Het ‘Expert in de Klas’-project van het Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed (FARO) krijgt een apart luik voor het buitengewoon onderwijs. Met ‘Expert in de Klas’ kunnen leerlingen via een webconferentie virtueel musea en andere erfgoedinstellingen bezoeken en live vragen stellen aan medewerkers.

Het ‘Expert in de Klas’-project, dat onderwijs en erfgoedinstellingen dichter bij elkaar moet brengen, bestaat al langer maar mikt vooral op het lager en algemeen secundair onderwijs. FARO krijgt nu 15.000 euro om het project uit te breiden naar het buitengewoon onderwijs. Enkele pilootprojecten moeten het pad effenen.

Zo deed een klas met leerlingen met een autismespectrumstoornis van het MPIGo! De Oase in Gent onlangs via een webconferentie een voor- en nabespreking van hun bezoek aan het Huis van Alijn met de gids die hen in het museum begeleidde.

Céline Coussens, orthopedagoge van de school, vond het een geslaagde ervaring. “Deze manier van werken zorgt ervoor dat leerlingen meer leren en ze het langer onthouden. De samenwerking met FARO en het museum verliep zeer vlot, alles was tot in de puntjes uitgewerkt.” Ook de leerlingen waren enthousiast. “Ik vond het leuk dat we via een online verbinding meer te weten kwamen over hoe het vroeger was”, vertelt een van hen.

De Arteveldehogeschool Gent, die de pilootles begeleidde, werkt momenteel aan een rapport met tips die erfgoedinstellingen kunnen gebruiken om een aanbod op maat te maken voor kinderen met een autismespectrumstoornis.

FARO zal dit rapport en een uitgebreide evaluatie van een ander pilootproject met leerlingen met een motorische beperking bundelen in een handleiding voor de erfgoedsector. Met dit instrument zal FARO in het najaar workshops organiseren voor musea, archieven en erfgoedbibliotheken.

Meer informatie over het project op de website van FARO.

© foto: FARO

Ben je in de klas graag creatief met cultuur? Op 5 oktober, Dag van de Leraar, droppen CANON Cultuurcel en Klasse een cultuurbox in je school. 21 inspirerende voorbeelden tonen hoe je met je leerlingen de klas uitbreekt. Leraren Philip Hoogewys, An Wynants en Tatjana Jeuken deden het je voor.

“We tonen de buurt wat op school leeft”

Wie langs basisschool De Vierboete in Nieuwpoort wandelt, kan niet naast de grote portretposterfoto’s van de leerlingen op de buitenmuren kijken. “De foto’s kaderen in het project Insideout, naar een idee van de Franse straatartiest JR”, vertelt leraar en coördinator Philip Hoogewys. “Zo tonen we de buitenwereld wat binnen onze school leeft.”

Fotograaf in opleiding Louis-Philippe Beauduin nam meer dan 600 foto’s van de leerlingen, over diversiteit in de multiculturele samenleving. “Ook in de Westhoek”, zegt Philip Hoogewys. “Vroeger zaten hier enkel blanke kinderen, nu hebben we leerlingen van Brazilië, Pakistan, Rusland. De foto’s weerspiegelen de diversiteit van onze school.” JR keurde het project goed en vergrootte 46 foto’s uit op posterformaat. Die belandden op de schoolmuren. De respons was enorm. Philip Hoogewys: “Buurtbewoners zijn in hun nopjes, want het vrolijkt de buurt op. De foto’s zijn een toeristische trekpleister geworden. En een directeur die hier met haar school op zeeklassen was, zei: ‘Dat ga ik ook doen in mijn school.’”

Philip Hoogewys: “70 procent van onze leerlingen komt uit kansarme gezinnen. Met cultuur komen ze nauwelijks in aanraking, kinderen gamen, kijken tv en zitten op Facebook. Maar dankzij Insideout hebben ze de smaak van cultuur alvast te pakken. Het helpt natuurlijk als je directeur zelf muzikant is: die hoef je niet meer te overtuigen. Een project als dit charmeert en motiveert ook collega’s in de lerarenkamer. Zo is de cultuurtrein op school vertrokken.”

