Gepubliceerd op
Specialist

Antwerpse spijbelambtenaar: “Spijbelen is een schreeuwen om hulp”

“Ik heb geen unieke remedie tegen spijbelen. Die bestaat gewoon niet”, zegt de Antwerpse spijbelambtenaar Najib Chakouh. In die stad behaalt één op de vier leerlingen geen diploma secundair. Het slechtste cijfer in Vlaanderen. Werk genoeg voor een spijbelambtenaar. Hoe Najib leerlingen helpt?

spijbelambtenaar Najib Chakouh

Ik loop als spijbelambtenaar niet op straat jongeren te spotten en te vragen waarom ze niet op school zitten, maar kom op de scholen zelf en werk met ze samen. Ze roepen mijn hulp in om een spijbelbeleid te ontwerpen of te verfijnen.”

“Per schooljaar probeer ik 45 scholen in het Antwerpse te bezoeken. Ik nodig mezelf ook uit in de best scorende scholen en slechtst scorende. Zonder een oordeel te vellen. Het kan immers best dat een school met hoge spijbelcijfers en veel schooluitvallers heel sterk werk levert. En een school uit de best scorende lijst kan misschien goed haar problemen camoufleren.”

“Scholen moeten beseffen dat spijbelen een signaal is dat je niet mag negeren of wegmoffelen. Achter dat spijbelgedrag zit heel vaak de schreeuw: ‘Help mij’. Een jongere die spijbelt, wil niet naar school. Duidelijk. Maar er kunnen verschillende redenen zijn waarom een leerling niet naar school wil.

Voelt hij dat zijn leraren niet authentiek zijn en haakt hij daarop af? Of gaat het te snel of te traag? Hoe is de situatie thuis? Hoe zit dat met pesten? Welke sfeer hangt er op school? Zit hij in de juiste studierichting, heeft hij schoolse achterstand? Weet je dat in Antwerpen de helft van de leerlingen in de tweede graad secundair onderwijs meerderjarig is? Dat is de realiteit waarbinnen ik werk.”
 

Voelen scholen jouw komst niet als een bedreiging aan?

“Er is vaak een vorm van weerstand die ik moet overwinnen, maar dat vind ik normaal. Ik heb mijn eigen stijl om met directie en CLB samen te werken. Ik ben geen cijferfetisjist. Maar ik bekijk wel de spijbelcijfers van de school omdat ze voor mij het startpunt vormen en de toetssteen om achteraf onze ingrepen te beoordelen. Ze dienen niet als waardeoordeel.”

“En ik wil de context van de school begrijpen. Hoe ziet het spijbelbeleid er nu uit? Wie doet wat, wanneer, waar en hoe? Wat loopt er al goed en wat kan er beter? Heel vaak merk ik dan dat scholen zich exclusief richten op de spijbelaars. En niet op de school zelf. Terwijl die ook zichzelf in vraag moeten durven stellen.”


Leerlingen kan je niet in vakjes stoppen. De spijbelaar bestaat niet

Najib Chakouh - spijbelambtenaar

“Met maatregelen op maat van de school, gekoppeld aan het beleid rond zorg, personeel, leerwinst en de schoolvisie, kan elke school nochtans vooruitgang boeken. Daarvan probeer ik de scholen te overtuigen. Dat lukt. Ik geef directeurs en leraren ook altijd mee dat zij de experten zijn. Zij kennen hun leerlingen, ik kan niet meer doen dan concrete tips geven, directies coachen en het proces naar een spijbelplan begeleiden.”

“Meestal werkt die aanpak wel. Ik heb maar één keer na een half uur gezegd: ‘Dat is onbegonnen werk’. Ik merkte dat de mensen echt niet wilden inzien dat er een probleem was. Ja, dan houdt het natuurlijk op. Gelukkig bleef dat bij die ene keer.”
 

