filmpjes - doelgroep: leraren
Wat maakt een pas afgestudeerde leraar mee tijdens dat eerste jaar voor de klas? Wat loopt goed? Wat gaat grandioos mis? In de reportagereeks 'De Eerste Keer' volgt Klasse nieuwkomer Eva Schoensetters. Steek je Eva een hart onder de riem?
| 6 | Hoe zou het zijn met Eva?00:08:05 |
|
| 5 | Leren en kracht geven00:10:39 |
|
| 4 | Doe ik het goed?00:14:06 |
|
| 3 | Iedereen gebuisd?00:07:24 |
|
| 2 | Met het water aan de lippen00:09:17 |
|
| 1 | De allereerste keer00:07:36 |
onderwerpen: startende leraar, evalueren, leidinggeven, jongeren, klasmanagement, leerlingbegeleiding, directeur, creativiteit, cultuur, schoolomgeving, Nederlands
Het schooljaar is nu al voor meer dan de helft voorbij. Eva krijgt voor haar evaluatie bezoek van de algemeen directeur. Spannend. En ook even slikken. In de relatie met de leerlingen blijft het zoeken naar de grenzen van openheid. En hoe reageren de collega's? Eén op drie startende leraren haakt af tijdens de eerste vijf jaar. Hoe zeker is Eva van haar stuk?
De algemeen directeur van de school komt ter evaluatie op bezoek tijdens een les godsdienst. Nadien volgt een evaluatiegesprek. 'Je zit daar dan en je voelt je dieper en dieper wegzakken in je stoel', vertelt Eva. 'Maar achteraf realiseer je je dat niet alles slecht was en dat je aan je fouten kan werken'.
Wat je als leerkracht vertelt aan je leerlingen en wat je beter voor je zelf houdt, is niet altijd duidelijk. Ook voor Eva niet. 'Vooral voor het vak godsdienst wil ik dat mijn leerlingen een echt iemand voor zich hebben. Maar hoever ik daarin kan gaan, weet ik zelf niet'. Haar leerlingen appreciëren alvast haar openheid, maar geven toe dat ze er misbruik van maken. 'Ze is zo makkelijk afgeleid', klinkt het, 'als wij iets vertellen, wil ze meteen haar ervaringen ook delen'.
Naast lessen geven, klashouden en vergaderingen bijwonen, moet Eva zich ook de schoolcultuur eigen maken. 'Een heel belangrijke plaats daarvoor is de lerarenkamer', vertelt de directie, 'daar leer je immers de kleine kantjes van een school kennen'.
Meer dan 1 op 3 beginnende leraren in het secundair onderwijs stappen uit de klas. Ook Eva denkt soms aan stoppen, vooral door de hoge werkdruk. 'Dan denk je: het is gewoon te zwaar voor mij, ik wil het gewoon niet meer doen '.
Eva observeert de les van haar vakcollega Nederlands. Ze wordt er even stil van. 'Ik heb diezelfde les gegeven, maar bijlange zo creatief niet. En stil dat die leerlingen waren, bij mij zijn die rumoeriger!' Haar collega stelt haar gerust. 'Klasmanagement is niet simpel, dat is een zoektocht die waarschijnlijk nooit gedaan is. En ik kan mij ook niet herinneren dat mijn eerste jaar zo creatief was!'
Hieronder vind je de weergave van de gesproken tekst in het filmpje. Je kan deze tekst ook als ondertitelingsbestand (TimedText) downloaden
(VOICE-OVER) Welke evolutie maakt een startende leerkracht tijdens het eerste jaar ?
Wat is er moeilijk en wat gaat vanzelf ?
Klasse volgt Eva Schoensetters een schooljaar lang.
Ze maakt zich klaar om les te geven voor de eerste keer.
(VOICE-OVER) Hoog bezoek in de les godsdienst vandaag.
De algemeen directeur van de school observeert deze les
om Eva te evalueren. Verleden week heeft de directie
ook al een les geschiedenis van Eva gevolgd.
In de nabespreking worden de twee lessen naast elkaar gelegd.