“Vrijdag poetsdag vonden ze wat minder”

Waar zitten de roze koeien om Fristi te maken? En aan welke bomen groeit sla? In de Vrije Basisschool voor Buitengewoon Onderwijs Remi Quadens (Brasschaat) toonde het tuinproject Help, ik groei! aan de leerlingen type 3 dat niet alles uit de fabriek komt. “De kinderen werden landbouwer in hun eigen groentetuin”, lacht leraar An Wynants. “Ze zaaiden tuinkers, kropsla en preischeuten. Ze ontdekten verborgen talenten: wie niet goed kan rekenen, weet misschien wel hoe diep een slabed moet zijn. Ze leren zorg dragen voor dieren, geven hen eten, maar houden ook het hok schoon. Vrijdag poetsdag, dat vonden ze heel wat minder!”

Er is soms veel agressie als de leerlingen, die lijden aan emotionele en gedragsstoornissen, bij elkaar zijn, maar in de tuin zag An Wynants heel andere kinderen: “Ze wilden resultaat zien. Toen een vandaal hun wortelen, radijsjes en sla had uitgetrokken, reageerden ze verbijsterd: wie doet nu zoiets? Gelukkig hebben ze hun eindproduct, de slasoep, uiteindelijk wel kunnen maken.”

Verbazing en verwondering tekenden het hele project: sla zien groeien, een konijn horen huppelen, leren hoe de voorouders leefden. Het gaf de leerlingen een pak meer voeling met de werkelijkheid. “Elke dinsdagmiddag was een topper. Dan mochten de kinderen werken in de tuin en waren er minder crisismomenten. Zo sterk konden ze zich uitleven.” “Ik ga zelf maandelijks naar het theater, musical, cabaret … of neem deel aan lerarendagen met Klasse. Via wereldoriëntatie en taal kunnen we veel meer cultuur in het lessenpakket brengen. Maar soms zijn de leerstofdruk en de praktische beslommeringen, zoals vervoer en kosten, te groot. Dan hangt cultuur af van de persoonlijke motivatie van de leraar.”

“Kunst is niet zomaar iets tekenen”

Het mooie oude badhuis van het Koninklijk Atheneum Deurne speelde vroeger een belangrijke rol als ontmoetingsplaats tussen school en buitenwereld. Nu stelden vijfdejaars er onder de noemer Splash kunstwerken tentoon. Die maakten ze gedurende hun cultuurweek samen met studenten monumentale kunst van de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten Antwerpen (KASKA dko). “Een clash tussen heel diverse culturen en leeftijden”, zegt leraar P.O. Tatjana Jeuken. Aanvankelijk zagen de studenten de jongeren als lawaaimakers, de leerlingen vonden kunst dan weer niets voor hen. “Maar zodra ze mekaar beter leerden kennen, waren ze niet meer van elkaar weg te slaan. Kunst werd een echt sociaal gebeuren.” Tijdens de projectweek werkten de leerlingen in kleine groepjes aan installaties waarin je met de school als schip naar de toekomst reist. Ze zochten foto’s die op zoek gaan naar het belang van kleren voor vrouwen of een reusachtig stripverhaal. “Prachtig om te zien hoe de leerlingen gaandeweg het gevoel kregen: ik kan dat ook”, glundert Tatjana Jeuken. “En vooral: ze zijn anders gaan kijken naar kunst, anders gaan denken. Ze ontdekten dat kunst niet zomaar ‘iets tekenen’ is, maar wel een intellectuele activiteit. En dat ze dagelijks aan kunst en cultuur doen, al was het maar door te rappen of te tekenen op hun agenda. De leerlingen leren bovendien omgaan met de vrijheid van de studenten – zij kennen zelf vooral de strakke regels van de school. Prachtig toch, als je een hele dag lang studenten en leerlingen in opperste concentratie over hun werk gebogen ziet?” Het badhuis als sociale magneet in ere hersteld.

