Voor de studie analyseerden onderzoeksters Tara Vandermarken en Sandra De Galan van de VUB het binnenhuisstof in twaalf Vlaamse kleuterscholen, verspreid over alle provincies. “In klassen met veel plastic meubels en speelgoed lag de concentratie hormoonverstorende stoffen in het binnenhuisstof tot twintig maal hoger dan in lokalen met alleen houten meubels en speelgoed,” licht Vandermarken toe.

“Die hormoonverstorende stoffen leveren niet meteen een hoog toxisch gevaar op, maar sturen wel de hormoonproductie in ons lichaam in de war,” legt Vandermarken uit. “Op lange termijn verhogen ze het risico op prostaat- en borstkanker, maar ook onvruchtbaarheid en diabetes. Kleuters komen veel in aanraking met binnenhuisstof en zijn extra gevoelig voor hormoonverstoring.”

Moeten scholen nu alle plastic spullen bannen? “Toch niet. Veel hangt ook af van de kwaliteit van het plastic. Er bestaan heel veel verschillende soorten. Verder onderzoek is zeker nog nodig. Maar voor nieuwe aankopen kiezen scholen voorlopig best niet voor plastic.”

Hoe ga je als school correct om met moderne communicatietechnologie? En wat is de eventuele impact van de elektromagnetische straling op de gezondheid van je leerlingen? Die vragen staan centraal in de brochure ‘Verantwoord omgaan met wifi en gsm-straling op school’.

Communicatietechnologie speelt een belangrijke rol in het leven van kinderen en jongeren. Liefst 98 procent van de jongeren in het secundair onderwijs heeft een gsm. Die gebruiken ze tijdens de speeltijd en zelfs tijdens de les. Bovendien raken laptops en tablets steeds meer ingeburgerd in de klas.

Scholen worden daardoor steeds vaker geconfronteerd met ouders of personeelsleden die zich ongerust maken over elektromagnetische straling: een zendantenne in de buurt van de school, de draadloze netwerken, correct gebruik van smartphone of tablet op school. De scholen willen enerzijds de kinderen leren omgaan met moderne technologieën. Maar anderzijds moeten ze ook rekening houden met mogelijke gezondheidseffecten van straling.

De publicatie ‘Verantwoord omgaan met wifi en gsm-straling op school’ wil scholen daarom helpen verantwoord om te gaan met moderne communicatietechnologie. Wat zegt wetenschappelijk onderzoek over mogelijke gezondheidseffecten? Hoe bouw je een schoolbeleid daarrond op? Wat zegt de wetgeving over zendmasten en wifi? Je vindt suggesties en antwoorden in de brochure.

© beeld: Thinkstock

Belgische kinderen tussen tien en twaalf brengen 60 procent van hun dag zittend door. Meisjes zitten dagelijks gemiddeld 8 uur en 31 minuten, jongens 7 uur en 58 minuten. Dat blijkt uit onderzoek aan de Universiteit Gent. “Te veel zitten maakt kinderen dik”, zegt doctoraatsstudent Maité Verloigne in de krant De Standaard. “Ook leraren kunnen kinderen stimuleren om minder te zitten.”

“Kinderen zitten veel te veel”, zegt Verloigne. “Ze zitten op de schoolbanken, voor de tv en voor de computer, maar ze lezen en telefoneren ook zittend. Ook in de auto zitten neemt veel tijd in beslag.

“Kinderen zouden evenveel moeten bewegen als dat ze zitten”, stelt Verloigne. “Die verhouding is op dit moment helemaal zoek. Kinderen zitten zo’n zestig procent van de dag. Meisjes zitten dagelijks 511 minuten, terwijl ze 286 minuten bewegen. Bij jongens is die verhouding 478 tegenover 331 minuten.”

Zowel ouders als leraren kunnen kinderen stimuleren om minder te zitten. “Ouders hebben een voorbeeldfunctie: hoe meer zij zitten, hoe meer hun kinderen het ook doen. Regels over computer- en tv-gebruik zijn daarbij erg belangrijk. Maar ook op andere momenten sporen ouders hun kinderen best aan om eens vaker recht te staan.”

Ook leraren kunnen kinderen stimuleren om minder te zitten. “In lagere scholen blijven leerlingen vaak de hele dag in hetzelfde klaslokaal. Leraren kunnen tussen de lessen bewegingstussendoortjes houden. Dat kan in de vorm van een dansje. Maar even rechtstaan en de armen en benen strekken, helpt ook al.”

