Gepubliceerd op
Verhaal

“Ook in de Westhoek kennen we kansarmoede”

Het VTI Diksmuide heeft een GOK-percentage van 30%. En de school telt slechts 15 anderstalige leerlingen. Leerlingbegeleider Eddy ziet schrijnende opvoedsituaties, maar blijft optimistisch: “Al bij al vind ik dat we brave leerlingen hebben. Maar ze komen niet allemaal uit een warm nest.”
 

“Onze GOK-leerlingen zijn vooral Vlaamse jongeren van wie de moeder geen middelbaar diploma heeft”, vertelt leerlingbegeleider Eddy Decaestecker. “Die moeders zaten hier op school: 1 op de 3 ouders is een oud-leerling. Vroeger stopten veel meisjes op hun 16e met school. Ze gingen werken in de textielfabrieken. Meisjes trouwden ook eerder. Soms van moeten.”

Het VTI Diksmuide is de zorgmagneet van de Westhoek. “Sommige leerlingen komen van Ieper, Roeselare, zelfs van Kortrijk en Oostende. Wie in zijn eigen streek niet meer welkom is, krijgt hier nog een kans. Onder voorwaarden, dat wel. We krijgen wel eens het verwijt dat we leerlingen te veel kansen geven. Terwijl het leerlingenaantal overal in de Westhoek daalt, zijn wij in 12 jaar tijd verdubbeld.”
 

Ketamine tijdens de lunchpauze

Een derde van de 800 leerlingen op het VTI krijgt begeleiding. “Onze leerlingbegeleiding, de ‘Babbelbox’, is erg laagdrempelig, leerlingen springen voor alles en nog wat binnen. Sommigen zien we 3 keer, anderen volgen we jarenlang op.”

Dat veel jongeren nood hebben aan psychiatrische ondersteuning, baart Eddy zorgen. “Therapeuten zijn overbevraagd. Wie zich aanmeldt in de herfst, kan pas in het voorjaar terecht. Terwijl sommige leerlingen een poging tot zelfdoding hebben gedaan.”

Het drank- en drugsgebruik van enkele leerlingen neemt problematische vormen aan. “Experimenteren is normaal. Maar een leerling die ‘s middags ketamine slikt en wartaal uitslaat in de klas? Een stomdronken puber die wordt afgevoerd met een ambulance? Een tiener die zijn depressie verdooft door dagelijks whisky te drinken?” Dankzij het Drugs Expertise Team, een initiatief van vzw De Sleutel en Kompas, is hulp snel ter plaatse. Binnen 24 uur komt er iemand van dat team bij de leerling aan huis.

Er zijn ook leerlingen die zelf drugs dealen. “Ze vinden elkaar op speelpleintjes in de kleine dorpen, als het vroeg donker wordt. Worden ze betrapt, dan verplaatsen ze zich 10 kilometer. Dealers worden ook steeds creatiever. Laatst vond ik pillen verstopt in een LED-lampje.”
 

Als de ouders wegvallen

“Veel van onze ouders laten zich gemakkelijk manipuleren. Kinderen verplichten hun vader of moeder om hen ziek te melden. Laatst begon een leerling tijdens een huisbezoek met de strijkplank op z’n moeder te kloppen. Maar ook hoogopgeleide ouders worden bedrogen, bijvoorbeeld bij een vechtscheiding. Een van mijn ex-leerlingen verzon dat haar vader haar had misbruikt.”

Portret Eddy Decaestecker

“Sommige ouders laten de opvoeding volledig over aan de school.”

Eddy zucht. “We vinden het vanzelfsprekend dat ouders hun kinderen opvoeden. Maar wat als dat wegvalt? Vorige week nog vroeg ik een leerling: ‘Hoe is het met je mama? Blijft het nu bij methadon?’ Blijkbaar niet, hè. Haar jongste kind is verslaafd geboren en opgenomen met ontwenningsverschijnselen.”