(DIRECTRICE) Wat ik zag in de les geschieden is enwat ik ook duidelijk toen noteerde,
dat is dat jij heel gestructureerd en heel systematisch
je les opgebouwd hebt. Terecht vind ik in de les godsdienst
die ik nu gezien heb, dat je losser voor de les staat
en dat je het allemaal een beetje meer zijn beloop laat,
maar soms had ik het gevoel dat je 't iets meer in handen mocht nemen.
Ik had soms het gevoel van: De leerlingen nemen een loopje met jou
en dat jij ook niet meer goed wist op dat moment
waar je met de leerlingen naartoe wilde gaan.
(EVA) Ik kreeg als belangrijke opmerking dus dat ik soms te veel mee...
In de leerlingen hun sfeer opga en daardoor die inhoud vergeet.
Het is belangrijk dat je voeling hebt met die leerlingen
om zelf iets terug te krijgen,
maar daar zit het dan juist met het punt van die grens, hè.
Als je te veel voeling gaat krijgen en er te veel in opgaat,
ja, dan ben je eigenlijk zelf een puber in die klas.
Dus je moet nog altijd wel de volwassene blijven binnen de les.
(DIRECTRICE) Ik zie dat bij Eva, ik zie dat bij heel veel beginners,
dat grenzen stellen, dat klasmanagement,
dat is zeer moeilijk, maar haar spontaniteit,
waar dat 't eigenlijk een val is van: Zorgen dat je een grens bewaakt
en dat je toch niet jongere... Want ze is nog erg jong.
Jongere tussen de jongeren bent, maar dat je leerkracht bent,
is ook haar sterkte, want daardoor hebben leerlingen wel respect voor 'r
en we zien daar dat toch leerkrachten
die zeer autoritair van in het begin proberen gezag te verwerven,
dat die het toch soms nog moeilijker hebben als beginnende leerkracht
omdat daar leerlingen zoiets hebben: Niet ons.
(VOICE-OVER) Tijdens 't evaluatiegesprek met de directie
komen ook andere pijnpunten naar boven.
(DIRECTRICE) Die les werd nogal gedomineerd door een stuk of zes, zeven jongeren
die heel vlot ter taal zijn en die hun mening nogal graag verwoorden.
Er zijn er vier, vijf die geen enkele keer aan bod gekomen zijn.
(EVA) Ik vind 't moeilijk om in iedere les
altijd iedereen te moeten kunnen betrekken, want... (ZUCHT)
Soms heb je gewoon zoiets van: Ik heb nu geen tijd. Allee, snap je ?
Dat je vooruit wil gaan en dat je blij bent dat er zo één leerling
het woord neemt en dat je denkt: Ja, kom, we zijn weg, we gaan vooruit.
Dan is dat deel achter de rug. En ja, dan vergeet je die stille leerlingen.
(DIRECTRICE) Wat voor haar nog 'n werkpunt is, is oog krijgen voor alle leerlingen.
Zij is zelf vlot ter taal.
Je moet dan bewaken dat je die iets mindere taalvaardige leerlingen
niet uit het oog verliest, want je gaat zeer snel mee dan
in die vlotte leerlingen en dat zal voor haar ook een werkpunt zijn.
(VOICE-OVER) De boodschap van 't evaluatiegesprek is duidelijk.
Af en toe de klas strakker in de hand houden
en aandacht hebben voor iedere leerling.
Voor Eva niet zo leuk om te horen.
(EVA) Op dat moment zit je daar met een heel klein hartje
en voel je je dieper en dieper wegzakken en denk je van: O, nee.
En zijn ze niet tevreden over mij ? En zo verder.
En daarna, als je er dan even over nadenkt, dan denk je van:
Ja, die fouten heb ik inderdaad gemaakt, daar geef ik 'r gelijk in.
Dan ga je daarover reflecteren en dan denk je:
Och ja, volgende keer ga ik het beter doen, want zo ben ik dan ook.
Ik laat me er niet door ontmoedigen en er waren ook positieve punten
en op dat moment hoor je dat niet, maar daarna denk je daarover na
en dan denk je: Ah ja, dat was ook wel positief
en dus eigenlijk ben ik goed bezig, maar ik moet zeker ervoor zorgen
dat ik daar en daar aan werk.
(VOICE-OVER) Naast de werkpunten is de algehele beoordeling van de directie positief.
Ze heeft Eva dit jaar al hard zien veranderen.
Toch maakt niet elke beginner dezelfde evolutie door.
