Maandagavond, vijf over vier. Dit is geen goed moment om te sterven. Toch knalt een wagen met Luc Reynders (18), Jimmy Reynders (15), Maarten Boulogne (17) en Steve Daenen (18) tegen een boom. De vier schoolgenoten zijn op slag dood. Een jonge bestuurder heeft vier keer meer kans om te verongelukken dan een ander chauffeur. Autorijden doodt, maar is niet eenvoudig.Twee weken heeft Luc zijn rijbewijs als hij die maandag vanuit het Technisch Instituut Onze-Lieve-Vrouw (TIO) in Tongeren met zijn broer Jimmy en twee vrienden naar huis rijdt. Op een steenweg haalt de Citroën Saxo vlot drie wagens in, net voor een bocht gaat het fout. Het natte wegdek doet de wagen slippen, een boom naast de weg stopt de tollende auto. Alle hulp komt te laat voor de vier jongens. Familie, vrienden en schoolgenoten rouwen en ook elke buitenstaander die het nieuws hoort, moet minstens even slikken. Het ongeval schudt iedereen die met veilig verkeer begaan is wakker. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat zo weinig mogelijk (jonge) chauffeurs het leven verliezen?

ZES JAAR LEREN RIJDEN

Is een rijbewijs een bewijs dat je een goed chauffeur bent? «Neen», zegt Fons Uytenhove van de Dendermondse Rijschool, «het rijexamen is enkel een momentopname. Autorijden moet je levenslang blijven leren.» Volgens het Belgisch Instituut voor Verkeersveiligheid (BIVV) heb je minstens zes jaar rijervaring nodig om jezelf een goed chauffeur te kunnen noemen. Toch kan je als jongere op een half jaar tijd je rijbewijs halen. Is elk beginnend chauffeur dan een gevaar op de weg? Volgens Werner Dobbbeleer van het BIVV niet onmiddellijk: «Vaak zijn jongeren het eerste half jaar na het behalen van hun rijbewijs nog vrij voorzichtig. Ze weten dat ze ervaring missen en bouwen enkele veiligheidsmechanismen in. Maar na verloop van tijd worden ze overmoedig: ze denken dat ze het autorijden onder de knie hebben. Dan gebeuren er ongelukken.»

Jongeren tussen 18 en 24 zijn de meest kwetsbare groep in het verkeer: zowel jonge autobestuurders als jonge passagiers zijn oververtegenwoordigd in de ongevallenstatistieken. Ze maken 11 procent van de bevolking uit maar vormen wel 25 procent van de doden en zwaargewonden in het verkeer.

Heeft dat met de leeftijd te maken? Ja. Jongeren overschatten makkelijker hun eigen stuurmanskunst en onderschatten hoe moeilijk het is om een auto goed te besturen. Ze komen ook vaker in het verkeer wanneer het voor elke bestuurder moeilijker is: tijdens de weekendnachten. Het is dan donker, de chauffeur is moe door het uitgaan, wil stoer doen tegenover vrienden in de wagen en staat misschien onder invloed van alcohol of drugs.

Is autorijden zó moeilijk? Ja. Het technisch aspect van autorijden, namelijk gas geven, schakelen en sturen, is vrij vlug te leren maar autorijden is méér dan dat. In het verkeer moet je constant vooruitkijken en beslissen: dat zijn vaardigheden die best 'automatisch' gebeuren. Maar dat kan pas door heel veel te oefenen: je moet dus veel kilometers maken.

SLIPSCHOOL

Sommige mensen denken dat ze door een dagje slipschool brokken kunnen voorkomen. Fons Uytenhove schudt het hoofd: «Na zo'n dag slipschool komt iedereen lachend buiten: ze hebben zich eens goed geamuseerd. Maar ze hebben wel een vals gevoel van veiligheid. In plaats van te leren slippen moet je leren gevaarlijke situaties voorkomen.» En dat gaat niet op één dag.

Bij Safe Drivers Plan (SDP) kan je leren veilig autorijden. Als het gewone rijbewijs halen de middelbare school is dan is SDP de universiteit. «Meestal zijn het firma's die hun chauffeurs naar onze opleiding sturen», zegt Heidi van SDP. «Bijvoorbeeld Carglass doet dat. Zij hebben heel wat jonge chauffeurs in dienst. Het bedrijf hoopt met onze opleiding de schade aan de wagens te beperken én zelfs mensenlevens te redden.» Enkele jaren geleden kwam een jonge werknemer van Carglass om het leven, dat heeft het bedrijf zeker naar een doorgedreven rijcursus doen uitkijken.

RIJBEWIJS IN DRIE STAPPEN

Dat een rijbewijs halen in de toekomst moeilijker zal worden staat vast. Minister van Mobiliteit Bert Anciaux wil nog niet zeggen wat precies zal veranderen. «Ik wil zeker niet met een vinger richting jongeren wijzen. In plaats van de klemtoon op de leeftijd van de chauffeurs te leggen wil ik over ervaring spreken. Iemand die op zijn dertigste zijn rijbewijs wil halen is niet meer jong maar wel onervaren.»

In de verkeerswet staat sinds een jaar dat nieuwe chauffeurs nog een extra opleiding moeten krijgen, je behaalt dan je rijbewijs in drie stappen. Nu kan dat al in twee stappen: stap 1 is het theoretisch examen, stap 2 de stageperiode en het praktisch rijexamen. Hoe moet die derde stap eruit zien? Volgens Fons Uytenhove liefst zo: «Na stap 2 krijg je een voorlopig rijbewijs, dat is twee jaar geldig. Tijdens die periode mag je autorijden met bepaalde beperkingen. Bijvoorbeeld niet rijden op weekendnachten, maximum één passagier meenemen, zerotolerantie voor alcohol, Wie geen zware overtredingen maakt of zich houdt aan de beperkingen krijgt een definitief rijexamen. Voor wie zich daar niet aan houdt moet je durven zeggen: je bent het niet waard om een rijbewijs te halen. Is een rijbewijs een recht voor iedereen? Ik denk het niet.»

Maks! 33, februari 2004, p. 12-13