“Kinderen die graag lezen, lezen meer en worden betere lezers”, weet Daniëlle Daniels, navormer leesbevordering/taalstimulering en jurylid van de Beste Boekenjuf of -meester. “Wanneer een kind slecht presteert voor een leestoets, dan zoek je dus best uit hoe je het leesplezier van dat kind kan opkrikken. Daar bestaan trucjes voor.” 

10 trucs voor meer leesplezier

1. Dagelijks lezen heeft meer effect dan af en toe vrij lezen. Voorzie elke dag 15 minuten leestijd in je klas.
2. Plan je leestijd ’s ochtends al. Dan valt het op het einde van de dag niet van het programma.
3. Voorzie leestijd in de klas.  Vrij lezen na de speeltijd, brengt rust in een klas met veel ruzie.
4. Geef kinderen de kans om te praten over hun boek. Enthousiasme en passie werken aanstekelijk.
5. Een kind mag stoppen in een boek.
6. Lees voor uit gemakkelijke en dunne boeken en stop op een spannend moment. Geef vervolgens het boek aan een kind om verder te lezen.
7. Motiveer elk kind tot lezen en blijf zoeken naar het juiste leesmateriaal tot een kind leest.
8. Geef het goede voorbeeld en lees zelf ook.
9. Boeken geselecteerd met de vijfvingertest geven het meeste kans op een succeservaring.
10. Gebruik leeskaarten voor een individueel kindgesprek of een klasgesprek.

De vijfvingertest

Met de vijfvingertest voorkom je een faalervaring bij het lezen. Je geeft ook autonomie aan het kind. Lezen is dan geen kwestie van ‘moeten’.

Zo werkt het:

• De leerling kiest een boek (los van het AVI-niveau) en leest de eerste bladzijde van het boek.
• Voor elk woord dat de leerling inhoudelijk niet begrijpt of technisch niet kan lezen, steekt hij/zij een vinger in de lucht.
• Zijn het er vijf of meer: dan is het boek eigenlijk nog iets te moeilijk en kiest het kind best iets anders.
• Een paar maanden later kan de leerling, met goede moed, opnieuw proberen om datzelfde boek toch te lezen.

Leeskaarten

Canon Cultuurcel ontwikkelde samen met de onderwijskoepels en een aantal experts de leeskaart. Het is een middel om bij je leerlingen een leessmaak te ontwikkelen en hen te doen proeven van nieuwe genres.

Zo werkt het:

• Laat de kinderen zelf een boek kiezen uit een ruim en gevarieerd boekenaanbod.
• Na het lezen krijgt elk kind een leeskaart en vult het onderste deel in: de leeservaring. Leest het boek vlot? Is het een leuk boek?
• Met het bovenste deel van de kaart kan het kind het boek aanraden aan een klasgenoot, vriend(in), ouder(s), leraar … Maar dat is niet verplicht.
• De ontvanger van een aanraadkaart mag het boek lezen, maar ook dat is niet verplicht. Hij bewaart de kaart wel.
• De kinderen verzamelen hun kaartjes. De leraar maakt tijd voor een boekenpraatje. Wat heb je gelezen? Wat viel in de smaak …? Kinderen krijgen zo de kans om een persoonlijke leessmaak te ontwikkelen.
• Als je merkt dat een kind steeds hetzelfde genre leest of honger heeft naar meer, dan kan je het uitdagen om eens iets nieuws te proberen.
• Dankzij de kaartjes krijg je ook zicht op de boekensmaak van jouw klas.

Download leeskaartjes
Meer tips en ideeën vind je in de brochure Boekenjuf/meester 2012

De voorbije drie jaar maakten al 76.362 leerlingen een culturele uitstap met een bus of tram. Dat deden ze via dynamoOPWEG, een project van De Lijn en Canon, de Cultuurcel van het Vlaams ministerie van Onderwijs en Vorming.

