Het aanzien van de leraar is de jongste jaren sterk gedaald. Het natuurlijk respect voor «de meester» is verdwenen. Dat kunnen we vaststellen en/of betreuren. Maar nostalgie zal niet baten.

De leraar staat trouwens niet alleen. Dezelfde opmerking valt te lezen in de vakbladen van artsen, bankiers, apothekers, politici en advocaten. De maatschappij is veranderd en de natuurlijke status van veel beroepen is verdwenen. Dat zorgt voor onzekerheid. Sommigen zoeken naar oorzaken en verklaringen, anderen naar schuld en boete. Weinigen komen met een oplossing, uit vrees daarop te worden vastgepind.

Minder dan een kanarie

Maar nu is er de groep IMTEC-reflectie 2020 die haar nek uitsteekt met een indringend rapport over de professionalisering van de leraar. In de groep zijn professoren, onderwijsspecialisten en bedrijfsmensen actief en haar vorige rapporten over de lerarenopleiding kregen veel aanzien.

In dit VIZIER overlopen we hun belangrijkste voorstellen om het beroep van de leraar te herwaarderen.

Daarin staan de leraar en de ontwikkeling van zijn professionaliteit centraal. Het rapport wijst aan welke deskundigheid vereist is om een nieuwe maatschappelijke waardering voor het lerarenberoep mogelijk te maken. Daarvoor moet uiteraard wat gebeuren aan de lerarenopleiding («De dierenarts heeft vijf jaar universitaire vorming en beroepsopleiding achter de rug. En de leraar van onze kinderen? Zijn die dan minder waard dan een kanarie?»)

Nieuw zelfbewustzijn

Leraars hebben ook recht op een andere verloning, aangepaste nascholing, nieuwe loopbaanperspectieven, goed management en betere werkomstandigheden. Eén aspect verbeteren zal geen oplossing brengen. Veeleer is een gezamenlijke aanpak van elk deelprobleem aangewezen. Dat kan in grotere scholen die meer lokale autonomie krijgen.

Wie betere leraars wil, moet ze ook betere scholen geven. Daarom spreekt de IMTEC-groep van een Copernicaanse revolutie die in het onderwijs wel in woorden maar nog altijd niet in daden wordt gerealiseerd: de leerling i.p.v. de leerstof centraal en de collegiale groep i.p.v. de individuele leraar op zijn eiland voor de klas.

De IMTEC-groep bekijkt de nieuwe structuren voor medezeggenschap met argwaan. («Wie de leraars, de echte professionals, buiten spel zet of miskent, maakt elke dynamische ontwikkeling onmogelijk. Het ziet ernaar uit dat de praktijk van de interactie in het Vlaamse onderwijsbeleid zo'n miskenning manifesteert.»)

Er wordt veel verwacht van een nieuw zelfbewustzijn van elke leraar. Die moet beseffen dat hij invloed heeft op het school- en onderwijsbeleid. Daarvoor moet hij alle kansen krijgen.

Hoe wil je trouwens dat anderen je beroep waarderen als je dat zelf niet doet? Leraar zijn is in alle tijden en alle culturen een eerbaar beroep geweest. Voor de herwaardering daarvan zal iedereen een inspanning moeten leveren: nu of nooit. Uw reacties op dit VIZIER worden doorgespeeld aan de IMTEC-groep.Klasse voor Leerkrachten 38, oktober 1993, p. 4-5