«Ik ben dikke Garfield niet»

Het blijven uitzonderingen, maar het gebeurt: leerkrachten die leerlingen pesten. De slachtoffers voelen zich machteloos. De leerkrachten schrikken van hun eigen gedrag: «Ik had het zo niet bedoeld» of minimaliseren: «Ze overdrijven». Vele scholen hebben een anti-pest-plan. Maar wat als de leerkracht zelf de pestkop is? Elk schooljaar zijn er meldingen van pesterijen van leerkrachten tegenover leerlingen. We durven er eindelijk over spreken. Maar Garfield zwijgt.

Karel (38): «Moeilijke tijden voor Garfield»

«Mijn dochter van veertien is wat molliger dan andere kinderen maar ze heeft daar geen complexen over en werd er tot nu toe op school ook nooit over gepest of zo. Tot begin dit jaar de leraar geschiedenis haar in de klas plots aansprak als 'Garfield'. Hij blijft dat doen: verwijzen naar haar als 'mollige kat' en als het over de hongersnood in de middeleeuwen gaat, even uithalen naar 'moeilijke tijden voor Garfield'. Het ergste is nu dat de medeleerlingen het grapje overnemen en haar nu ook Garfield zijn beginnen noemen. Uiterlijk lacht zij daar maar wat mee mee. Innerlijk heeft ze het daar heel moeilijk mee. Ik ben blij dat ze het tegen mij allemaal verteld heeft. Maar heeft zo'n leraar dan geen opleiding gekregen? Waar zit die mens zijn verstand? Beseft hij wel wat hij in het leven van een kind kan aanrichten?»

Sonja (36): «Ze zal hem wel temmen»

«Peter is een vrolijk baasje, wat levendig maar toch. Ik heb de indruk dat zijn juf hem niet moet. Hij kan niets goed doen. De laatste weken heeft hij meer in de hoek gestaan dan op zijn bank gezeten. Voor het minste vliegt ze uit tegen hem. Hij heeft ook al eens een tik tegen het hoofd gekregen van zijn juf. Omdat hij achterom keek. Elke avond zit ik naast Peter om alle oefeningen in te halen die hij gemist heeft overdag omdat hij in de hoek moest staan. Het is toch niet normaal dat een kind in het tweede leerjaar elke dag tot negen uur voor school moet werken? Ik denk dat die juf haar klas niet aankan en het uitwerkt op Peter. Toen ik daar met andere ouders over sprak aan de schoolpoort, hoorde ik dat Peter niet eens alles vertelt van wat hij moet ondergaan in de klas. Andere kindjes vertellen er zelfs over thuis. Kan ik als moeder iets doen? Ik heb geprobeerd om met de juf te praten. Ze zegt enkel dat Peter stout is in de klas maar dat ze hem wel zal temmen.»

Claire (44): «Buikpijn op zondagavond»

«Ik wist wel dat het middelbaar een grote stap zou zijn voor onze Michiel maar zoiets had ik toch niet verwacht. Het is toch wel een hele organisatie voor een kind. Op zondagavond kreeg hij al buikpijn als hij dacht aan de volgende dag. Hij zou wel weer een boek vergeten zijn of een huiswerk niet gemaakt hebben. Vooral technisch tekenen is een hele opgave. Stil zitten, geconcentreerd werken, alle lijntjes even dik. Het is niet gemakkelijk. In mijn ogen zagen zijn tekeningen er goed uit. De leraar scheurde ze telkens kapot, soms ook wel omdat Michiel ze te laat kwam afgeven. Op een keer heeft hij een heel weekend zitten werken aan één tekening. Toen kreeg hij 4 op 10! De andere leerlingen zeggen dat die leraar elk jaar zo'n slachtoffer zoekt waarop hij zijn frustraties kan uitwerken. Ik ben bang om te reageren omdat hij dan misschien nog strenger zal zijn voor onze zoon.»

An Thys, medewerker van Limits: «Leerkrachten willen geen gezichtsverlies lijden»

«Meestal vertellen de leerkrachten een ander verhaal», zegt An Thys van Limits. «Als wij ze met zo'n oproep confronteren schrikken ze wel even. Ze hebben het allemaal zo niet bedoeld, het is overtrokken. Ze minimaliseren de feiten. Daarom is het nodig dat wij zoveel mogelijk details kennen. Wat is er precies gezegd, wat heeft die leerkracht precies gedaan? Leerkrachten willen ook geen gezichtsverlies lijden. Uiteindelijk hebben zij een gezagsfunctie. Maar ze moeten ook weten dat ze een voorbeeldfunctie hebben. De meeste scholen hebben een beleidsplan en een stappenplan dat kadert in een ruimer pedagogisch project. Vaak is er ook een vertrouwensleerkracht. Onze eerste taak is om leerkrachten en leerlingen te sensibiliseren. We zoeken samen naar middelen om positief gedrag te stimuleren. Wij willen de directie wijzen op hun verantwoordelijkheid. Meestal pakken ze het dan zelf aan.