(DIRECTRICE) Je hebt leerkrachten die binnenkomen
en die heel zelfzeker zijn, die zoiets hebben van:
Yes, ik heb m'n diploma, daar ga ik. Ik ga dat hier eens...
Soms vanuit het idee van: Wat ik vroeger gezien heb, was goed,
maar was niet altijd even goed. Ik ga dat hier anders aanpakken.
Zo heb je er sommigen, hè, en die zie je een stukje onzekerder worden
en ik denk dat Eva zoiets had van: Ik ga de praktijk in,
ik, mezelf kennende, ik ga dat wel kunnen
en ik denk dat Eva door een paar keren gestoten te zijn
op toch een klas die niet direct deed wat zij vroeg, onz...
Op een bepaald moment onzekerder geworden is
en de andere groep leerkrachten komen eerder onzeker binnen.
Die zoiets hebben van: Oei, nu moet ik het echt gaan doen.
Twintig uur op een week en hoe krijg ik het wel gebolwerkt ?
Die dan een stukje zoiets hebben van: Het lukt mij
en die zekerder worden.
(VOICE-OVER) In de relatie met haar leerlingen is Eva nog aan het zoeken.
De grens werk-privé is voor een leerkracht
niet altijd goed te trekken. Wat vertel je aan je leerlingen
en wat hou je beter voor jezelf ?
(EVA) Ja, ik heb al 'n vakantielief gehad. In Frankrijk,
het was een hele knappe. Ik heb daarvan enorme hartpijn gehad.
En dan in 't begin schrijf je mekaar en dan is het van lieve woordjes
in het Frans, waar ik helemaal niks van begreep uiteindelijk, maar goed.
Ze moeten natuurlijk dingen van je weten, want dat willen ze...
Zeker voor in de godsdienstlessen, is het belangrijk dat ze...
een echte iemand voor zich hebben
die getuigt over de dingen die ze heeft meegemaakt.
En nu heb ik zelf al problemen ervaren qua... Ja.
Dat er bijvoorbeeld een bluts in mijn wagen was geschopt
en ik was die dagen echt... Ja, onder de voet daarvan,
ik kon gewoon niet meer. En dan moest ik echt daar staan,
maar ik moet toegeven: Mijn leerlingen zien dat aan mij
als er wat is. Ik kan dat niet verbergen.
En dan denk ik: Oei, misschien mag ik dat niet doen,
dus het is voor mij nog wel zoeken van wat mag en wat mag niet.
Wat mag ik laten tonen van mezelf ?
(VOICE-OVER) Eva's leerlingen appreciëren haar openheid, al tasten ze 'r grenzen af.
(LEERLINGE) Ik vind het een goede leerkracht. Ze doet mee, ze vertelt van haar leven.
Hoe ze buiten het school omgaat en zo. Dat doen niet veel leerkrachten.
(LEERLINGE) Ik vind dat ze goed lesgeeft omdat ze soms ook afwijkt van de les
en ze vertelt al eens iets over haarzelf, over haar privéleven.
(LEERLINGE) Over haar vriend vertelt ze ook wel veel. Dat is ook wel plezant.
Dan mogen wij ook zo vertellen over onze vriendjes en zo van die dingen.
(LEERLINGE) Ze is snel afgeleid. Als wij iets vertellen, zegt ze ook van:
Ja, dat is bij mij ook gebeurd. Dan is ze afgeleid van het hoofdstuk,
we raken bijna niet voort.
(LEERLINGE) Door 'r vragen te herhalen. Daardoor werken we die op de zenuwen.
Of tussendoor te praten of eens rechtstaan.
Daar krijgt ze het van.
(LEERLINGE) Als ze zegt dat het serieus moet, dan zijn we meestal ook wel serieus.
(VOICE-OVER) Een startende leerkracht moet niet enkel lessen geven en voorbereiden,
klas houden en vergaderingen bijwonen.
Eva moet zich ook de schoolcultuur eigen maken
en doet dat in de leraarskamer.
(DIRECTRICE) De kleine gewoontes leren van een school,
dat is iets wat enorm onderschat wordt.
Als stagiair kom je binnen in een school en wat doe je ?
Je krijgt je mentor, je vakmentor, en die neemt je mee
en in de lerarenkamer kan je bij die vakmentor gaan zitten.
