«Ze zijn allemaal overspannen of uitgeblust, hebben niets meer te zeggen, kunnen hun beroep niet meer aan en wie kan, vlucht uit het onderwijs.» Dat is kort samengevat blijkbaar de huidige publieke opinie over de leraar en zijn beroep. En de leraar speelt het spelletje mee: de voetveeg van de samenleving.Beweren dat er niets aan de hand is, is natuurlijk volksbedrog. Maar de overdreven aandacht die de media besteden aan relatief kleine groepen in het onderwijs vertekent het beeld grondig. Je zou nog vergeten dat er nog veel goeds gebeurt in de Vlaamse scholen, elke dag opnieuw. Als in het secundair onderwijs 13% van de leerlingen ordeverstoorders zijn, blijven er nog 87% die dat niet zijn. Bij de leerkrachten zou 17% ontevreden zijn over zijn beroep. Als in hetzelfde onderzoek blijkt dat drie vierde wel tevreden is en waarschijnlijk opnieuw voor het beroep zou kiezen, is dat uiteraard géén nieuws. Uit allerlei rapporten worden dikwijls uit hun verband gerukte zinsneden overgenomen om het gegroeide beeld telkens opnieuw te versterken.

Eigen schuld

De leraar speelt het spelletje eigenaardig genoeg dikwijls mee. Hij heeft dan de neiging tot «maatschappelijk masochisme» en komt niet met de successen maar met de ellende naar buiten. Hoe wil je dat iemand je beroep waardeert als je dat zelf niet doet?

J.L. Vanderhoeven (KUL): «Leraars laten zich door de samenleving de schuld in de schoenen schuiven voor een falend onderwijs, terwijl de maatschappij zelf geen antwoord meer weet op de vraag naar het soort onderwijs dat ze voor zichzelf en haar kinderen wenst. Bovendien zijn er allerlei belangengroepen die aan onvrede hun voortbestaan danken. Het is makkelijker troepen te mobiliseren voor protesten dan hen warm te maken voor een gezamenlijke en constructieve aanpak van een blauwdruk voor samenlevingsopbouw. Dat het onderwijs daaraan meedoet, bevestigt enkel dat elke maatschappij het onderwijs krijgt, dat ze verdient. Onderwijs blijft een spiegel van de samenleving.»

Demotivatie

Ook andere onderzoekers in binnen- en buitenland wijzen erop dat leraars soms een demotivatie-crisis krijgen aangepraat die dan als een zichzelf waarmakende voorspelling gaat werken en hen inderdaad demotiveert.

Het IMTEC-rapport stelt dat «op deze wijze voort over onderwijs praten, niet langer kan». Het negatieve beeld dat wordt opgehangen doet geen recht aan de vele leerkrachten die met veel energie en inzet, dag in dag uit leerlingen les geven en begeleiden. Er zijn zwakke punten, maar ook veel sterke. De zwaktes zijn extra uitdagingen om bij te sturen.

M. Elchardus (in een rapport voor de Koning Boudewijnstichting over onderwijs): «Leraars kunnen beter leren hun terechte onvrede met bestaande toestanden in positieve acties, veranderingsstrategieën en naar de toekomst gerichte plannen om te zetten. Blijven kankeren helpt niet. De kracht van het innoverend vermogen cultiveert bewust positieve waarden, tegen het alles denigrerend cynisme in, en refereert aan opbouwende normen, veeleer dan neerhalend af te breken.»

R. Laumen (algemeen inspecteur-generaal): «Het is niet helemaal verantwoord te beweren dat de status van het beroep van leerkracht gedaald is. Het is wel zo, dat deze status niet meer bepaald wordt volgens dezelfde regels als vroeger. Dat is trouwens ook niet meer mogelijk wegens de veranderingen in de sociale context van de maatschappij. De status van het beroep is impliciet zelfs gestegen. Men vraagt immers tegenwoordig dat de school, de directies en de leerkrachten taken op zich nemen en prestaties leveren die vroeger niet tot hun opdracht behoorden. Men verwacht van de school en de leerkrachten dat de leerlingen een vorming meekrijgen die de meeste levensproblemen helpt oplossen.»

Dat is niet niets. De leraar moet niet met de vinger worden gewezen. Het is een slechte gewoonte geworden laatdunkend over onderwijs en leerkrachten te spreken. Ook dat maakt het beroep onaantrekkelijk. Alleen gemotiveerde leraars zijn in staat een brede en open professionaliteitsopvatting gestalte te geven. ·

Klasse voor Leerkrachten 38, oktober 1993, p. 10