(LOTTE - 13)
Ik zou natuurlijk geen spelling-
en leesprobleem willen hebben.

Dan zou ik makkelijk
naar ASO of TSO kunnen gaan,

maar BSO is mijn richting.

(KAAT - 13)
In BSO kun je je job
al een beetje uitoefenen.

(MAARTEN - 13)
Het is eindelijk zover.
Ik ben weg van de lagere school.

Alweer korter bij het beroep.

(JUF)
Manuel heeft erop geschreven
dat hij tegen de examens opziet

of bang is voor de examens
volgend jaar. Waarom ?

(LOTTE)
Omdat dat hele grote toetsen zijn,
daar moet je keihard voor studeren.

(VOICE-OVER)
Lotte, Kaat en Maarten zitten
in het buitengewoon lager onderwijs

type één en type acht.

Volgend jaar kiezen ze
voor een richting in het secundair.

Dat is best een spannend moment.

(KAAT)
Dan ben je weer alleen.
Dat zal anders zijn,

want nu heb ik
een hele goede vriendin hier, dus...

Dat gaat wel anders zijn zonder haar.

(MAARTEN - 13)
De meesters en de juffen zijn
strenger dan hier.

(LOTTE - 13)
Ik vind het wel spannend,
maar het lijkt me ook wel leuk.

Een nieuwe school,
helemaal opnieuw beginnen,

nieuwe vrienden maken.

(VOICE-OVER)
Ze zijn alle drie gestart
in 't gewone lager onderwijs,

maar drie jaar geleden kozen ze
voor het buitengewoon onderwijs.

(MAMA VAN KAAT)
Bij Kaat zijn in het derde studiejaar

aandacht- en
concentratiestoornissen vastgesteld.

De tafel van vermenigvuldiging,
deeltafels en zo, dat ging niet.

Dat was werkelijk
oefenen, oefenen, oefenen,

om dan twee dagen later er
eigenlijk niks meer van te weten.

(MAMA VAN LOTTE)
Lotte voelde zich niet lekker. Ze werd
eigenlijk wel een beetje driftig,

want ze had
drie keer in de week bijles.

Ja, dat was te veel en ze had 't op
'n gegeven moment helemaal gehad

met die bijlessen en er was
ook geen tijd meer om te spelen.

Toen dacht ik als mama: Ik moet
een keuze maken, want dit gaat niet.

(MAMA VAN MAARTEN)
Maarten had problemen
in het eerste leerjaar al,

dus dat ze zegden dat hij eigenlijk
niet zo goed kon volgen.

Dan hebben we hem nog het tweede
laten doen, het derde ook nog

en dan in het vierde... In het vierde
is hij eigenlijk overgeschakeld

naar het BuLO-onderwijs.

(VOICE-OVER)
Maarten zit in type één.
Lotte en Kaat gaan naar type acht.

Die overstap naar
het buitengewoon lager onderwijs

is ook voor ouders
een hele aanpassing.

(MAMA VAN LOTTE)
Ik was in mezelf teleurgesteld,
dat ik dacht van:

Hoe kan dat nu ?
Ik heb dat nooit gehad,

niemand bij ons in de familie,
omdat ik het gevoel had:

Dat is niet voor mijn kinderen. Mijn
kinderen doen het gewoon goed en...

Ja, dat staat zo ver van je bed.

(VOICE-OVER)
Nu ze alle drie in de eindklas zitten,
moeten ze opnieuw 'n keuze maken,

een keuze voor het secundair.

(PSYCHOLOOG CLB)
Bij sommige ouders
horen we dat dan

het aanvaardingsproces
terug naar voor komt.

Wanneer ze in
't buitengewoon onderwijs komen,

gaat dat terug zes jaar goed
bij wijze van spreken

en dan komt terug die vraag: Kunnen
ze terug naar het gewoon onderwijs

of gaat de carrière verder gaan
in het buitengewoon onderwijs ?

(VOICE-OVER)
Het lerarenteam en het CLB helpen
de leerlingen en hun ouders

daarom heel goed bij het kiezen
van een studierichting.

(PSYCHOLOOG CLB)
We geven louter 'n advies.
Dat is niet verplicht

om dat te moeten volgen.
De bedoeling is vooral

om de ouders thuis te brengen
in dat onderwijslandschap

en hen aan te tonen van:
Wat is er hier allemaal mogelijk

en waar denken jullie dat jullie kind
het best zijn plaatsje zal vinden ?

(VOICE-OVER)
Meester Wim van de eindklas
type één doet een kringgesprek

om na te gaan
hoe de leerlingen zich voelen

bij de keuze die ze moeten maken.

