Gepubliceerd op
Blog

Leer je leerlingen kritisch denken

Log in om te bewaren.

leraar Karel Willem
Leraar Karel-Willem geeft les over macht en ideologie. Hij hoopt dat zijn leerlingen kritisch zullen denken en nooit zullen aanvaarden dat 2 plus 2 gelijk is aan 5.
 

Als ze mij ooit vragen welke boeken mijn leven veranderden, dan staat ‘1984’ zeker op die lijst. George Orwells voorspellingen leggen op meesterlijke wijze bloot hoe de kracht van de massa het individu vermorzelt. Zelden bespeelde een roman zo trefzeker mijn drang naar verzet tegen machten die de vrije wil, de kritische geest en de zelfontplooiing beknotten.

Maar hoe breng je zo’n meesterwerk aan bij laatstejaars in het secundair onderwijs zonder dat het voor hen later een vage herinnering wordt aan een stoffige leeslijst? Laat ik overal op school camera’s plaatsen? Of hang ik affiches uit? Naast de namen van hun klasfuiven: “Mister Delrue is watching you!”
 

Met opzet fout antwoorden

Ik begin de lessenreeks over macht en ideologie met een experiment van de Amerikaanse psycholoog Solomon Asch. In hun cursus vinden mijn leerlingen een afbeelding met 4 lijnstukken. Links staat lijnstuk X, rechts ervan drie andere, waarvan lijnstuk B even lang is als X. A is beduidend korter, C opvallend langer. Met op één na alle leerlingen van een klas spreek ik van tevoren af dat ze – met opzet fout – C moeten antwoorden als ik vraag welk lijnstuk even lang is als X.

Ze spelen gezwind het spelletje mee. In de meeste klassen antwoordt het onwetende slachtoffer ook met C. De klasgenoten kijken me dan met grote ogen aan terwijl ik sta te glunderen. Punt gemaakt. Maar in deze klas heb ik een non-conformist uitgekozen. “Zijn jullie allemaal blind? Of hebben jullie een andere bundel dan ik?” Een sterke persoonlijkheid. In zijn ogen zal 2 plus 2 nooit 5 zijn.
 

Manipulatie

Ik laat een blad rondgaan met de vraag wat ze in deze lessenreeks willen bijleren. “Hoe het in de geschiedenis is misgelopen”, lees ik het vaakst. “Hoe ik anderen kan manipuleren”, heeft er een genoteerd. Een grap, hoop ik. We lezen fragmenten uit Orwell en Jung Chang en ik laat ze zelf een tekst schrijven over de verlammende kracht van het groepsgevoel. “Denk aan voetbalclubs, logo’s, uniformen.”

Maar ze pruttelen tegen. Ze houden niet van schrijfopdrachten. “Alsof wij ook met een wit hemd en een jeansbroek naar school zouden komen, zoals in ‘Die Welle’.” In die film loopt een schoolproject rond autocratie totaal uit de hand. “Misschien niet. Maar zit er geen gelijkaardig patroon in jullie Adidas-schoenen en jullie Napapijri-jassen?” Ik heb een gevoelige snaar geraakt.

Tot slot analyseren we de Deense film ‘How to get rid of the others’. Een zwarte komedie, een politiek incorrecte satire, waarin de overheid iedereen liquideert die niets tot de samenleving bijdraagt. Zoals een corpulente, hulpbehoevende vrouw van wie de elektrische rolwagen het begeeft. Weg met de rolstoel, weg met de vrouw. “Als één politicus vindt dat je alle profiteurs moet opruimen, kan dat dan uitgroeien tot de heersende ideologie?” werp ik mijn leerlingen voor de voeten. Ze schrikken van de kille harteloosheid van de film en we koppelen terug naar hun uitgangspunt. Hoe is het ooit zover kunnen komen?

Ik hoop dat mijn leerlingen nooit zullen aanvaarden dat 2 plus 2 gelijk is aan 5. Dat ze nooit zullen aanvaarden dat lijnstuk X even lang is als lijnstuk C. Dat ze ‘1984’ mogen ontdekken en dat ze zich met gebalde vuist zullen verzetten tegen alle machten die hun vrije wil, hun kritische geest en hun zelfontplooiing willen beknotten.

Dit artikel heeft als onderwerp Dit artikel is interessant voor een

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 51.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...