Gepubliceerd op
Duiding

Muziek in de klas: meer dan liedjes zingen

“Maak muziek tot een vast onderdeel van je les, en je leerlingen leren beter. En ze doen het ook liever.” Dat besluit Ruben Luyten, leraar zesde leerjaar in het Sint-Jozefscollege in Aalst, in zijn scriptie ‘Muzikale integratie in andere lessen en de invloed ervan op kinderen in de lagere school’.
 

Heeft de lerarenopleiding genoeg aandacht voor muzikale opvoeding?

Ruben Luyten: “Zeker. In de lerarenopleiding vond ik muziek het tofste vak. Ze trokken er mijn geest open voor wat je allemaal kan doen met muziek in de klas. Helaas heb ik geen stage gelopen bij muzikale leraren. ‘Jij bent goed in muziek, geef jij die lessen maar’, vertelden mijn stageleraren me. Hun lessen muzische vorming draaiden rond drama en beeld. Nooit muziek. Frustrerend. En jammer. Want je hoeft maar je gitaar te nemen, en je hebt onmiddellijk de aandacht van de hele klas. Zalig. Kinderen die horen hoe je geluid uit een instrument tovert, die horen dat je kan zingen, vinden dat geweldig.”

“Ook mijn stageleraren waren daar heel positief over. Toch mijden ze de muziekles. Ze redeneerden: als we het uurtje muziekles laten vallen, kunnen we een extra uur rekenen geven. Maar wat een gemiste kans voor de leerlingen. Want muziek heeft een enorm positieve invloed op ons brein. Daar is veel wetenschappelijke literatuur over. De Nederlandse neuropsycholoog Erik Scherder stelde vast dat de verbindingsbalk tussen de beide hersenhelften breder wordt als je muziek beluistert of, beter nog, zelf musiceert. En die overbrugging is erg belangrijk voor sociale cognitie. Empathie, dus. En dan dacht ik: we proppen onze kinderen vol met leerstof, maar we doen wel denigrerend over muziek, die net kan helpen om die leerstof te verwerken. Want muziek in de klas is zoveel meer dan liedjes zingen.”

Ruben Luyten over muziek in de klas

“Muzikanten die samenspelen komen tot een beter resultaat. Dat geldt ook voor je leerlingen als ze samenwerken in groepjes in de klas”

Je wou eerst een scriptie schrijven over die invloed van muziek op het leergedrag van kinderen.

Ruben Luyten: “Ja. Maar tijdens mijn onderzoek merkte ik onmiddellijk dat muziek, en specifieker muzikale integratie in andere lessen, ontbreekt in de klas. Behalve in het buitengewoon onderwijs. Ik zag er klassen vol Orff-instrumenten: xylofoons, tokkelinstrumenten, kleine drumstellen. De kinderen vinden het fantastisch om daarop te kunnen spelen. Daar snappen ze dat kinderen volledig opbloeien als ze mogen musiceren. Ze ervaren succes, en krijgen meer zelfvertrouwen.”

“Daarom besloot ik aan te tonen dat als leraren muziek gewoon in de les integreren, ze er zelfs geen lesuren voor hoeven vrij te maken. En je kan toch mooi je programma afwerken. Je hoeft zelfs niet muzikaal te zijn. Zo doe ik tijdens mijn stage een proefles sommen maken met behulp van mijn gitaar. Dan speel ik bijvoorbeeld 3 tonen. Als ze stijgen, dan tellen we op. Als ze dalen, dan trekken we af. Zo leren de leerlingen rekenen, en trainen ze tegelijkertijd hun muzikale gehoor. Ze zitten allemaal op het puntje van hun stoel en rekenen enthousiast mee. En toch zegt de juf na afloop doodleuk: ‘Tof als afronding van de les, maar ik zou dat toch niet als verwerkingsactiviteit doen.’”
 

Kan je muziek integreren in alle lessen?

Ruben Luyten: “Natuurlijk. Neem een herhalingsles wereldoriëntatie. Ik hang de klas vol met afbeeldingen. En dan vraag ik aan de leerlingen om daar per 2 zinnen bij te verzinnen. Dan neem ik van elk duo een zin, en zo maken ze automatisch een liedjestekst met de leerstof. En daar bedenk ik dan muziek bij. Zo wordt een herhalingsles leuk, want ze mogen zelf een lied maken, en verwerken en onthouden ze veel beter de leerstof. Ander voorbeeld: lichamelijke opvoeding. Daarin laat je een muziekstuk spelen waarop je leerlingen moeten stappen. Bij een sneller muziekstuk, moeten ze sneller stappen. Dat verbetert ook hun gevoel voor ritme.”

