Gepubliceerd op
Verhaal

Leraren in vluchtelingenkampen:  “Meteen weer lesgeven lukte niet”

Log in om te bewaren.

Een inleefreis langs Europese vluchtroutes: als eindejaarsreis kan dat tellen. Voor ‘Road of Change’ trokken 14 leerlingen (5e secundair) en 5 leraren naar Kroatië, Servië, Slovenië en Italië. Ze spraken er met vluchtelingen en vrijwilligers. Dat hakte erin: “Europa neemt een loopje met de mensenrechten.”
 

Het project ‘Road of Change’ is een initiatief van Vluchtelingenwerk Vlaanderen en Bond zonder Naam. Het brengt jongeren tot in vluchtelingenkampen aan de rand van Europa en doet ze nadenken over hun maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Mieke Paulussen, leraar Nederlands, Engels en Spel op Heilig Graf Turnhout, en Ann Aeyels, leraar Geschiedenis op OLVI Boom, gingen mee als begeleider. Ze delen hun ervaringen met Klasse.

Wat maakte het meeste indruk?

Mieke: “Ik ben geschrokken van de streng bewaakte grenzen in Europa. Zo’n prachtig Sloveens sneeuwlandschap, en dan plots een hek met prikkeldraad en scheermesjes. In gedachten hoorde ik Donald Trump: let’s build a wall.”

Ann: “Ik voelde hetzelfde bij een politiecontrole tijdens een treinrit van Italië naar Frankrijk. Die sans-papiers spelen echt een kat-en-muis-spel met de politie: zich verstoppen, gesnapt worden, gedeporteerd, en opnieuw … Die beveiliging kost miljoenen. Doe toch iets constructiefs met dat geld!”

Mieke: “Ik sprak een man uit Kasjmir die al heel wat landen had gezien. Wass soll ich machen? zei hij. Ik wil de taal leren, werken, bijdragen aan de economie. Maar ik word van hot naar her gestuurd.”

Ann Aeyels bij een vluchteling tijdens de inleefreis

Ann Aeyels – leraar Geschiedenis op OLVI Boom: “Anders dan op een Romereis, was ik echt deelnemer. Ik moest niet tellen of regelen. Dan stap je gemakkelijker uit de leraar-rol.”

Ann: “12 jaar was hij al onderweg. Intussen wil hij zelfs terug naar Pakistan, maar hij durft niet. Hij wil zich settelen, maar kan niet. Hij zit hier vast, letterlijk.”

“Zoveel mensen op de dool, dat maakt me kwaad. In Europa gaan we prat op onze mensenrechten, alsof we superieur zijn. Maar we nemen er een loopje mee. Ook wie geen asiel aanvraagt, zou niet onder een brug moeten slapen.”
 

Welke vrijwilligers bleven jullie bij?

Ann: “Een Australiër die uit pure menslievendheid naar de Italiaanse kust trekt om te helpen, een Spanjaard die in Servië een voedselbedeling uit de grond stampt … Zo’n internationaal vrijwilligersnetwerk geeft hoop.”

Mieke: “In de koffiebar Mama Delia in Ventimiglia (Italië) eten vrouwen en kinderen gratis. If you help a child today, you work on the peace of tomorrow, zei de uitbater. Hoe schoon!”

Ann: “Of Prince, the man with the plan, die de eerste wereldkeuken van Zagreb oprichtte. Hij weet van geen opgeven, loopt de deur van de burgemeester plat voor subsidies.”
 

Wat verraste jullie?

Ann: “Tijdens de kledingbedeling gaf ik een Sudanees een warme jas van The North Face. Nee, hij wilde die suède broek met wijde pijpen. Om in de modder te zitten! Maar die jas was gewoon niet zijn smaak. Hij wilde zélf beslissen wat hij droeg.”

Mieke: “Vluchtelingen willen als gelijke behandeld worden. In een fabriek in Servië, waar het water langs de muren gutste, uitwerpselen lagen en een kacheltje stond waar je bronchitis van krijgt, geneerde men zich dat ze óns geen thee konden aanbieden!”

Ann: “Soms voelde ik mij wel een ramptoerist.”

Mieke: “In een kamp was de sfeer inderdaad grimmig, door de foto’s-trekken-en-wegwezen-journalisten. Neem je de tijd om met vluchtelingen te praten, dan kantelt dat.”