Als beginnende leerkracht word je in één keer aanzien als...
Ja, nu moet je het wel helemaal doen. Een voorbeeldje.
Bepaalde oudere mensen hebben hun plaats in de lerarenkamer,
maar beginners weten dat niet, dus die komen de lerarenkamer binnen,
die gaan er op 'n vrije stoel zitten. Een stoel die eigenlijk van...
Da's de realiteit, hoe raar ook.
Die stoel is van iemand die er altijd zit,
maar dat uur juist les heeft. Dat zijn van die kleine dingen,
dat zijn stressfactortjes zonder dat je er rekening mee houdt.
(EVA) Nu, in het begin als je in de leraarskamer terechtkomt,
dan heb je nog altijd schrik, want je was vroeger zelf leerling
en dan kom je in die leraarskamer binnen en dan heb je zoiets van:
Dat is de leraarskamer. Dat was altijd het meest gevreesde
van de leerlingen en zo. In het begin is het ook zo echt een zoektocht
naar wie met wie gaat praten. Ik ga vooral...
Ik trek nogal op met zelf beginnende leerkrachten
omdat je er... Je kan erover praten, over de ervaring die je meemaakte
en bij ervaren leerkrachten, als je zoiets vertelt dat misgelopen is,
dan heb je toch altijd de schrik van: Oei, misschien wordt 't doorverteld.
(VOICE-OVER) Meer dan 1 op 3 van de beginnende leraren stopt met lesgeven
binnen de eerste vijf jaar.
Omdat de werkdruk te hoog is, omdat ze zich niet goed voelen in de job,
omdat ze de klas niet aankunnen.
De directie van Eva herkent de hoge uitval.
(DIRECTRICE) Als je weet wat de maatschappij nu allemaal vraagt
van het onderwijs... Ja, dat is heel veel.
Dat wil dus zeggen dat elke individuele leerkracht
ook die beginners een stukje mee moeten waarmaken in onze school
en dat wordt onderschat. Het is niet maar die 20 uurtjes komen lesgeven
en als je daar als leerkracht je niet van bewust bent vooraf,
loopt het fout. Dan een tweede punt waar ik denk
dat soms mensen rond afhaken, dat is...
Ja, je hebt toch een bepaalde ingesteldheid, mentaliteit nodig
om leerkracht te kunnen zijn. Je moet eigenlijk erg geduldig zijn.
Je moet oog hebben en bereid zijn om je in te leven
in die leefwereld van die jongeren en daar zien we soms ook
leerkrachten die schitterend zijn bijvoorbeeld in een...
Ik zeg maar, in een Latijnse, maar in een 1B afgaan als een gieter
en dat we dan zeggen van: Kijk, je moet voeling krijgen met die wereld,
met die leefwereld van die jongeren.
En als je merkt dat leerkrachten of beginners of ouder
geen respect hebben voor jongeren, krijg je het ook niet terug
en als je geen respect terugkrijgt, ja, dan houd je het niet vol.
Dan word je weggedragen.
(EVA) Ik heb nu ook wel soms momenten dat ik denk van:
Och, dat onderwijs, je bent er continu mee bezig.
Je hebt eigenlijk geen rust meer omdat je dan 's avonds thuiskomt,
moet je nog toetsen verbeteren. Je moet vergaderingen doen
en dan denk je wel van: Och, het is gewoon te zwaar voor mij.
Ik wil het gewoon niet meer doen of zo,
maar dan kom je de volgende dag in die school aan en die leerlingen...
Ik kan dat echt niet beschrijven. Dan zijn die vriendelijk tegen je
Of ja, die appreci... Als ze je appreciëren, je leerlingen,
echt waar, dan kan je heel de wereld aan,
dan krijg je terug zin om ertegenaan te gaan.
(VOICE-OVER) Veel beginners zeggen dat ze onder druk staan van ouders en leerlingen
en dat ze weinig steun krijgen. Eva heeft geluk.
Ze voelt zich goed ondersteund en begeleid door haar mentor,
maar dat alleen is niet voldoende.
(DIRECTRICE) We moeten oppassen dat we niet in de val lopen van:
Ah, de beginners worden opgevangen door de mentor.