Elke Vlaamse klas krijgt via dynamoOPWEG  de kans om op een duurzame manier een van de honderden deelnemende culturele bestemmingen of ‘cultuurschakels’ in Vlaanderen te bezoeken. Op schooldagen kunnen ze tijdens de daluren gratis met bus of tram een cultureel centrum, bibliotheek, museum of andere culturele instelling bezoeken. 300 lagere en 99 secundaire scholen deden dat al.

Basisschool Sint-Jozef De Plank uit Voeren is koploper: de school maakte al 128 keer gebruik van het aanbod. “De bibliotheek of het cultureel centrum liggen al gauw op tien kilometer van onze school, dus de gratis Lijnbus is voor ons ideaal”, vertelt directeur Marie-Josée Cloosen. “We zijn ook een kleine school, zonder eigen turnzaal, dus moeten we geregeld uitwijken naar een andere locatie voor onze activiteiten. Daarvoor telkens een privébus inschakelen, is financieel niet haalbaar.”

Wil je zelf op weg? Surf naar www.dynamo3.be

“Of iemand aan cultuur doet, wordt grotendeels bepaald door de culturele opvoeding die hij op school kreeg. Het zijn de scholen die de sociale ongelijkheid bevestigen door cultuureducatie te reserveren voor een beperkte groep leerlingen in het aso”, meent Elias. “In technische en beroepsrichtingen lijkt het wel tijdverlies. Nochtans liggen techniek en kunst heel dicht bij elkaar. Koks bijvoorbeeld moeten  hun bord mooi dresseren. Kunstenaars komen ook vaak uit de technische richtingen. Dat is een reden om kunsteducatie daar meer te stimuleren.”

“We moeten afstappen van het idee dat kunst geen ernstige maatschappelijke aangelegenheid is. Dankzij kunst onderscheid je je van de rest. Die creativiteit wordt op school al te vaak de kop ingedrukt. Terwijl cultuur en kunst in de klas minstens even belangrijk zijn als wiskunde en taal”, zegt Elias.

Met de Uitpas wil minister van Cultuur Joke Schauvliege kansengroepen alvast stimuleren om meer aan cultuur te doen. Deze Vlaamse vrijetijdskaart promoot  het vrijetijdsaanbod door middel van acties (kortingen, tijdelijke aanbiedingen, promoties) en permanente voordelen. De pas wordt begin juni als proefproject gelanceerd in Aalst, Erpe-Mere, Lede en Haaltert.

Voor de categorie Tv zijn de winnaars Chaima SaySay en Safia Machbouaa (Lessius). “Hun spot brengt een duidelijke boodschap naar voren, verpakt in een goede slogan: ‘dromen, durven, doen’.

Het geheel wordt doeltreffend en mooi in beeld gebracht, in een echte nieuwssetting. Een aantrekkelijke spot die ook ouders kan aanspreken”, aldus de jury.

Frederik De Clercq, Ine Verhaert en Wederik De Backer (Rits) zijn laureaten in de categorie Radio. “Ze houden het eenvoudig en trekken de aandacht met humor, duidelijke slogans en doeltreffende herhaling”, zegt de jury over hun radiospot.

Voor de categorie Animatie ging de eerste prijs naar Nina Mertz (MAD faculty). Volgens de jury heeft “haar animatiefilm een duidelijke boodschap, overtuigend gebracht, met een uitstekende slogan: ‘een opleiding in de media… it has your name written all over it’. Haar werk is creatief in alle eenvoud. Het is flashy genoeg om een jong publiek aan te spreken.”

De winnaars krijgen  de kans om praktijkervaring op te doen in de mediasector en zo hun talent alvast verder te ontwikkelen. De winnende campagnespots zullen via zo veel mogelijk platformen ingezet worden om leerlingen van buitenlandse origine aan te zetten om te kiezen voor een mediagerichte opleiding.

