“Neen zeggen is niet genoeg”

Hoe maak je jongeren weerbaar tegen tabak, alcohol en andere drugs? “Laat ze er vooral samen over praten”, zegt Johan Van de Walle, preventiemedewerker bij De Sleutel. In hun nieuwe project ‘Unplugged’ houden jongeren elkaar van de drugs af.

“Unplugged is het eerste drugspreventieprogramma in Europa waarvan het effect wetenschappelijk is bewezen bij meer dan 7 000 leerlingen uit heel Europa”, zegt Johan Van de Walle. “De resultaten zijn heel positief: leerlingen uit een Unplugged-klas van de eerste graad hebben 23% minder kans om cannabis te gebruiken, 28% minder kans om dagelijks te roken en 30% minder kans om dronken te worden. Een follow-up onderzoek laat zien dat dit effect voor alcohol en tabak er na een jaar nog steeds is/blijft.”

Acht tips voor een geslaagde drugspreventie op school.

1. Gebruik de sociale invloed van jongeren
Johan Van de Walle: “In tegenstelling tot wat veel ouders denken, zijn het niet de ‘slechte vrienden’ die jongeren naar de fles of de joint lokken. Jongeren roken niet omdat hun vrienden roken. Wél omdat ze veronderstellen dat de meeste van hun vrienden drugs gebruiken. Omdat ze bij de groep willen horen, denken ze dat die van hen verwacht dat ze ook drugs gebruiken. Zo leiden twee foute veronderstellingen tot een gedragsnorm. Unplugged speelt daar handig op in: we laten leerlingen met elkaar werken, en zo elkaar corrigeren.”

2. Leer jongeren kritisch nadenken
Johan Van de Walle: “De eerste preventieprogramma’s vertrokken van het idee dat je jongeren van drugs kunt afhouden als je ze correct informeert over de schadelijke effecten ervan. Daardoor weten ze wel meer over drugs, maar wijzigen ze hun gedrag niet of nauwelijks. Andere programma’s gebruiken rollenspelen die jongeren leren nee te zeggen tegen drugs. Maar als je wilt dat minder jongeren met drugs beginnen of dat ze experimenteergedrag uitstellen, moet je ze vooral kritisch leren nadenken over hun eigen houding: naar wie kijk ik op? Welk gedrag wil ik kopiëren? Ze gewoon nee leren zeggen is niet genoeg.”

3. Houd je lessen interactief
Johan Van de Walle: “Om te bereiken dat jongeren mekaars gedrag beïnvloeden, moet je ze eerst samen leren praten over drugs. Bied zoveel mogelijk interactieve werkvormen aan waarmee je leerlingen sociaal vaardiger worden. Daag jongeren uit om voor hun mening uit te komen, hun gevoelens met elkaar uit te wisselen, naar elkaar te luisteren in een grote groep. Dat maakt de preventie een pak effectiever.”

4. Werk aan een veilig schoolklimaat
Johan Van de Walle: “In een warm en veilig schoolklimaat waarin leerlingen graag naar school gaan, voor hun mening uitkomen en voldoende uitgedaagd worden om ook naast de lessen hun talenten te ontdekken, werkt preventie het beste. Dit warme schoolklimaat beïnvloedt ook hun schoolresultaten positief. Zo blijkt uit onderzoek dat minder rokers meedoen met buitenschoolse activiteiten dan niet-rokers, en dat rokers gemiddeld minder goede schoolresultaten halen dan niet-rokers.”

5. Schakel waar mogelijk voorbeeldjongeren in
Johan Van de Walle: “Jongeren spreken zich gemakkelijker tegen druggebruik uit dan we denken. Veel jongeren in de derde graad gebruiken bewust géén drugs. Betrek die jongeren in je les. Pas er wel voor op dat het probleem niet te dicht op hun huid zit. Jongeren die uit kwetsbare milieus komen waar drugs voor veel ellende zorgen, blijven vaak gewoon thuis tijdens een preventieweek. Push ze niet om hun verhaal te vertellen voor de hele klas. Geef ze de ruimte om te passen.”

6. Voorlichting gaat ook over cannabismarketing
Johan Van de Walle: “In Unplugged praten we met jongeren niet enkel over de gevolgen van druggebruik voor hun gezondheid, gedrag en uiterlijk. Daarnaast leggen we de economische mechanismen bloot achter de cannabisindustrie, een uiterst commerciële zadenhandel waar veel geld mee gemoeid is. Dit argument slaat niet alleen beter aan bij jongeren, het maakt nadien ook deel uit van een gesprek tussen leraar en leerling, ouder en kind, onder vrienden, en houdt zo de voorlichting levend.”

7. Pas je boodschap aan de leeftijd aan
Johan Van de Walle: “Hoe vroeger je met drugspreventie begint, hoe beter. Unplugged is vooral geschikt voor leerlingen tussen 12 en 14 jaar, omdat op die leeftijd jongeren vaak voor het eerst experimenteren met sigaretten, alcohol en cannabis. In de tweede of derde graad hebben leerlingen meestal hun mening over drugs al. Daar integreren we de preventie in de gewone lessen: de invloed van drugs op de hersenen in de biologieles, de historiek van ecstasy bij geschiedenis, de mechanismen van de drugsmarkt bij economie.”

8. Maak duidelijke afspraken rond druggebruik op school
Johan Van de Walle: “Drugspreventie faalt waar directie of leraren er niet in slagen een coherent gezondheidsbeleid uit te werken. De preventiemedewerker voor één of twee uurtjes naar de school halen volstaat niet. Een goed gezondheidsbeleid legt de visie en filosofie achter drugspreventie uit, maar heeft ook duidelijke afspraken voor leerlingen én schoolpersoneel. Dat betekent onder meer dat je leerlingen met een probleem niet meteen buiten gooit, maar goed begeleidt.”

Hoe voorkom je dat leerlingen probleemgedrag gaan stellen? En als het zover is, wat doe je er dan aan? Lees De eerste lijn over drugs, een bundel met inzichten, tips en adressen voor een goed drugsbeleid op school: www.klasse.be/eerstelijn

Schrijf een reactie op dit artikel