Vertrouwen winnen was niet gemakkelijk voor Eddy. “Ik begon met korte berichtjes: Weer ziek? Dat lukte. Toen ik een pamperdoos vol kleding voor de pasgeborene meebracht, liet ze me binnen. Wat ik daar zag, was onvoorstelbaar. Een doorsnee huis, maar binnenin compleet vervallen. De deuren aangevreten door honden. En dan ligt daar zo’n baby’tje, naast een hond die 6 keer zo groot is.”
 

Buitengewoon onderwijs met onervaren leraren

Het M-decreet maakt het er niet simpeler op. De gedragsproblemen nemen toe en zijn moeilijk te dragen. Een jonge lerares die tijdens het interview in tranen de ‘Babbelbox’ binnenvalt, bewijst dat.

“Onze leraren zijn hier niet voor opgeleid,” zegt Eddy. “Je zet een leerling op de gang, maar terug in de klas ontploft hij opnieuw. Een time-out in Nieuwpoort of Oostende is een van onze laatste redmiddelen. 3 op de 4 leerlingen is daarmee geholpen. Bij de rest blijven we falen. Telkens weer. Als de ouders mee zijn, staan we sterk. Maar sommigen laten de opvoeding volledig over aan de school. We zien ook steeds meer leerlingen die begeleid zelfstandig wonen.”

Om leerlingen zorg op maat te geven, werkt het VTI met extreem kleine klassen. “In 1B maken we groepen van 6 tot 8 leerlingen. We kiezen de titularissen echt uit: kunnen ze zorg op zich nemen, overleggen ze regelmatig? Anders loopt het fout. In 3 bso zit geen enkel kind zonder ontwikkelingsstoornis. Eigenlijk geven wij buitengewoon onderwijs in een gewone school. Dat vraagt veel draagkracht van onze leraren.”

Maar Eddy is niet louter negatief. “Dankzij het nieuwe zorgmodel is er meer ondersteuning op de klasvloer. Het ondersteuningsnetwerk is veel flexibeler: leerlingen krijgen hulp in de klas en de praktijk, bijvoorbeeld bij het vijlen en schuren. Klasgenoten zijn het gewend dat er begeleiders rondlopen, en de zorgleerling voelt zich minder abnormaal. We hebben een leerling die leest op niveau 1e leerjaar maar fantastisch kan lassen. Hij volgt extra uren lassen in een aangepast individueel traject en krijgt een attest waarop duidelijk staat wat hij wel en niet kan.”

Het VTI werkt op maat van het individu. “We denken niet: ieder kind met autisme is zus of zo. Al in augustus vragen we lagere scholen hoe we specifieke leerlingen het best begeleiden. Sommigen hebben hulp nodig met hun kluisje of boekentas, of krijgen bijles. Tijdens de examens richten we een apart zorglokaal in waar de vragen worden voorgelezen.”

Doordat de school bekend staat om haar goede zorgwerking, verwijzen andere scholen leerlingen al eens door. Soms wringt dat. “Mijn collega had een zoon met ASS”, vertelt Eddy. “Ze wilde hem inschrijven in Roeselare, zodat er geen ongezonde druk naar collega’s zou zijn. Maar ze kreeg te horen: ‘in Diksmuide kunnen ze daar beter mee overweg’. Als directeur zou ik kwaad zijn dat een leerlingbegeleider zoiets zegt.”
 

Een archiefkast vol kleding en schoenen

Veel leerlingen van het VTI groeien op in armoede. Daarom zijn Eddy en zijn collega’s het OKIDO-project (onderwijskosten in de outcast) gestart: via inzamelingsacties helpen ze leerlingen aan de basics die ze nodig hebben om school te lopen.

“Omdat veel gezinnen de studieboeken niet kunnen betalen, verkopen we tweedehands exemplaren aan een lagere prijs. Leerlingen wisselen vaak van richting, wij verkopen hun boeken door. Vandaag werken steeds meer leerlingen met een laptop. Die kunnen ze huren, na 3 jaar is hij van hen. Maar in de richting Kantoor kan 3 op de 4 dat niet betalen. Zij krijgen een computer in bruikleen.”

