“Ondernemerstalent spotten bij leerlingen lukt leraren moeilijk”

Leerlingen warm maken voor ondernemen, daarvoor trekt Hans Bourlon, CEO van Studio 100, door het Vlaamse onderwijs. “Veel jongeren dromen van een eigen zaak, maar durven niet. Ze hebben iemand nodig die zegt: ‘Ik zie echt een ondernemer in je. Zoals jij probeert, soms faalt, maar dan nieuwe kansen grijpt.’ Geen enkele leraar heeft me dat ooit verteld.”

Portret Hans Bourlon

Leraren hebben je ondernemingszin niet ontdekt, maar ook niet tegengewerkt?

Hans Bourlon: “Ook niet tegenwerkt, nee. De jezuïeten hadden zelfs de gewoonte om extra kansen te geven aan leerlingen die hun kop boven het maaiveld durfden te steken. Ik startte een popgroep en kreeg een repetitielokaal op school. De kernwaarde van de jezuïeten Plus est en vous was geen holle frase.”
 

Want je hoort het wel. Ondernemers die in programma’s als The Sky is the Limit vertellen dat ze succesvol werden ondanks onderwijs.

Hans Bourlon: “Ik vermoed dat jongeren die dromen van een eigen zaak zich niet aan die bedrijfsleiders spiegelen. Het is misschien goede tv maar er komen geen rolmodellen in beeld. Als media ondernemerszin willen stimuleren, dan niet met The Sky is the Limit. En ook Boma van De Kampioenen is geen voorbeeld. Hij is een scharrelaar, een foefelaar. Maar de worstenfabrikant kleurde wel mee het beeld dat de maatschappij van ondernemers heeft. Terwijl ik duizenden bedrijfsleiders kan noemen die totaal anders over ondernemen denken, dat met andere ambities doen.”
 

In 2017 vroeg Vlajo je als boegbeeld voor de campagne ‘Ondernemers voor de klas’. Heb je daarover lang moeten nadenken?

Hans Bourlon: “Nee. Ik trok ook vóór ‘Ondernemers voor de klas’ al naar scholen. Tijdens die klasbezoeken zie ik veel tieners die een eigen zaak willen starten. Ze willen hun leven in handen nemen en zelfredzaam zijn. We moeten ze stimuleren, want die jonge ondernemers zullen onze welvaart op peil houden. We verwachten het natuurlijk niet van ambtenaren, maar een prachtig nieuw product, zoals een iPhone, zal nooit bedacht worden op een ministerie.”

“Ondernemen zou een evidente reflex moeten zijn ook bij uitmuntende studenten. En dat is vandaag niet zo. In de klas vraag ik leerlingen om erover na te denken. Want ondernemen doet mensen openbloeien, het beste uit zichzelf halen. ’Maar waar moet ik in ondernemen?’ vragen leerlingen mij altijd. Er is maar één antwoord: kijk dicht in je cirkel. Wanneer je eigenlijk moet studeren, maar wegloopt van je studieboeken, wat trekt dan aan jou als een magneet? ‘Voetbal’, roept er eentje. Begin dan een trainerschool. Je kan niet ondernemen op de maan, wel in iets wat dicht bij jezelf ligt.”
 

Kinderliedjes van een meidengroep en pretparken, was dat de richting waarin jij vluchtte als je moest studeren?

Hans Bourlon: “Nog voor Torhout-Werchter bestond, organiseerde ik in mijn dorp een festival. Het had dus evengoed Rock Werchter kunnen zijn (lacht). Herman Schueremans startte ook zo en heeft stap voor stap een succesvol festival uitgebouwd. Ik maakte andere keuzes en kwam uit bij Studio 100. Welke keuzes je verdere leven zullen bepalen, dat heb je op dat moment niet door. Daarom moeten jongeren vooral van alles proberen, uittesten, organiseren.”
 

In miniondernemingen zetten leerlingen hun eerste stappen als ondernemer. Welke kansen zie je nog?