(WIM)
Priyanka ?

(PRIYANKA)
Ik zou eigenlijk heel graag
naar de vakschool gaan.

Ik ben een beetje zenuwachtig om te
zien wat er allemaal gaat gebeuren.

(WIM) Je had toch 'n andere droom ?
- (PRIYANKA) Ja, dierenzorg.

(WIM)
Maar de reden
waarom dierenzorg moeilijk is,

is omdat je
heel veel schrijfwerk hebt ook, hè ?

En dat is moeilijk voor jou, hè ?
- (PRIYANKA) Ja.

(PSYCHOLOOG CLB)
Zowel in de klas als met het CLB
worden er vele gesprekjes gevoerd.

In de klas gaat men eerst
praten over: Wat kunnen zij goed ?

Wat gaat moeilijk ? En ze leren
verschillende beroepen kennen.

We gaan kijken van:
Welke richtingen zijn er allemaal ?

Ben jij graag praktisch bezig
met je handen ?

Ben jij meer met mensen bezig ?
Wil je dat graag doen ?

Kan je dat ook ? Dat zijn zaken
die zoal in vraag gesteld worden

om dan samen met het kind
te kijken van: Waar ben jij goed in ?

Wat zijn moeilijkere zaken voor jou
en welke keuze wil je daarin maken ?

(WIM)
Ze moeten eigenlijk
in verhouding veel vlugger kiezen

dan wanneer leerlingen
'n algemene richting gaan volgen,

maar ik sluit ook nooit dromen uit.

Maar je moet wel gaan kijken van:
Wat is de inhoud van die opleiding

en weeg dat eens af tegen
je eigen talenten en je beperkingen.

(KATHY)
In mijn kopje zeggen ze nu van:
Komaan, Kathy.

Je moet wat hoger gaan. Je bent nu
veel slimmer en verstandiger dan...

(WIM)
Je moet jezelf moed inspreken,
Kathy. Je moet zeggen: Vooruit.

Want nu is het echt gezellig.
- (KATHY) Het is gedaan.

(WIM) Inderdaad.

(WIM)
De taak als leerkracht voor mij
in de studiekeuzebegeleiding

is toch de leerling ondersteunen

bij 't behouden
van hun realistisch zelfbeeld,

want dat komt ook wel vaak
onder druk te staan, omdat ze ook wel

leeftijdsgenoten, die in het
regulier onderwijs zitten, ontmoeten

en dan twijfelen ze ook wel vaak.
(DENKT NA)

En ook wel hen blijven motiveren
en ook wel ervan uitgaan

dat elk radertje
in de maatschappij belangrijk is,

op welk niveau je ook een dienst
levert aan de maatschappij,

dat we iedereen nodig hebben.

(VOICE-OVER)
Maarten, Lotte en Kaat hebben
hun keuze al gemaakt.

Lotte en Kaat kiezen voor 1 B
om later naar het BSO te gaan,

het beroepssecundair onderwijs.

Maarten gaat naar het BuSO, het
buitengewoon secundair onderwijs.

(MAMA VAN MAARTEN)
Ja, daar hebben we al even... vele
nachten van wakker gelegen van:

Gaan we de stap doen of niet ?
Je hoopt misschien wel van:

Misschien dat hij na 'n paar jaar
terug het gewoon onderwijs aankan,

maar als je dan ziet hoe hij
er eigenlijk zichzelf goed in voelt

en hoe dat gebeterd is,
dan zeg je van:

Als ze nu aanraden om hem
naar het BuSO te laten gaan,

dan laten we hem gewoon gaan.

We maakten daar eigenlijk
geen problemen meer van, dus...

Allee, voor ons is dat...

Eigenlijk voor ons is dat niks,
als hij zichzelf maar goed voelt.

(VOICE-OVER)
Maarten denkt eraan bouw te doen.

Lotte wil mode gaan doen
en Kaat verzorging,

een richting die bij hen past
en hen typeert.

(LOTTE)
Ik zou natuurlijk heel graag
kleding willen ontwerpen.

Dat lijkt me echt wel leuk,
maar da's nogal moeilijk,

want er zijn keiveel ontwerpers en
dan moet je met iets anders komen.

En als dat niet gaat,
dan wil ik een winkel beginnen.

Dat lijkt mij ook echt leuk, een winkel
met mijn eigen kleding dan.

(MAARTEN)
Mijn dromen zijn om bouwvakker
te worden en een bus in te richten

als mobilhome
en dan naar de koers te gaan,

want ik ben ook zelf coureur
en dan heb ik zo ook een mobilhome

waar ik trots op kan zijn,
omdat ik dat zelf heb gemaakt.