“Als je muziek integreert in je lessen, vinden je leerlingen de leerstof interessanter. Doen ze het vak liever. En gaan ze beter studeren. Op het oudercontact vertelden ouders me: ‘Ik heb precies een ander kind. Hij zit zo graag bij jou als je je gitaar bovenhaalt. Hij was niet geïnteresseerd in muziek, maar hij vertelt er thuis honderduit over. En we moeten niet meer naast hem zitten om zijn huiswerk te helpen maken.’ De kinderen zijn gemotiveerder om hun toetsen te leren. En scoren beduidend beter. Ze zijn meer betrokken bij de les, en hun welbevinden verhoogt, zeker als ze zelf dingen mogen creëren.”
 

Bovendien heeft muziek ook een positieve invloed op de socio‑emotionele ontwikkeling van je leerlingen.

Ruben Luyten: “Muziek maken doe je samen. Ik toon in de klas live-versies van klassieke concerten. Zo ervaren ze het gevoel dat mensen hebben als ze samen een stuk creëren. En merken ze dat je als luisteraar veel meer geneigd bent om naar zo’n orkest te luisteren dan naar iemand die in zijn eentje op het podium voor een micro staat. Dat pákt veel meer. En dan merk je dat elk kind geïnteresseerd is in muziek. Het is je taak als leraar die interesse vast te pakken en te tonen wat je met muziek kan doen. Muzikanten die samenspelen komen tot een beter resultaat. Leer aan je leerlingen dat dat ook geldt als ze samenwerken in groepjes in de klas.”

Ruben Luyten over muziek in de klas

“Als je muziek in je les integreert, hoef je er zelfs geen lesuren voor vrij te maken”

“Muziek en emoties zijn onafscheidelijk. Denk aan die momenten tijdens een concert waarbij je je ogen sluit om dat stuk nog meer te voelen. Als we muziek beluisteren in de klas, vraag ik soms aan mijn leerlingen om hun ogen te sluiten, hun hoofd op de bank te leggen en zich te laten meeslepen door hun fantasie. Ongelooflijk dat iedereen iets anders denkt en voelt, en dat is mooi. Overigens, we zingen veel te weinig op school. In groep, natuurlijk, want vroeger lieten ze kinderen helemaal alleen voor de klas zingen, om hen te straffen. Geen wonder dat ze het dan niet meer willen doen. Maar onlangs leerde ik mijn klas een liedje aan. Een jongen vroeg om het alleen te zingen. Kattenvals. Maar zo mooi dat hij vertrouwen had gekregen om het alleen te willen doen. Gevolg: een sneeuwbaleffect, iedereen wilde voor de klas zingen. Want ze voelden zich veilig.
 

Toch zoeken leraren nog te vaak excuses om geen muziek te geven in de klas.

Ruben Luyten: “Het uurrooster zit overvol, we moeten ons leerplan afwerken, er vallen te veel lessen weg … Maar ik steek sowieso elke week muziek in mijn lessen. Een kwartiertje muziek is toch makkelijk ingepland. Want je hoeft niet altijd alle oefeningen te maken van een leerstofonderdeel. En als je zelf niet zo muzikaal bent, kan je ook teksten laten maken op bestaande muziek. Of kinderen hun teksten laten rappen, dat doen ze enorm graag. Of doe samen aan bodypercussie, want elke volwassene is daar motorisch sterk genoeg voor. Besef ook: niet elke leraar moet een dirigent worden. Net zomin als elke leerling muzikant moet worden. Toon je leerlingen dat ze met muziek meer plezier kunnen krijgen in het leren, waardoor ze beter gaan leren.”

“Er kleeft een negatief etiket op muzikale opvoeding, zeker in het secundair. Een uurtje muziek per week in de eerste graad, dat is natuurlijk veel te weinig. In de kleuterklas zijn ze nog volop met muziek bezig, maar dat verdwijnt in de loop van de schoolcarrière. En oké, taal en wiskunde zijn belangrijk, maar onderwijs is meer dan dat. Ik was niet zo goed in wiskunde. En ik weet ook niets meer over die leerstof uit het secundair. Maar muziek en sport, mijn hobby’s, díe hebben mij gevormd tot de mens die ik vandaag ben.”

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 51.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...