“Leerlingen vonden de theaterstukken die ik vroeger voorstelde vaak heel saai”, zegt Creten. “En dat frustreerde mij, want ik baseerde me op positieve recensies van stukken. Bleek dat de leerlingen een andere kijk hadden op die zogezegd goede stukken. Ik stuurde een mailtje naar de mensen van Cobra.be. Of ze het zagen zitten om iets te doen met recensies van onze leerlingen. Enkele weken later mailden ze een voorstel tot samenwerking.”

“Wij zijn helemaal geen professionele recensenten, maar wat we schrijven is daarom niet minder relevant”, zegt Soetkin (17). We bekijken de stukken in de eerste plaats als jongere. Als ik het decor niet mooi vind, dan zeg ik dat gewoon zo.” “We gaan een stuk nooit helemaal met de grond gelijk maken”, stelt Yanthe (17). “We gaan iets genuanceerder te werk dan professionele recensenten.”

“Mijn motivatie voor dit soort opdrachten is veel groter omdat er nu ook een echt publiek voor is” zegt Laura (17). Mensen lezen dit echt. Het blijft niet beperkt tot de leraar Nederlands alleen. Ik maak er nu meer werk van, en ik haal er veel meer voldoening uit. Ik wil wel iets gaan doen met schrijven in de toekomst.”

“De leerlingen mogen vrijwillig publiceren, niemand is verplicht. Hopelijk ontdekken we met dit project hier en daar een leerling die gebeten geraakt door de schrijfmicrobe, en zich daarin verder verdiept,” aldus Creten.

Maak kennis met de ‘Klas van Piet’ op Cobra.be.

Kinderen kunnen niet altijd de kunstopleiding kiezen die het meest aansluit bij hun talent of interesse. Sommige opleidingen brengen te veel kosten met zich mee. Dat blijkt uit een studie van het Onderzoeksinstituut voor Arbeid en Samenleving aan de K.U.Leuven (HIVA). Het HIVA onderzocht hoeveel het deeltijds kunstonderwijs (dko) kost. Het ging ook na of alle sociale groepen kunnen deelnemen aan het dko.

Het HIVA besluit dat de populatie van het dko geen afspiegeling is van de maatschappij. De meeste leerlingen in het dko zijn vrouwelijk en minderjarig. Allochtonen voelen zich nog te weinig aangesproken door het aanbod.

Het inschrijvingsgeld bedraagt voor minderjarigen 36 tot 56 euro voor een schooljaar. Volwassenen betalen 106 tot 186 euro. Het HIVA stelt dat de tarifering niet op punt staat. Zo moeten leerlingen die het verminderd inschrijvingsgeld aanvragen te veel papierwerk in orde brengen. Meer dan 5000 leerlingen die een studietoelage krijgen in het gewoon onderwijs betalen wel het volle tarief voor hun opleiding in het dko. Het HIVA stelt voor om de prijs aan te passen aan de financiële draagkracht van de leerlingen. Ook het soort opleiding zou een rol moeten spelen bij de bepaling van het inschrijvingsgeld.

Sommige opleidingen, zoals tekenopleidingen of de richting Woord zijn goedkoop. Maar als je saxofoon leert spelen, kost de opleiding een pak meer. Heel wat GOK-leerlingen kunnen dan ook enkel de ‘goedkope’ richtingen volgen. Het dko kan die leerlingen helpen door hen voorrang te geven bij de verhuur van bijvoorbeeld instrumenten. Daarnaast kan de overheid de academies aanmoedigen om een gelijkekansenbeleid te voeren door subsidies te geven. De onderzoekers stellen ook voor dat de academies voor elke leerling ramen hoeveel de opleiding kost naast het betaalde inschrijvingsgeld. Dat gebeurt dan per schooljaar en voor de hele opleiding.

Het dko wordt binnenkort volledig hervormd. Je leest er hier meer over.