Hans Bourlon: “Leerlingen die naar bedrijven gaan en werkgevers die op scholen komen. Zoals ‘Ondernemers voor de klas’. Jongeren hebben iemand nodig die zegt: ‘Ondernemen, dat is echt iets voor jou. Ik geloof in jou, jij kan dat’. Leraren doen dat zeker, vaak binnen hun eigen vak. Zoals leraren Nederlands die leerlingen aanraden om iets met hun schrijftalent te doen.”


Leraren missen de ervaring van een eigen zaak om er enthousiast over te vertellen

Hans Bourlon - CEO Studio 100

“Maar ondernemerstalent spotten gaat leraren minder goed af. Daarom is het goed dat ondernemers naar de klas komen. Leraren missen de ervaring van een eigen zaak om er enthousiast over te vertellen. Ze belanden snel op een abstract en theoretisch niveau als ze lesgeven over ondernemen. Alleen is ondernemen geen boek met (succes)formules die je kan toepassen. Het is hard werken, richtingen uitgaan, maar ook falen. En dan opnieuw zoeken.”

“Theoretische lessen geven jongeren een basis, laten ze reflecteren. Maar het is zoals met tennis: een boek met tactiek maakt je geen tennisser. Je moet veel op die bal slaan en dan merken dat het steeds meer in je lijf zit. Ondernemen is trouwens nog leuker dan tennissen, want samenwerken zorgt voor een speciale ambiance.”
 

Jongeren denken wel aan een eigen zaak, maar zetten de stap niet. Wat houdt hen tegen?

Hans Bourlon: “Dat heeft te maken met onze cultuur. In Amerika kijkt niemand op als een schoolverlater een bedrijfje start. Hier starten ondernemers vaak pas na een incubatieperiode als werknemer of als ambtenaar. Want als schoolverlater moet je veel barrières nemen. Papierwerk. Startkapitaal verzamelen. En vooral: falen blijft een schandvlek in onze cultuur. Terwijl het bij ondernemen hoort. In Amerika is falen een litteken dat je mooier maakt. Waarom denken we hier niet zo?”
 

Moet onderwijs voorbereiden op de arbeidsmarkt of jongeren vooral algemeen vormen?

Hans Bourlon: “Ik breek altijd een lans voor algemene vorming, voor literatuur, kunst, geschiedenis … Onderwijs moet jongeren vormen. Maar en cours de route ook wat lessen economie aanbieden en attitudes stimuleren, zoals blijven zoeken naar oplossingen en omgaan met falen. In alle richtingen. Afstuderen in het secundair zonder economische bagage, daarmee doe je je leerlingen toch tekort. Ik heb achteraf economie moeten studeren. Erger nog: ik heb zelfs een angst voor cijfers overgehouden aan Latijn-Grieks.”
 

Je pleit voor meer aandacht voor ondernemen, maar dan wel met ethische en duurzame principes?

Hans Bourlon: “Graag. Maar daar raak je een groter maatschappelijk probleem. Het is goed dat ondernemers ethisch willen produceren, maar dat lukt niet zonder dat de consumenten nadenken over hun koopgedrag. Het zou zeker niet slecht zijn dat jongeren weten waar hun spotgoedkope jeans gemaakt wordt. Made in Bangladesh? En wat betekent dat dan?“

“Of dat het hippe brillenbakje van pa eerst de wereld rondgevaren heeft voor het in de Antwerpse haven aanmeerde in een roestige container. Dat ze weten welke schadelijke grondstoffen nodig waren. Hard plastic? Petroleum uit Saoedi-Arabië? Geen vragen stellen over de oorsprong en productiewijze van spullen maakt het makkelijker om zorgeloos te consumeren en producten weg te gooien voor ze stuk zijn. Vlees eten is ook makkelijker als je het dier niet ziet dat daarvoor geslacht wordt.“

“Wij produceren in het buitenland, maar doen zo veel mogelijk kwaliteitscontrole op werkomstandigheden en veiligheid. We hebben het onderzocht: als we pluchen figuurtjes hier laten maken – laten we er even van uitgaan dat we arbeiders vinden die dat werk nog willen doen – dan betalen we tien keer zoveel als in China. Willen consumenten dat betalen?”

portret Hans Bourlon

Hans Bourlon – CEO Studio 100: “Ik ging naar de OKAN-school naar oudercontacten en de proclamatie. Geen ouders te zien, de leerlingen applaudisseerden voor zichzelf”

Je komt ook in contact met onderwijs als peter van Abdufatah, een Somalische vluchteling die 4 jaar geleden in Vlaanderen terechtkwam. Hoe ziet die rol als peter eruit?