Bestaat er een universele aanpak tegen spijbelen? Of moeten scholen zelf het warm water uitvinden?

“Als dé remedie tegen spijbelen zou bestaan, zou ik daar nu een patent op hebben en tot het einde van mijn dagen cocktails drinken in de zon. Niet dus. Iedere school moet op zoek. En soms zijn de oplossingen vrij simpel. Zo adviseerde ik een directeur om de mensen van De Lijn te contacteren. Na een overleg hebben die een aantal buslijnen aangepast, zodat de meeste leerlingen wel op tijd op school konden zijn. Sommige leerlingen dachten: ‘Als ik toch niet op tijd kan komen en straf riskeer, kan ik evengoed niet komen’.”

“Leerlingen kan je niet in vakjes stoppen. Dé spijbelaar bestaat niet. Door leerlingen te labelen, maak je het voor jezelf misschien wat makkelijker, maar uiteindelijk is onderwijs mensenwerk, en dus maatwerk. Scholen die erin slagen om meer leerlingen te motiveren, die ervoor zorgen dat leerlingen zich goed voelen…, zijn zoals horlogemakers of minutieuze maatwerkers. Die behalen succes.”

“Mensen die met een Chinese menukaart werken en bij 5 B-codes die straf geven en na 10 keer te laat komen steevast strafstudie, die falen uiteindelijk. Ze proberen in te grijpen op het gedrag van de leerlingen, niet op de onderliggende problemen: hun omgeving, de sfeer op school of de professionaliteit van de leraren.”
 

Is de sfeer op school bepalend voor spijbelen?

“Ja. Als je de klas binnenwandelt en er zit één leerling met een lang gezicht, welke impact heeft dat op je klas? Maar ik draai de rollen ook graag om. Als je de lerarenkamer binnenkomt en er zit één leraar te zeuren? Welk effect heeft dat op de lerarenkamer? Laat staan op een klas, op de school? In een positief schoolklimaat gaan leerlingen veel liever naar school. Stop daar energie in, alleen repressie toepassen op spijbelaars brengt je nergens.”

spijbelambtenaar Najib Chakouh

Als een leraar zich kwetsbaar opstelt, kan die met moeilijker bereikbare leerlingen toch iets opbouwen

“Scholen kunnen werken aan een positief schoolklimaat. Dreigt een klas in ruzie te liggen of ontstaat er pestgedrag, grijp dan zo snel mogelijk in. Wacht niet tot enkele leerlingen aan het spijbelen slaan. maar ga preventief aan de slag en bevraag ze over hun welbevinden. dat kan simpel, met een anonieme vragenlijst. Is je speelplaats grijs en grauw? Steek samen met leerlingen de koppen bij elkaar en doe er samen iets aan.”

“Ik zei een directeur ooit vlakaf: ‘ik zou hier ook niet graag komen, je speelplaats kan best wat kleur of groen gebruiken.’ Dat zijn speelplaats en sfeer op school kunnen helpen om leerlingen op school te houden, dat had hij niet gedacht. De speelplaats is de plek waar jongeren hun brein heel even kunnen laten rusten. Die moet aangenaam zijn. Speelplaatsen hebben snel last van het “broken-window-syndroom”. Als jongeren zien dat er vuil ligt, gaan ze sneller geneigd zijn hun afval ook gewoon te dumpen. Dat zijn kleine ingrepen. Maar ze zijn nodig. Maak dat leerlingen fier kunnen zijn op hun school.”
 

Wat kunnen leraren doen aan spijbelgedrag?

“De grote uitdagingen voor leraren zijn volgens mij: ‘Hoe hou ik nieuwsgierigheid intact bij mijn leerlingen? Hoe verhoog ik hun welbevinden en hoe blijf ik authentiek?’ Elke jongere is van nature nieuwsgierig. Waarom neemt dat af naarmate leerlingen langer op school zitten? Waarom worden leerlingen schoolmoe, spijbelen ze of verdwijnen ze zonder diploma? Omdat ze geen voeling meer hebben met de richting, de school en de leraren.”

