Is Europa een sprookje?
Vijf toekomstige leraren over sprookjes en Europa in de klas
“Te veel Vlaamse secundaire scholen behandelen kunst en cultuur nog heel stiefmoederlijk”, zegt Leen Alaerts van de lerarenopleiding van de Katholieke Hogeschool Leuven. Samen met haar collega Wendy Van Humbeeck liet ze haar studenten van het keuzevak ‘kunst en cultuur’ op zoek gaan naar de ziel van sprookjesfiguren. Vijf toekomstige leraren vertellen hoe ze later cultuur én Europa in hun lessen willen integreren.
Hoe marginaal zijn sprookjesfiguren? Met welke problemen worstelde Sneeuwwitje in werkelijkheid? Wie was Peter Pan als mens? Zijn er vandaag nog dwergen of gemene stiefmoeders? Die vragen probeerden tien studenten van de Katholieke Hogeschool Leuven na twee intensieve weken van brainstormsessies en ateliers in een performance te beantwoorden. “In het keuzevak ‘kunst en cultuur’ laat ik de studenten nadenken over hoe ze het creatieve en muzische later in hun lespraktijk willen smokkelen”, zegt docent geschiedenis Leen Alaerts. “Slechts tien van de honderd twintig laatstejaars kiezen voor dit vak. Dat toont al aan hoeveel belang toekomstige leraren secundair onderwijs aan kunst en cultuur hechten. Met ons sprookjesproject integreren de studenten cultuur in de klassieke schoolvakken. Creatief zijn is helemaal niet moeilijk. Als je werkt vanuit je eigen interesses en beeldtaal, loopt het haast vanzelf.”
Wout Schroyen (22), studeert Engels en geschiedenis
Favoriete sprookje: Het meisje met de zwavelstokjes
Het sprookje van het meisje met de zwavelstokjes is heel realistisch. Als ‘stoere’ jongen van acht was ik er enorm door gepakt en nu nog altijd. Het slot is sterk: het meisje sterft met de glimlach door mooie beelden te zien van dingen die ontbraken in haar leven.
Wat doe je ermee?
Cultuur wordt te vaak op een traditionele manier gebracht binnen mijn vakken. In een les Engelse literatuur kiest de leraar meestal voor een reading comprehension die de leerling zelfstandig inhoudsvragen laat oplossen. Veel vaardigheden komen hier niet aan bod. Een leuker voorstel: laat de leerlingen een fragment kiezen uit een Engelstalige roman of verhaal. Bijvoorbeeld: de leerlingen lezen de Canterbury Tales. Ze vormen groepjes die elk de verhalen actualiseren en herwerken om zo een kort toneeltje uit te werken. Creatief? Ja. Motiverend? Ja. Efficiënt? Ja. Lezen, schrijven, luisteren én spreken komen aan bod.
Hallo Europa?
Leerlingen moeten kennismaken met het Europese erfgoed en de Europese manier van denken, maar zonder dat het hen manipuleert om voor één denkkader te kiezen. Europa is belangrijk, maar we leven ook in een multiculturele en geglobaliseerde wereld. Net zoals we ons niet in ons landje mogen opsluiten, mogen we ons ook niet binnen Europa opsluiten. Het heeft geen zin om kennis van andere continenten uit te sluiten of niet te behandelen.
Hanne Christens (20), studeert Nederlands en godsdienst
Favoriete sprookje: Peter Pan
Tinkelbel, het elfje uit Peter Pan, is een flirterig type dat altijd schattig wil doen, maar eigenlijk heel sterk is en veel pit heeft. Met haar moet je niet sollen. Tegelijkertijd is ze een heel eenzaam personage. Ze probeert zich uiterlijk heel populair te maken, maar voelt zich eigenlijk niet aanvaard.
Wat doe je ermee?
In de lessen Nederlands wil ik veel ruimte laten voor expressie: toneel, poëzie, beelden … Daarnaast begeleid ik ook het schooltoneel. Ik vind cultuur en kunst heel belangrijk, omdat de leerlingen hun gevoelens daarmee kunnen uiten. Dat sluit ook goed aan bij godsdienst. Wanneer er persoonlijke dingen besproken worden, merk ik dat het leerlingen helpt om dat te doen op een creatieve manier, bijvoorbeeld door een tekening of een toneeltje.
Hallo Europa?
De visie van de leerlingen kan niet breed genoeg zijn. Probeer hen globaal te leren denken. België of Europa mogen centraal staan in het onderwijs maar laat de invloeden van andere continenten en religies gerust binnenwaaien. Angst voor de ander komt vooral voort uit onwetendheid. Rollenspelen zijn een prima manier om de ander te leren ontdekken.
Nathalie Vandewijer (20), studeert Nederlands en Engels
Favoriete sprookje: Assepoester
Assepoester evolueert van het ‘slaafje’ van de familie tot een prachtige prinses. De prins blijft van Assepoester houden, ook wanneer hij ontdekt wie ze werkelijk is. Een mooie moraal: het maakt niet uit wie je bent of wat je doet, mensen die je graag zien, zullen je aanvaarden zoals je bent.
Wat doe je ermee?
Een leuke opdracht is romans vergelijken met de verfilming ervan. Leerlingen bekijken kunst en cultuur vaak als het ‘slaafje’ van hun interesse, aan mij de opdracht om er een prachtige prinses van te maken!
Hallo Europa?
Sprookjes behoren tot het Europese erfgoed en mogen niet verloren gaan. Het zijn niet enkel leuke verhaaltjes, ze verbergen ook een diepere betekenis. Die is universeel.
Gitte Van Hoof (24), studeert geschiedenis en biologie
Favoriete sprookje: Bambi
Mag ik een Disneyfiguur tot de sprookjeswereld rekenen? Dan kies ik het energieke konijn Stamper uit Bambi.
Wat doe je ermee?
Ik wil mijn leerlingen met mijn passie voor kunst en cultuur besmetten. Veel leerlingen zetten dankzij de school hun eerste passen in een museum. Ik zie me al leerlingen meetronen naar een theaterstuk. Niet enkel om er een leuk uitstapje van te maken maar wel om hen goesting te geven om het een volgende keer in hun eentje te doen. Als leraar geschiedenis krijg ik kunst en cultuur wel mijn lessen binnengesmokkeld maar voor de lessen biologie heb ik nog geen strijdplan.
Hallo Europa?
Europa kun je niet meer wegdenken uit het leven van de leerlingen. Ik zou graag aandacht besteden aan de grote en verscheiden Europese cultuur die we hebben.
Sanne Donné (21), studeert Nederlands en Engels
Favoriete sprookje: Assepoester
Hoe Assepoester gekweld wordt door haar stiefzussen en stiefmoeder, hoe ze uiteindelijk het mooiste meisje van het bal wordt, hoe de prins net op haar verliefd wordt … Allemaal elementen die het sprookje goed maken.
Wat doe je ermee?
Lessen Nederlandse expressie met aandacht voor beweging, houding en stemvolume lijken me ideaal om leerlingen zich te laten inleven in andere personages. Ook theater bezoeken, films bekijken of boeken lezen lenen zich daartoe. Besprekingen, creatieve opdrachten of zelf meewerken aan een project zijn opdrachten die leerlingen bewuster leren omgaan met kunst en cultuur.
Hallo Europa?
Leerlingen moeten Europees leren denken. Een cultuur stopt niet aan een taal- of landgrens. Een multiculturele samenleving heeft enkel zin als iedereen ook respect opbrengt voor het gedachtegoed van anderen.