(KAAT)
Ik droom ervan om later
in een gehandicapteninstelling

voor mentaal
gehandicapte mensen te werken

om te zien hoe die
op hun eigen manier de dingen doen

en gelukkig zijn op hun eigen manier.

(VOICE-OVER)
Binnenkort is 't zover
en zetten ze de grote stap.

Ook hun ouders kijken ernaar uit.

(MAMA VAN LOTTE)
Het is een nieuwe fase.

Je probeert ze
in alle kanten te ondersteunen en...

Ja, ik ben er en het is
natuurlijk voor mij ook spannend.

Ze gaat met de bus
en niet meer met de fiets,

niet meer mammie die haar brengt
met de auto. Als ze iets vergeten is,

breng ik 't even.
Nee, dat zit er niet meer in.

(MAMA VAN KAAT)
Kaat is een verschrikkelijk
chaotisch persoontje

en toch doet ze het altijd.
Ik weet gewoon, op haar manier:

Die komt er. Ik moet er niet
van wakker liggen, die komt er.

(LERARES)
Lees maar eventjes voor
wat daar staat.

(VOICE-OVER)
Het is september. Lotte, Kaat
en Maarten maakten de overstap.

(KAAT)
Ik heb niemand die ik hier kende,
dus de eerste speeltijd was het stil,

maar daarna als je zo in de klas bent,
begin je mensen te leren kennen

en is dat wel beter gegaan
met de volgende speeltijd.

(LOTTE)
De eerste dag was heel spannend,
omdat ik eerder was dan Margot,

want die zat vroeger
ook bij mij op school

en dan was ik hier zo alleen en zo.

(MAARTEN)
We kwamen hier dan aan met de bus

en ik kende al kinderen van vorig jaar
die ook naar hier kwamen.

Dan was dat al direct je groepje
eigenlijk, dat we al hadden.

(VOICE-OVER)
De eerste dagen waren spannend,

maar ondertussen
zijn ze het goed gewend.

Leraren van het eerste jaar zorgen
altijd voor een warm welkom,

zodat iedereen zich snel goed voelt.

(KLASTITULARIS 1 B)
Eigenlijk beginnen we
er in de vakantie al mee.

Dus zij krijgen op het moment
dat ze inschrijven een afspraak

voor een intakegesprek. Leerlingen
kunnen daar hun vraagjes stellen,

hun kleine en grote zorgen, en dan
wordt ook een beetje afgesproken

als dat nodig is,
voor leerlingen voor begeleiding.

Dan maken zij kennis
met hun klasgenoten en titularis

en dan zijn ze eigenlijk
een beetje rustig voor 1 september.

(VOICE-OVER)
Lotte en Kaat zitten in de 1 B-klas,
dat is een algemeen jaar

dat hen voorbereidt
op het BSO in de tweede graad.

Maarten zit in het BuSO. Het eerste
jaar is daar een observatiejaar

waar ze verschillende beroepen
leren kennen.

(MAARTEN)
Wij hebben de BGV-uren
en dat is beroepsgerichte vorming.

Dan doen we bouw,
schilder, magazijn, stofferen,

hout, metaal.

(VOICE-OVER)
Volgend schooljaar
kiezen zij er één beroep uit

dat hen het beste ligt.

(KAAT)
Ik heb heel veel nog zo...
Dat ik zo nog steeds zeg 'juffrouw'

en da's wel het ambetante,
want dan luisteren ze niet.

Dus als je 'juffrouw' zegt, ja...

Die achternamen,
daar ben ik niet goed in,

dus ik zeg echt 'mevrouw
Godsdienst, mevrouw Frans' en zo,

want ik weet echt niet
hoe die heten allemaal.

(LOTTE)
De boeken zijn ook anders.
Het is niet echt moeilijk,

maar je moet anders gaan kijken
naar de oefeningen en zo.

Je moet harder studeren, want je
moet ook sowieso alles onthouden

voor de examens.

(VOICE-OVER)
Heel veel dingen zijn anders in het
secundair en dat is best aanpassen,

maar de leraren blijven het hele jaar
door alles goed opvolgen.

(KLASTITULARIS 1B)
Telkens opnieuw tijd maken
voor vragen, voor...

Ja, wat in hun ogen
heel grote problemen zijn,

dat we dat toch altijd
proberen onmiddellijk op te lossen.

Dus ik denk
vooral eerst het vertrouwen

en het vertrouwd thuis
zijn eigenlijk in de groep

en dan komt de rest
zo wel vanzelf, denk ik.