“Als een leraar zich kwetsbaar opstelt, kan die met moeilijker bereikbare leerlingen toch iets opbouwen. Leraren moeten zichzelf ook leren kennen en een authentieke stijl ontwikkelen. leraren moeten constant werken aan hun zelfbeeld. Ze moeten er elke les opnieuw staan. Dat is een heel zware job. Jongeren zien meteen welk vlees ze in de kuip hebben. Als je niet authentiek bent, heb je een serieus probleem.”
 

Hoe merk je de uitvalsignalen vroeg genoeg?

“Door je leerlingen te kennen en met hen te praten, ook na je lessen. Als je weet wie er in je klas zit en interesse toont in hun leefwereld en dagelijkse beslommeringen, dan weet je ook welke rugzak ze meedragen. Als een leerling één dag niet naar school gaat, is dat voor mij een baaldag, dan is hij nog geen spijbelaar.”

“Achter problematisch spijbelen zit immers een stramien. Zodra je dat bij een leerling ontdekt, moet je zo snel mogelijk met de leerling praten. Maar let op voor de containerbegrippen. Spijbelaar, laatkomer, zittenblijver, kansarme…, dat zijn labels die toch een stempel drukken op de toekomstige carrière van jongeren.”

Is streng zijn geen oplossing?

“Je mag zeker streng zijn, maar blijf rechtvaardig. Elk dossier is anders. Het is niet omdat twee jongeren – en ik overdrijf nu – alle twee twintig halve dagen afwezig zijn, dat je ze op dezelfde manier moet aanpakken. het is een hardnekkig cliché dat spijbelaars op straat rondhangen of op café zitten. Als de ene een stuk van de voormiddag mist omdat hij kleine zus naar school moet brengen, maar dat uit schaamte niet durfde te vertellen, dan behandel je die anders dan de andere die gewoon graag uitslaapt of in de stad rondhangt.”


Weet je dat in Antwerpen de helft van de leerlingen in de tweede graad secundair onderwijs meerderjarig is?

Najib Chakouh - spijbelambtenaar

“Je spijbelaanpak is het best een mix van individuele aanpak en algemene maatregelen waarbij je lijnen uitzet voor laatkomers, beginnende en hardnekkige brossers. Als je alleen hard werkt aan hardnekkige spijbelaars, en je schenkt geen aandacht aan de beginnende brossers, dan worden die op termijn ook hardnekkig. Maar als je zegt: die hardnekkige spijbelaars laten we los, die redden we toch niet meer, dan zien de beginnende spijbelaars dat zij wel worden aangepakt, en de ‘zware mannen’ totaal niet. Dat is niet rechtvaardig.”

Scholen moeten iedereen aan boord proberen te houden?

“Ja voor 75 procent van onze leerlingen gaat het redelijk goed, die geraken er wel. Maar een op de vier haalt geen diploma. Dat is een harde realiteit. Een ramp voor de economie, maar vooral voor die jongeren zélf. Ik besef maar al te goed dat onze samenleving de schouders nodig zal hebben van alle leerlingen die nu op de schoolbanken zitten. Daarom wil ik gewoon dat zo veel mogelijk leerlingen da papierke in handen hebben. Dan komt het goed met onze toekomst.”

“En akkoord, niet elke spijbelaar kunnen we helpen. Sommige krijg je met geen enkel initiatief uit de zetel. Die gasten blijven gewoon zitten tot ze achttien zijn. Dan loopt het allemaal wel los, dan begint het echte leven, denken ze. Maar in realiteit hebben ze geen diploma, vinden ze geen werk, krijgen ze geen uitkering. Dat wil ik absoluut voorkomen door snel in te grijpen. Samen met de scholen, want die hebben een groot stuk van die sleutel in handen.”

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 51.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...