Waarom? Een echte aanwijsbare reden waarom leerkrachten pesten is er niet. Dat maakt het ook moeilijk om in te grijpen of om te bemiddelen. Directies hebben ook gemakkelijk de neiging om te reageren met 'We hebben het erover gehad. Het zal veranderen'. Onze ervaring leert dat dergelijke zaken niet vanzelf oplossen. Je moet er werk van maken.»

Vorig jaar kreeg Limits 25 oproepen van ouders die meldden dat hun kind gepest werd door de leerkracht. In de eerste helft van dit jaar liepen 14 klachten binnen bij het Kinderrechtencommissariaat.

Limits is een vzw die door het departement Onderwijs is aangesteld als aanspreekpunt voor pesten op school waarbij volwassenen betrokken zijn. In hun brochure 'Beleidsplan ter preventie en bestrijding van geweld, pesten en ongewenst seksueel gedrag op school' is één hoofdstuk gewijd aan pesten van leerlingen door leerkrachten. Scholen en ouders kunnen die gratis aanvragen bij: Cel Publicaties Onderwijs - tel. 02 553 66 53 - onderwijspublicaties@vlaanderen.be - www.ond.vlaanderen.be/publicaties

De leerkracht pest.

Als een leerkracht een kind uitlacht, vernedert, bedreigt, uitsluit of negeert is er wat aan de hand. Wanneer dit voortdurend en opzettelijk gebeurt, spreken we van pesten. In 9 van de 10 gevallen houden de klachten pas op als het kind naar een andere school of klas gaat. Maar dat is geen echte oplossing: het slachtoffer moet niet gestraft worden.

Wat doe je wel?

1. Luister naar je kind, stel het op zijn gemak. Probeer vertrouwen te geven. «Vertel eens wat er scheelt. Je moet niet bang zijn. We zullen samen een oplossing zoeken».

2. Vraag wat de leraar precies gedaan of gezegd heeft.

3. Praat erover met de leerkracht. Zeg rustig wat je kind vertelt en hoe het zich voelt. In de meeste gevallen zal de leerkracht zelf schrikken van zijn gedrag. Luister ook naar het verhaal van de leerkracht. Ga niet op zoek naar de schuldige maar probeer er samen voor te zorgen dat het pestgedrag stopt.

4. Lukt een gesprek met de leerkracht niet, praat dan met de directeur of schakel het CLB in. In erge gevallen kan je Limits contacteren. Kinderen vinden steun via de Kinder- en Jongerentelefoon 078 15 14 13 of via www.pesten.be

5. Als er geen pestactieplan is op school kunnen ouders (via het oudercomité) de school een impuls geven om eraan te werken. Zo'n actieplan kan ook een luik hebben over pestende leerkrachten.

Wat doe je niet?

1. Niks doen. Pesten gaat niet vanzelf over. «Daar word je hard van. Dat gaat wel over», klopt niet.

2. De leraar uitschelden of een lastercampagne opstarten.

- Pestende leerkrachten blijven een uitzondering. Er is helemaal geen reden tot paniek. De meeste leerkrachten zijn meer dan ooit bezig om de kinderen persoonlijk te begeleiden en te helpen uitgroeien tot evenwichtige mensen. Veel ouders zijn wantrouwiger dan ooit. Dat maakt het voor leerkrachten extra moeilijk. Als er pestkoppen zijn, zijn dat meestal leeftijdsgenoten (zie daarvoor het dossier pesten). Maar als de leerkracht meedoet moeten we de ogen niet sluiten. Vandaar deze reportage. In het belang van de mogelijke slachtoffers.

- De verhalen van Karel, Sonja en Claire zijn echt. Regelmatig valt op de redactie van Klasse voor Ouders een verhaal over pestende leerkrachten binnen. Maar Karel is Karel niet en Sonja is Sonja niet. Hun namen zijn veranderd. Ze zijn bang voor nog meer gepest.