Het OKIDO-project helpt leerlingen ook aan andere zaken: keukengerei, gereedschap, professionele kledij, studiereizen, buzzypassen, zelfs een middagmaal. En het blijft niet bij schoolbenodigdheden. Eddy toont me een archiefkast van vloer tot plafond, tjokvol kleding en schoenen. Gevonden voorwerpen en donaties van leraren, soms ongedragen. “Heeft een leerling geen badpak, dan rijdt mijn collega naar Decathlon.”

Het geld komt uit een pot die jaarlijks wordt aangevuld via een solidariteitsquiz. Maar soms betaalt Eddy uit eigen zak. “Laatst kwam een leerling 50 cent te kort voor de bus naar huis. Zo’n dorst dat hij iets te drinken had gekocht.”

Portret Eddy Decaestecker

“Heeft een leerling geen badpak, dan rijdt mijn collega naar Decathlon.”

Het gaat ver. Bij grote gezinnen scheldt de school tot duizenden euro’s schuld kwijt, op voorwaarde dat ze de rest via maandelijkse bedragen aflossen. Maar ze doen ook aan preventie. “De 3e graad krijgt een vorming van Schuldbemiddeling in de Westhoek. “Stel dat je 1200 euro verdient, wat ga je dan allemaal kopen? Als we de berekening maken, komt de hele klas tekort.”
 

De harde werkers komen er wel

Kansarmoede lijkt een vicieuze cirkel. Ook vandaag zijn er veel tienermoeders op het VTI. “Elk jaar raken wel een paar meisjes zwanger”, weet Eddy. “Sommigen plegen abortus of krijgen een miskraam, anderen houden het kind. Als ze hun kleintje komen tonen, zijn ze in de wolken. Ze beloven terug te keren, maar vaak gebeurt dat niet.”

Trots vertelt hij succesverhalen van ex-leerlingen. “Lassers en elektriciens kunnen overal terecht. Veel leerlingen doen een 7e jaar om een gelijkgesteld diploma te krijgen. Sommigen volgen zelfs een speciale opleiding tot onderwaterlasser en gaan werken voor een firma in Saoedi-Arabië.”

Het doet hem deugd als bso-leerlingen verder studeren, bijvoorbeeld voor kleuterjuf. “Laatst stond ik echt versteld. De papa van een oud-leerling, een elektricien, vertelde dat zijn dochter Rechten studeert en voor de balie gaat. Die komt uit Handel! Schitterend. Harde werkers, die geraken er wel.”
 

Van Diksmuide naar Nepal

Ooit zat Eddy zelf in het tso. “Ik zat er niet op mijn plek, maar ze vonden me ‘een voor de vakschool’. Ik volgde mechanica maar ging godsdienstwetenschappen studeren in Gent. Ik gaf 30 jaar godsdienstles in het VTI. Met de komst van een nieuwe directeur ben ik in de job van leerlingbegeleider gerold.”

Inmiddels kan hij met pensioen. Toch blijft hij. De reden laat zich raden. “Ik zie die gasten graag. Soms heb je het serieus met hen aan de stok, maar ze zeggen het ook als ze verkeerd zaten. En met de juiste ondersteuning zijn ze tot veel in staat. Nooit een saaie dag hier.”

En het stopt niet na de schooluren. Want bovenop alles wat Eddy voor zijn leerlingen doet, neemt hij ze ook mee op inleefreis of bouwkamp, bekostigd via nog meer inzamelingsacties. “In maart trek ik samen met enkele collega’s en leerlingen naar Nepal om armen te helpen. In Bangladesh en India zijn we ook al geweest.”

“Ik herinner me nog het eerste contact met melaatsen: eerst durfden de leerlingen daar niet binnen, 3 dagen later zaten ze op hun bed. Een heel timide meisje is daar opengebloeid. Tijdens de diavoorstelling zei haar moeder: ‘Wat heb je gedaan? Ik herken mijn eigen dochter niet!’ Nu werkt ze in een rusthuis.”

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 51.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...