Nee, dat is echt niet voldoende. Een mentor kan de beginner
mee sturen en kan op cruciale momenten in beeld trekken en kan...
Die volgen ook serieuze opleidingen, die mentoren, van:
Hoe kan je een reflectiegesprek en zo voeren,
maar die zorg, die mantelzorg, om dat woord maar te gebruiken,
dat de oudere collega's die wel al wegwijs zijn in de school,
kunnen spelen voor die beginners en dat warme dat zij kunnen bieden,
dat is enorm, enorm belangrijk.
En ik denk dat daar ook een heel groot stuk
het volhouden of het niet volhouden van een leerkracht 'n rol kan spelen.
(VOICE-OVER) Nadat ze bezoek kreeg van 'r directie,
observeert Eva een les bij haar vakcollega Nederlands.
De observatie en nabespreking maken deel uit
van de mentorenwerking van de school.
(EVA) Ik vond dat ook heel goed dat je zo bij ieder thema
begint met iets origineels, want ik...
Je kon die bij die les betrekken
en ik zat daar ook zelf zo mee te genieten zo van die les.
Ik vind ook dat die zo stil waren, dat vond ik echt chapeau.
Iedereen zegt: Dat is een rumoerige klas, en het is 'n goede klas en zo,
maar ze is zo overactief soms en dat was bij jou echt perfect gewoon.
Ik ben naar een les gaan kijken van iemand...
Allee, een ervaren leerkracht en dat is toch wel 'n totaal ander iets.
Dan zie je hoe die dat aanpakt en dan weet je: Ik heb die les ook gegeven,
maar dat was helemaal anders en helemaal niet zo creatief,
dus je ziet dat die ervaring hebben en ook...
Ja, makkelijker kunnen inspelen op problemen in de klas.
Die weten meteen van iedereen erbij te betrekken en zo,
stilte te eisen in de klas.
(VAKCOLLEGA ELS) Klasmanagement is inderdaad niet iets wat je op de hogeschool leert
en ja, er zullen wel heel veel mensen een werkpunt mee scoren, denk ik.
Daar zal ze moeten zelf in zoeken en dat kan heel lang zoeken zijn.
Ik denk dat er mensen zijn die misschien 50 jaar zijn, lesgeven
en het nog niet gevonden hebben.
Ik denk ook dat Eva misschien te veel wil.
Het eerste jaar is gewoon een beetje overleven
en zeker met zij die zoveel vakken en zoveel klassen...
En vooral die fulltime, want het eerste jaar
kan ik mij, niet dat ik me herinner, dat dat zo heel creatief was.
(VOICE-OVER) Naast de raad die Eva krijgt van collega's, stelt ze zichzelf in vraag
en raadpleegt ze voortdurend haar omgeving.
(EVA) Ik ben dus voortdurend bezig, tot dat mijn familie en vrienden
er onnozel van worden,
vraag ik eigenlijk voortdurend naar meningen van anderen.
Dan zeg ik bijvoorbeeld: Zeg, ik heb in die les een leerling zo aangepakt
door iets grappigs te zeggen. Mag dat eigenlijk wel ?
Dus ik vraag dat aan mensen die niet veel van lesgeven kennen
om te zien hoe die dat interpreteren.
En zelf moet ik toegeven dat ik heel vaak aan het nadenken ben van:
Hoe pakken we het morgen aan in die klas ?
Want de vorige les was het te rumoerig. Nu ga ik wat strikter zijn.
(DIRECTRICE) Dat is Eva haar heel sterke punt dat zij durft zich kwetsbaar opstellen,
zij durft fouten maken in publiek
en zij is zeer bereid... Eén, ze reflecteert er zelf over
en ze is zeer bereid om daar samen met de mentor of met mij als directie
in communicatie rond te gaan.
(EVA) Het is gewoon, als ik op café zit, dat ik nog over mijn klas vertel.
Niks persoonlijks of zo, maar: Weet je wat m'n leerling nu gedaan heeft ?
Weet je wat die deed ? Dat was wel grappig.
En dan zie je m'n vrienden zo kijken van: Allee, ze is er weer over bezig.
Die kan er precies niet over zwijgen.
Ja, ik praat heel veel over mijn school en over mijn leerlingen.
Dat is, denk ik, ja...
Waar het hart van vol is, loopt de mond van over, zeker ?