Maken vrouwen onderwijs beter?

Daalt de kwaliteit van het onderwijs als steeds meer vrouwen leraar worden? Deze vrees bestond echt in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw. Toch geven vandaag almaar meer vrouwen les. Wat zijn de gevolgen ervan in het secundair onderwijs? Een antwoord op deze en andere vragen lees je in de jongste publicatie van ‘Vlaamse onderwijsindicatoren in internationaal perspectief’.Hoewel steeds meer vrouwen lesgeven in het secundair onderwijs (ongeveer 6 op 10 is een vrouw), zijn de directeurs nog altijd vooral mannen. Het onderwijs verschilt op dit vlak nauwelijks van de andere sectoren op de arbeidsmarkt. In het Vlaamse secundair onderwijs nemen mannen meer dan twee derde van de directiefuncties in.

Meer vrouwen voor de klas: waar zit de schrik? In de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw vreesde men niet alleen dat de kwaliteit van het onderwijs achteruit zou gaan. Maar ook dat het beroep aan status zou verliezen omdat het geassocieerd zou worden met lagere lonen. Daardoor zou het beroep voor mannen minder aantrekkelijk schijnen. En de meest getalenteerde mannen zouden buiten het onderwijs een carrière uitbouwen. In de jaren zeventig verandert de toon echter. Onderzoek toont aan dat er geen enkel verband is tussen het geslacht van leerkrachten en de onderwijsprestaties of houdingen van leerlingen.

Vrouwelijke attitudes

Over het algemeen hechten vrouwen meer dan mannen belang aan ervaringen opdoen en omgaan met mensen. Ze vinden het ook belangrijker dat ze hun job makkelijk kunnen afstemmen op hun gezinsleven. Mannen daarentegen hechten relatief meer belang aan verantwoordelijkheid en reizen en aan uiterlijke jobkenmerken, zoals het leidinggevend karakter van een job, de extralegale voordelen of de carrièremogelijkheden. Geldt dat ook voor onderwijsmensen? Leerkrachten, zowel mannen als vrouwen, hechten minder belang aan extralegale voordelen, externe waardering en verantwoordelijkheid, macht en invloed verbonden aan een job. Daarentegen mikken ze meer op contact met mensen, werkzekerheid, tijdsindeling van hun job en combinatiemogelijkheden van werk en gezin.

Leerkrachten, zowel mannen als vrouwen, zijn in vergelijking met andere volwassenen en met hun leerlingen veel verdraagzamer, meer solidair en veel minder individualistisch ingesteld. Hun attitudes zijn heel ‘vrouwelijk’. Vrouwelijke en mannelijke leerkrachten verschillen in hun houdingen minder sterk van elkaar dan hun eigen leerlingen.

Ongegronde vrees

In de visie op hun school en op hun rol als leerkracht verschillen mannelijke en vrouwelijke leerkrachten nauwelijks van elkaar. Toch staan leraressen opvallend positiever tegenover zowel hun collega’s als het schoolbeleid en de directie. Leraressen ervaren ook meer collegialiteit in het leerkrachtenkorps dan leraren. Leraren menen dan weer dat je niet te ver mag gaan om emoties te tonen of ermee rekening te houden.

Onderzoekers vroegen zich af of de ‘vervrouwelijking’ van het leerkrachtenberoep in het secundair onderwijs dan toch geen gevolgen heeft voor de punten op het rapport. Vrouwelijke teams van leerkrachten doen leerlingen niet meer of minder bissen. Het geslacht van leerkrachten wiskunde beïnvloedt evenmin de wiskundeprestaties van leerlingen. De ‘vervrouwelijking’ heeft ook geen schadelijke gevolgen voor jongens. Daar werd voor gevreesd maar deze vrees is ongegrond.

Naarmate er meer vrouwelijke leerkrachten zijn, hebben jongens een minder traditionele visie op rolpatronen van mannen en vrouwen. Ze voelen zich bovendien beter in hun vel op een school met meer ‘leraressen’.

Data in een cipo-model

De publicatie ‘Vlaamse onderwijsindicatoren in internationaal perspectief – editie 2003′ bevat gegevens uit de databanken van het departement Onderwijs en uit internationaal wetenschappelijk onderzoek. Met deze indicatoren kan je het onderwijs evalueren en het vergelijken met het buitenland. Hiernaast brengen de indicatoren onderwijsfenomenen en -ontwikkelingen in kaart.

Het framework waaraan de indicatoren ophangen is het CIPO-model: context, input, proces, output. Dit is een algemeen voorkomend schema in het denken over kwaliteitszorg. In de structuur van het CIPO-model kan je vaststellingen in hun onderlinge samenhang bekijken. De onderwijsinspecteurs werken voor de doorlichting volgens hetzelfde model.

De ‘gevolgen van de feminisering van het leerkrachtenberoep in het secundair onderwijs’ is een thema uit de input-onderwerpen. ‘Leerlingenprestaties’ is er bijvoorbeeld een uit de output-onderwerpen.