zonder woorden veel te zeggen. Via bewuste non-verbale communicatie drukken zij uit wie ze zijn, hoe ze zouden willen zijn, hoe ze zich voelen. Ze tonen zich met hun kleren, hun haardracht, de attributen waarmee ze zich omringen. Zo zijn sommige schoolagenda’s – om nu maar iets schools te noemen – volgeschreven en -geplakt tot heuse dagboeken, uitlaatkleppen van persoonlijkheid. Maar ook de onbewuste lichaamstaal is een spreekbuis. Houding, motoriek, mimiek, hoe men zich beweegt of plaats inneemt in een ruimte. Als Mike achterover hangt in zijn bank, vertalen leraars dat als gebrek aan interesse. Maar tieners beheersen de finesses van de fatsoenlijke lichaamstaal nog niet. Ze voelen zich ook vaak erg onhandig in hun snel veranderende lichaam. Meisjes gaan krom lopen om hun borsten te verbergen, jongens om hun lengte te camoufleren. Grote truien en ruime jacks beschermen het lichaam tegen blikken vanuit de buitenwereld. Een blos blijft achter lang loshangend haar verborgen. Veel onzekerheid wordt ten onrechte geïnterpreteerd als desinteresse. Dan liever de brave, oplettende, ijverige pose? Daarin blijken vooral de spiekers het meest bedreven te zijn.

Net als volwassenen doen leerlingen aan impression management. Waar iemand grondig leren kennen veel tijd kost, is het uiterlijk de gemakkelijkste spiegel van de ziel. En dus beoordelen veel leerkrachten hun leerlingen naar wat zij van ze zien en horen. Met wat tegenslag worden leerlingen echter herhaaldelijk verkeerd begrepen, want de boodschappen die zij uitsturen, zijn niet altijd eenduidig. Non-verbale communicatie verbergt nu eenmaal een schat aan informatie. Voor wie zijn leerlingen goed wil leren kennen, is ze echter de moeite waard om zich in te verdiepen.

Non-verbale communicatie van leerlingen in de klas. Tijdschrift voor leerlingbegeleiding, jg. 14, nr. 3.