Ann: “Wel lastig zonder gemeenschappelijke taal. Muziek doorbreekt dat. Luisteren naar Afghaanse volksliedjes en zelf ‘Het is een nacht’ van Guus Meeuwis zingen, schept een band.”

“Toen we als afsluiter een grote krijttekening maakten in Ventimiglia, voelde ik dat ook. Eén voor één kwamen de sans-papiers onder de brug vandaan. We begonnen te dansen, te zingen. Op dat moment was er écht een connectie.”

Mieke: “Kunst hielp ook om onze eigen ervaringen te verwerken. Daarvoor kregen we een dagboekje mee. Wat flauw, dacht ik eerst. Maar ik heb er veel impressies in getekend. De leerlingen ook. Ze zaten meer te pennen dan op social media!”
 

Hoe was de groepsdynamiek?

Ann: “Reizen met onbekenden is altijd spannend. Helemaal als je naar vluchtelingenkampen gaat. Hoe ga ik om met emoties? Hou ik me sterk voor mijn leerlingen? Maar het viel mee. Anders dan op een Romereis, was ik echt deelnemer. Ik moest niet tellen of regelen. Dan stap je gemakkelijker uit de leraar-rol.”

Mieke: “Als toneeldocent ga ik sowieso anders met mijn leerlingen om, maar op deze reis was ik echt wel Mieke. Leeftijdsgrenzen vielen weg, iedereen troostte iedereen. Er ontstond een hechte band, ook met leerlingen van andere scholen.”

Mieke Paulussen bij een vluchteling tijdens de inleefreis

Mieke Paulussen – leraar Nederlands, Engels en Spel op Heilig Graf Turnhout: “Ik heb staan wenen in de lerarenkamer. Lesgeven lukte niet, dus heb ik gewoon verteld over mijn reis.”

Ann: “De eerste schooldag was een omschakeling. Om te voorkomen dat ik emotioneel werd, gaf ik collega’s een standaardantwoord. Tegen leerlingen was ik opener, maar alleen als ze naar mijn reis vroegen. Zo niet, dan gaf ik gewoon les.”

Mieke: “Ik heb staan wenen in de lerarenkamer. Lesgeven lukte niet, dus heb ik gewoon verteld over mijn reis. De leerlingen hadden het nog moeilijker. Voor een 17-jarige, die kijkt vanuit zijn eigen leefwereld, komt de realiteit veel harder binnen. Hoe kan jij een cappuccino drinken, als je mensen zonder drinkwater hebt gezien?”
 

Hoe verandert deze reis je job als leraar?

Mieke: “In een van mijn klassen gebeurde iets bijzonders. Een OKAN-leerling die normaal stil in een hoekje zit, deed zijn verhaal. Zijn vader heeft als vluchteling hetzelfde traject afgelegd als wij. Ik liet die jongen de halve les aan het woord. De volgende dag was hij plots een plaats opgeschoven.”

“Dat geeft me energie. Ik wil mee een buddysysteem opstarten dat nieuwkomers en andere leerlingen aan elkaar koppelt op basis van interesse. Leerlingen die gek zijn van muziek, kunnen samen naar een concert gaan. En dan hoop ik dat daaruit de fuiven en jeugdbeweging volgen.”

“Samen iets doen, werkt beter dan geforceerd een taal leren. Onze Taalrefter, waar jongeren tijdens de middag Nederlands oefenden, was geen succes: OKAN-leerlingen zijn ook gewoon pubers die pauze willen.”

Ann: “Ik moet de indrukken laten bezinken. Ik heb geweldige initiatieven gezien, maar er moet iets structureel veranderen. Op Europees niveau. Door de chaos van alledag heb ik geen tijd om daar nu over na te denken. Dat zal voor de eerstvolgende vakantie zijn.”
 


Meer Road of Change?

  • De leerlingen hielden een blog, Facebook en Instagram bij tijdens hun reis.
  • Zwijgen is geen optie maakte een documentaire.
  • In het Fotomuseum in Antwerpen loopt van 20/4 tot 20/5 een tentoonstelling.
  • Vanaf september is er een educatief pakket beschikbaar, maar de leerlingen doen nu al hun verhaal op scholen in hun regio.

Dit artikel is interessant voor een

Abonneer je nú op Klasse Magazine*

  • 4 dikke magazines voor maar € 10
  • Extra in september: een zot zalig fietszadelhoesje
  • En ontdek in ons dossier verschillende manieren om je klas in de hand te houden
Ik word abonnee

*Betaal vóór 1 september
en start je schooljaar sterk!