Hans Bourlon: “Abdufatah kwam als veertienjarige terecht in het vluchtelingencentrum van Kapellen. Daar heb ik me via Fedasil aangeboden om peter te worden. Een peter geeft een minderjarige vluchteling emotionele steun, spreekt een paar keer per week af. Ik begeleid hem dan bij huiswerk, of neem hem mee op een uitstap.”

“Abdufatah mist als nieuwkomer ons referentiekader. Dat vullen we samen in. Onze nationale voetbalploeg kan hij feilloos opstellen, maar van de Beatles heeft hij nog nooit gehoord. En Jommeke heeft hij leren kennen door samen strips te lezen. Maar ook al doen we veel samen, hij zal altijd een versprokkelde culturele achtergrond hebben.”

“Elke nieuwkomer verdient persoonlijke begeleiding. Jonge vluchtelingen, maar ook nieuwe werknemers bij Studio 100 of startende leraren. Je laat niemand zomaar aan zijn lot over. Maar ik leer zelf ook veel bij door met zijn ogen naar onze maatschappij te kijken. Het verbaast hem bijvoorbeeld hoe gejaagd wij zijn. Dat je een afspraak moet maken om vrienden te zien?”

“Als peter sta ik er ook voor garant dat Abdufatah over 5 jaar niet in een Brussels restaurant in het zwart staat af te wassen. Of dat hij in een slechte context terechtkomt. Maar zelfs dan hebben we niet de zekerheid dat hij een verblijfsvergunning krijgt. Dat weet hij, we hebben erover gepraat. Terwijl we jongeren zoals Abdufatah in onze vergrijzende maatschappij hard nodig hebben.”
 

Welke schoolervaringen had hij voor hij hier aankwam?

Hans Bourlon: “In Somalië zat hij twee jaar op een koranschool. Hij heeft daar wat Arabisch geleerd en de koran gelezen. Maar kreeg er geen blik op de wereld, geen kritische houding of algemene vorming. Abdufatah heeft een bijzondere vorm van zelfredzaamheid en kan goed mensen lezen – dat is logisch als je op je veertiende Afrika doortrekt.”


In Amerika is falen een litteken dat je mooier maakt. Waarom denken we hier niet zo?

Hans Bourlon - CEO Studio 100

“Hij heeft ook een bijzondere emotionele intelligentie, maar nu pas wordt hij op school getraind in een voor ons evidente vorm van logisch denken, zoals afstand en tijd. We gingen eens wandelen in de Ardennen. Ik vroeg hem hoeveel kilometer we gestapt hadden. ‘100’, gokte hij. Compleet fout. En dan wordt het nog complexer als hij tijd en afstand moet combineren tot km/h. Berekeningen die onze kinderen in de basisschool meekrijgen.”

“Dat is een les die ik van hem leerde: als landen, zoals Somalië, er niet in slagen om zich te ontwikkelen, heeft dat te maken met diepgewortelde corruptie, van politieman tot president, en met de afwezigheid van onderwijs. Zonder goed onderwijs geen kansen. Daarom: onderwijs, onderwijs, onderwijs.”
 

Slaagde het OKAN-onderwijs erin hem goed te begeleiden?

Hans Bourlon: “Ik kwam op de OKAN-school tijdens oudercontacten en ging ook naar de proclamatie. Geen ouders te zien, de leerlingen applaudisseerden voor zichzelf. Ik zag hoe een getatoeëerde leraar, een reuzekerel, een klas met een bonte mix aan nationaliteiten waar al eens een robbertje gevochten wordt, aandacht geeft en kennis bijbrengt. Hoe hij dat aanpakt, is heel straf.”