Laat ze springen – zes tips

1. Las elke dag geregeld een (kort) bewegingsmoment in. Ook de middagpauze leent zich daar prima toe.
2. Daag kinderen uit. Bij regenweer kun je ze bewegingsspelletjes laten spelen in de gang, de klas. Zet de stoelen aan de kant en stippel een ontdekkingsparcours uit.
3. Houd meer, maar kortere speeltijden. Kinderen bewegen het meest in het begin van de speeltijd. Uit korte speeltijden haal je meer bewegingsrendement.
4. Ga uit van wat bij de kinderen leeft: Sinterklaas is een mooie gelegenheid om kleuters te laten dansen als ze sinterklaasliedjes zingen.
5. Jonge kinderen bootsen graag hun juf of meester na. Maak daar gebruik van en stimuleer ze om te bewegen.
6. Praat erover met de ouders. Zeg tijdens de infoavond hoe belangrijk je bewegen vindt. Leg uit hoe je dat zelf aanpakt, zowel in als buiten de klas.

Jongeren vinden technische en biologische informatie over seksualiteit belangrijk, maar willen ook meer informatie over de relationele aspecten van seks: verliefdheid, flirten en praten over relaties en seks. Dat blijkt uit recent onderzoek. Beddegoed, de voorbehoedmiddelengids voor jongeren, wil op die vragen inspelen.

De gids biedt jongeren vanaf 14 jaar gespreks- en discussiestof over verliefd zijn, het aan- en uitmaken, de eerste keer en praten over seks. Er zijn verschillende testjes, hulpmiddelen (‘Kies je voorbehoedmiddel ‘en ‘Wat vraag je aan je arts’) en veelvoorkomende mythes worden ontkracht. Daarnaast biedt Beddengoed een volledig en up-to-date overzicht van de verschillende voorbehoedmiddelen met hun werking, de bescherming en de voor- en nadelen. In de gids staat ook een hoofdstuk over seksueel overdraagbare aandoeningen. Beddengoed helpt ook leraren, opvoeders, ouders en hulpverleners bij hun gesprekken met jongeren over seks.

© beeld: Falcifer

Is melk nu gezond of niet? De recente dieetdiscussies roepen twijfels op. Net nu scholen frisdranken op school door melk hebben vervangen om gezonde voeding te stimuleren. Moeten we ook melk van het menu schrappen? “Helemaal niet”, zegt het Vlaams instituut voor gezondheidspromotie (Vigez). “Zoals met alles geldt: met mate.”

“Melk volledig schrappen uit je voedingspatroon is niet slim”, zegt Vigez. “Melk bevat een unieke combinatie van een aantal essentiële voedingsstoffen waaronder calcium, vitamine B2 en B12, kalium, magnesium en zink. Wie geen melk wil of mag drinken, bijvoorbeeld bij lactose-intolerantie, mag die dus niet zomaar weglaten, maar moet die voedingsstoffen op een andere manier binnenkrijgen.”

“Vergelijk het met vegetarisme: je kan perfect gezond leven zonder vlees, maar dan moet je het op een volwaardige manier vervangen om voldoende ijzer en vitamine B12 binnen te krijgen”, zegt Vigez. “Een lichaam heeft calcium nodig. Dat zit bijvoorbeeld ook in bepaalde groenten zoals broccoli, noten en peulvruchten. Maar je moet hier in verhouding veel meer van eten om de nodige hoeveelheid calcium binnen te krijgen én op te nemen in de darmen. Melk is dus de gemakkelijkste bron van calcium.”

Hoeveel melk we dan per dag moeten drinken? “Ook hier geldt: drink met mate. Ook producten die gezond zijn, kunnen in grote hoeveelheden slecht zijn voor het lichaam. Wij raden voor volwassenen en kinderen aan om 450 ml melk of afgeleide melkproducten zoals yoghurt of calciumverrijkte sojaproducten per dag te gebruiken. Bij jongeren en ouderen maximaal 600 ml per dag. Drink dus bijvoorbeeld twee kleine glazen melk van 150 ml en eet een potje yoghurt. En belangrijk: kies voor magere of halfvolle producten zonder toegevoegde suiker.”

Een op de drie kinderen tussen zes en zestien jaar kampt af en toe al met rugklachten. Dat zegt de Belgische Vereniging van Chiropractors. De grootste boosdoener? Een te zware boekentas.

“Gewicht van mijn zoon (12): 30,6kg. Gewicht van zijn boekentas: 8,2 kg (zonder lunchpakket). Dat is een dikke 26 procent!”, schrijft een mama op de website van Klasse voor Ouders. “Een boekentas mag maximaal 10 procent van het lichaamsgewicht wegen”, weet Bart Vandendries van de vereniging van nek- en rugspecialisten. “Bij 80 tot 90 procent van de kinderen weegt hij meer. Dat kan tot rugklachten leiden.”

Het Sint-Janscollege heeft een meerjarenplan tegen te zware boekentassen en geeft deze tien tips. Geef jij ze door aan je leerlingen?

1. Kies voor een stevige rugzak

2. Draag de rugzak over beide schouders

3. Draag hem niet te laag (bovenzijde op schouderhoogte)

4. Laad de tas evenwichtig: zwaarste voorwerpen dichtst tegen de rug

5. Neem enkel wat je echt nodig hebt

6. Gebruik je kluisje efficiënt

7. Hou een wekelijkse schoonmaak

8. Fietser? Bind je tas bind op de bagagedrager

9. Sta je stil, zet dan je tas op de grond

10. Til je tas met gebogen benen en gestrekte rug

Lees het volledige artikel over het Sint-Janscollege ‘Ouderraad pakt overgewicht boekentassen aan’.

Vind meer oefeningen en tips voor een gezonde rughygiëne bij kinderen en volwassenen.

Welke maatregelen tref jij op school en in de klas om het gewicht van de boekentas onder controle te houden? Moeten je leerlingen telkens al hun spullen meenemen van en naar school? Zijn er lockers? Of gebruiken de leerlingen mappen met uitneembare werkbladen? Reageer.

Dat mag niet. Heb je het te koud of te warm in de klas, dan kan je de preventieadviseur bij jou op school daarover aanspreken. Jij en je leerlingen mogen geen lessen weigeren of eerder naar huis gaan vanwege de temperatuur in de klas. Er bestaan voor leerlingen geen regels over de minimum- en maximumtemperatuur in een klaslokaal. De onderwijsinspectie volgt daarom de regels van het Algemeen Reglement voor de Arbeidsbescherming. In een klaslokaal kan je spreken van ‘zeer licht werk’ en dan geldt een maximumtemperatuur van 30°C. In een praktijklokaal is dat 26,7°, in de gymzaal 25°.

Een goede hygiëne is erg belangrijk als je voedsel bereidt. Enkele tips:
» Controleer of het keukenmateriaal schoon en in goede staat is. De tafels, snijplanken, borden en kommen, kortom alles wat met levensmiddelen in contact komt, moet van glad en goed afwasbaar materiaal zijn.
» Persoonlijke hygiëne is heel belangrijk. Was vooraleer je begint goed je handen met vloeibare zeep en droog ze af. Gebruik een keukenrol of wegwerpdoekjes.
» Zet geen materiaal of levensmiddelen op de grond en zet geen vuile kommen op je werkblad. Zorg er dus voor dat ‘vuil’ niet in contact komt met ‘proper’.
» Bij een buitenactiviteit dek je de voedingswaren af zodat insecten of ongedierte er niet bij kunnen.
» Respecteer de koudeketen. Als je gekoelde levensmiddelen aankoopt, vervoer ze dan in een zuivere en degelijke koelbox met koelelementen. Koop ze op het laatste moment en zet ze onmiddellijk in de koelkast.
» Houd je voedingswaren warm (bijvoorbeeld spaghettisaus), zorg dan dat de temperatuur minstens 65°C is tot de bediening aan tafel.
» Bak je frieten, ververs dan steeds de volledige inhoud van je friteuse. Voeg dus nooit vers vet aan oud vet toe. Bak nooit op een temperatuur hoger dan 175°C.
» Het brood voor de belegde broodjes kan je bij kamertemperatuur bewaren. Rauw gehakt vlees en gerookte vis moet je bij ten hoogste 4°C bewaren. Charcuterie, verse kaas, hardgekookte eieren en rauwkost bij ten hoogste 7°C.
» Je moet ook altijd – voor het geval er iets gebeurt – kunnen nagaan waar de producten vandaan komen. Wie heeft de frietjes, de ham en de mayonaise geleverd? Houd daarom de leveringsbonnen of facturen tot een week na het schoolfeest bij (product, leverancier, datum van aankoop).

Meer info via www.ond.vlaanderen.be/voedselveiligheid.

© beeld: Stockbyte / Thinkstock

In Nederland wil de Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD) een verbod op de verkoop van energiedrankjes in supermarkten, zodat kinderen ze niet meer zo gemakkelijk kunnen kopen. Ook bij ons waarschuwt het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie en Ziektepreventie (VIGeZ) dat kinderen de drankjes beter links laten liggen. Een verbod vindt het VIGeZ een brug te ver.