“Veel respect, want het is niet makkelijk. Jongeren met een eigen verhaal die op verschillende snelheden leren. Sommige vluchtelingen pikken het Nederlands razendsnel op. Anderen staan eerst wat stil. Ze kunnen zich niet focussen omdat ze met hun hoofd nog elders zitten. De heftige emoties van hun vlucht zitten het leren nog in de weg.”

“Bij Abdufatah liep het eerst ook niet. Hij spijbelde en bleef in bed liggen omdat hij zijn moeder miste. Maar zodra hij klaar was om te leren, maakte hij grote sprongen vooruit. Hij is ongelooflijk leergierig. Af en toe moet ik hem om middernacht van achter de boeken halen. Maar hoe hard hij ook werkt, zijn Vlaamse leeftijdsgenoten bijbenen wordt moeilijk. Een kind van twee, drie jaar kan je verplanten, maar een jongen van veertien jaar, blijft tegen een achterstand aanhollen. Ook al is zijn progressie op wiskunde bijvoorbeeld echt opmerkelijk”

“Dit schooljaar ruilt hij de OKAN-klas in voor een gewone studierichting. Benieuwd wat dat gaat geven, zonder de beschermende muren van de OKAN-klas. Maar hij ziet het zitten, wil een vak leren. Anders dan veel Vlaamse tieners die dromen van een carrière, zal Abdufatah dolgelukkig zijn met een diploma elektricien.”
 

Hoe staat hij tegenover Studio 100?

Hans Bourlon: “Ik had hem niet verteld dat ik CEO ben van Studio 100. Maar op een dag heeft hij me gegoogeld en wist hij waarmee ik bezig ben. Een totaal onbekende wereld voor hem. Hij reageerde nieuwsgierig. Verwonderd ook. Ik heb hem intussen wat producties getoond en we zijn samen naar een voorstelling geweest.”

portret Hans Bourlon

Hans Bourlon – CEO Studio 100: “Anders dan veel Vlaamse tieners die dromen van een carrière, zal mijn petekind Abdufatah dolgelukkig zijn met een diploma elektricien”

Mikken die Studio 100-producten uitsluitend op plezier en verbeelding? Of willen jullie meer zijn dan dat?

Hans Bourlon: “Plezier hebben met onze figuren is ons primaire doel. Maar zonder onszelf hoogdravende pedagogische bedoelingen toe te schrijven, gaan de verhalen en liedjesteksten wel verder dan puur plezier. Alberto, uit Samson en Gert, eet altijd alle stukken taart. Achteraf heeft hij daar spijt van. En de piraten uit Piet Piraat zoeken niet naar een schat, maar zijn eigenlijk voortdurend bezig met elkaar. Kibbelen, bijleggen, samenwerken. Dat is de speelplaats op televisie. Kinderen herkennen die gevoelens. En die herkenning is de eerste stap om hun eigen gedrag aan te passen.”
 

Met de Studio 100-merchandising riskeer je wel statusverschillen te creëren. Wie geen koekjes van K3 uitdeelt, wie niet naar een optreden ging, is minder populair.

Hans Bourlon: “We spannen ons echt in om producten betaalbaar te houden, om op de shows ook goedkope zitjes te reserveren voor mensen die het niet breed hebben. Of om ouders de keuze te geven hoeveel ze willen uitgeven. Maar ik begrijp wel wat je bedoelt. Dat sommige ouders hun kinderen dingen niet willen ontzeggen, terwijl het gezinsbudget krap is. Lastig. Vandaag doen gemeenten en provincies hard hun best om gratis gezinsuitstappen naar bos, speelplaatsen aan te bieden. Ook zij zijn onze concurrenten. Als we mensen willen overtuigen om naar ons te komen, moeten we iets moois aanbieden. En dat kost geld.”

“Maar Studio 100 brengt ook kinderen samen zonder dat het geld kost. Ik zie op school of tijdens de vakantie aan de kust kleuters dansen op muziek van Studio 100. Liedjes die ze blijven herhalen. En daardoor een deeltje van onze cultuur worden. Dat ik daartoe bijdraag, vind ik een mooie gedachte.”

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 51.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...