“Steeds meer kinderen uit de hoogste jaren van de lagere school kopen in de middagpauze een blikje energiedrank in de supermarkt”, weet Laurent de Vries, directeur van de GGD. “Doordat de drankjes vaak naast de frisdranken in de rekken staan, zien de kinderen geen verschil meer tussen de twee. Daarom pleiten we voor een verbod op de verkoop in supermarkten. Je zou de drankjes dan alleen nog vinden in gespecialiseerde winkels die voedingssupplementen verkopen.”

“De drankjes zijn slecht voor de gezondheid én de schoolprestaties, zeker bij lagereschoolkinderen”, meent de Vries. “Ze bevatten meer cafeïne dan gezond is voor hen, drie tot vijf keer meer dan in cola. Kinderen zijn dat niet gewoon. Ze worden er druk van en kunnen niet meer rustig in de klas zitten en opletten. Daarnaast zit er ook heel veel suiker in: zo’n negen klontjes. Dat is slecht voor de tanden en zorgt voor overgewicht.”

Loopt het verbruik van energiedrankjes op de lagere school in Nederland dan echt de spuigaten uit? Bekijk de reportage van het kinderjournaal van de Nederlandse NOS ging op in een zesde leerjaar.

Een brug te ver

“In Vlaanderen loopt het alvast niet zo’n vaart”, meent Loes Neven, specialist gezonde voeding bij het VIGeZ. “Op 98 procent van de basisscholen zijn frisdranken verboden of alleen toegelaten op speciale gelegenheden zoals een schoolfeest of uitstap. Bij 82 procent staan de afspraken daarover in het schoolreglement. Aparte cijfers over energiedrank zijn er niet maar het lijkt me logisch dat het verbod op frisdranken ook voor energiedranken geldt.”

Neven is het er helemaal mee eens dat kinderen onder de 16 energiedrankjes beter links laten liggen, maar een verbod op de verkoop ervan in de supermarkt vindt ze een brug te ver. ”Dan moeten we wel heel veel producten uit de rekken halen. Want er zijn wel meer producten die niet geschikt zijn voor kinderen, denk maar aan light frisdranken, cholesterolverlagende margarines …”

“Wij zijn eerder voorstander van positieve maatregelen zoals de gezonde keuze voor iedereen ter beschikking stellen en promoten. Daarnaast zou het ook nuttig zijn om duidelijke informatie over het cafeïnegehalte te voorzien op het etiket en ouders en leraren via campagnes te informeren.”

Zitten jouw leerlingen ook aan de energiedrankjes? Reageer hier.

De aanbevolen hoeveelheid water blijft op 1,5 liter per dag. Maar de nadruk ligt nog meer op water drinken. Gesuikerde dranken worden afgeraden. In de waterlaag staan nu zeven glaasjes water en wordt het kopje koffie zonder lepel afgebeeld. Dat moet duidelijk maken dat het niet nodig is om zoetstoffen toe te voegen. De aanbeveling voor zout verlaagt van 6 naar 5 gram per dag. De afbeelding van het kommetje met bouillon verdwijnt daarom uit de watergroep.

In de beweeglaag krijgt ‘wandelen met kinderen’ voortaan ook een plaatsje. Bewegen is veel meer dan sporten. Het kan heel laagdrempelig zijn een deel uitmaken van het dagelijks leven. Zittende activiteiten zoals computeren en tv-kijken beperk je best en krijgen een plekje bij de restgroep.

Voor producten in de restgroep is een maximale hoeveelheid per dag vastgelegd. Voor een vrouw is de bovengrens 200 kcal, voor een man 250 kcal. Bovendien is er een bijkomende onderverdeling voor koeken, zoet broodbeleg en dranken. Omdat er grote verschillen zijn in voedingswaarde zijn ze nu ingedeeld in drie categorieën. Zo wordt het makkelijker om de juiste keuze te maken tussen bijvoorbeeld een granenkoek en een chocoladewafel.

Ook de aanbevelingen voor groenten, fruit en de melkproducten zijn verfijnd. Zo telt soep die bereid is met minstens 400 gram groenten en maximaal een bouillonblokje per liter nu als een volwaardige bijdrage aan de dagelijkse inname van groenten. Fruitsappen en smoothies zijn dan weer geen volwaardige vervanger voor vers fruit in de fruitgroep.

Voor de Marokkaanse en Turkse gemeenschap is er een aangepaste voedingsdriehoek. Daarop is geen kopje koffie maar een glas thee te zien. In het vakje van de granen staat een kommetje couscous. Het brood is niet bruin en vierkant, maar licht en plat. De voedingsadviezen zijn voor beide driehoeken wel dezelfde.

Meer informatie over de actieve voedingsdriehoek kan je terugvinden op www.vigez.be en www.gezondheidstest.be.