“Hoe leraren naar je kijken, bepaalt je zelfbeeld”

Filosoof Alicja Gescinska verhuisde op haar zevende van Polen naar België. Ze dook via de onthaalklas ons onderwijs in en schopte het tot bestsellerauteur, presentator en professor. Maar aan haar schooltijd denkt ze niet graag terug.

spijbelambtenaar Najib Chakouh

“School voelde aan als een gevangenis, vooral in mijn laatste jaar. Ik was 20, 2 jaar ouder dan mijn klasgenoten. Maar ik werd behandeld als een kind. School maakte me ziek, letterlijk. Ik deed het minimum om erdoor te zijn en mijn examens legde ik af in de zomer. Ik heb soms nog nachtmerries, dat er iets mis is met mijn diploma en ik terug moet.”

“Ik wilde maar één ding: naar de toneelschool. Op het toneel doen je roots er niet toe. Voor even ben je niet ‘Alicja Gescinska’, maar de barones. Maar ik slaagde niet voor de toelatingsproef. En bij mij is het alles of niets. Sindsdien heb ik nooit meer toneel gespeeld.”

“Ik koos voor een opleiding journalistiek, maar daar zat ik niet op mijn plaats. En toen ik een stageplek zocht, zei een journalist dat ik beter een universitaire studie deed. Dus stapte ik over naar moraalwetenschappen. Daar las ik de Tractatus Logico-Philosophicus van Ludwig Wittgenstein. Heerlijk! Ik heb een voorliefde voor moedige denkers, die zich niet aanpassen aan de schreeuwende massa. Dat geeft me troost. Sinds ik de filosofie ontdekte, heb ik me minder abnormaal gevoeld.”

Als filosoof onderzoek je vrijheid. Hoe vrij is het Vlaams onderwijs?

“Vrijheid is een complex begrip. Wanneer is een mens vrij? Als niets verboden is? Of is er meer nodig? Zijn mensen in Vlaanderen vrij om te studeren? Er is geen wet die zegt dat moslims zich niet mogen inschrijven aan de universiteit. Maar kijk naar de praktijk: België heeft amper studenten, laat staan professoren, met een migratieachtergrond. Dus is iedereen hier werkelijk even vrij?”

“‘Gij gaat dat niet kunnen’, zeiden mijn leraren toen ik middenjury wilde doen. En tegen mijn zus: ‘De unief is te moeilijk voor jou’. Nu heeft ze een diploma slavistiek. Leraren moeten niet inschatten of een leerling het hoger onderwijs aankan, maar een beeld scheppen van de eisen. Stel dat iemand die nooit Latijn heeft gehad, klassieke talen wil studeren. Dan kan je ook zeggen: ‘Je hebt een achterstand, dus in het eerste jaar moet je flink bijbenen met de grammatica’. Leg leerlingen uit wat ze te wachten staat, maar laat de keuze aan hen.”

“Want met koppigheid kan je ver komen. En iemand die op het eerste gezicht de juiste vaardigheden heeft, geeft misschien snel op. Stressbestendigheid, doorzettingsvermogen en zelfvertrouwen zijn minstens zo belangrijk voor een succesvolle onderwijscarrière.”
 

Waarop moet onderwijs volgens jou inzetten?

“Natuurlijk moet onderwijs inzetten op kennis. Anders kan je geen discussie voeren, geen linken leggen, het grote plaatje niet zien. Maar geen enkel mens is een encyclopedie. We vergeten constant. Zolang we kennis kunnen opzoeken, is dat niet erg. Daarom is het essentieel dat leerlingen de weg naar de juiste bron kennen. Dat ze kritisch nadenken.”

“Daarbij spelen talen een cruciale rol. Geschiedenis, aardrijkskunde, biologie: je kan het allemaal pas leren als je de taal spreekt. In dat opzicht is meertaligheid een troef. Een achttienjarige die 3 talen spreekt en weet waar hij zijn informatie kan vinden, is klaar voor de universiteit.”

“Ook literatuur verdient een grotere plaats in ons onderwijs. Het confronteert ons met de harde werkelijkheid: oorlog, armoede, mishandeling … Geen leuke thema’s, maar dat is het leven. Je kan perfect aan leerlingen uitleggen dat niet iedereen het goed heeft. En de beste manier om dat te doen, is via boeken. Een leerling hoeft geen oude man met reuma te zijn om zijn pijn te voelen. En de volgende keer dat er een bejaarde de bus opstapt, staat hij misschien recht. Niet omdat de leraar het zegt, maar omdat hij zich herinnert hoe pijnlijk het is voor een oude man om te staan.”

spijbelambtenaar Najib Chakouh

Wat maakt iemand een goede leraar?

“Goede leraren zien potentie in elk kind. Want in elke leerling brandt een vlammetje. En als je er hout op gooit, op de juiste momenten blaast, kan er een vuurzee ontstaan. Ik heb lieve leraren gekend, maar geen van hen was voor mij zo’n boegbeeld. Spijtig, want ik leer ontzettend graag. Was ik in de juiste handen terecht gekomen, dan sprak ik gemakkelijk acht talen.”

“Ik herinner me ook leraren bij wie je frustratie voelde. Waren ze liever iets anders geworden en zetten ze daarom leerlingen op hun plek? ‘Wat doen je ouders, Alicja?’ Die vraag haatte ik. Mijn moeder was poetsvrouw, maar moest ik dat voor de hele klas zeggen? Een goede leraar geeft kinderen vleugels. Maar als de band tussen leraar en leerling niet goed zit, kan het ook iemand kraken.”

“Wat de ander ons geeft, bepaalt onze eigenwaarde. Wie als stront wordt behandeld, ziet zichzelf als stront. Leraren moeten dat inzien. Een leraar die vraagt naar je weekend, die blij is dat je naar school bent gekomen. Kinderen hebben dat harder nodig dan maaltafels oefenen. En krijg je het niet over je lippen, dat je blij bent dat een leerling voor je staat? Dan doe je niet de juiste job.”
 

Had jij als leerling een sterke eigenwaarde?

“Als kind was ik heel eigenzinnig. Ik zocht geen bevestiging in vriendschappen. Toch voelde ik me soms minder dan de rest. Ik ben migrant, de teerling is geworpen. De zoon van de notaris wordt notaris, de bakkerszoon moet daar niet van dromen. Dat soort afgesloten wegen voelde ik heel hard.”

“Ik ben door het plafond gebroken. Maar er zijn veel plafonds. Voor veel mensen. Of je professor of poetsvrouw wordt, heeft meer te maken met je afkomst dan je intelligentie, inzet of intenties. Natuurlijk zijn er uitzonderingen, maar het is fout om die als regel te presenteren. Dan gaan we voorbij aan heel veel factoren waardoor ik het wel gehaald heb en anderen achterblijven. Ik heb hooggeschoolde ouders. Ik ben psychisch stabiel en durf ingaan tegen autoriteit. Succes is zoveel meer dan intelligentie en kansen grijpen. In Brussel zitten vrouwen met mijn IQ achter een raam.”
 


Alicja Gescinska vluchtte in 1988 uit communistisch Polen naar België. Ze is filosoof, bekend van ‘De verovering van de vrijheid’ (2011), de roman ‘Een soort van liefde’ (2016) en het Canvas-programma Wanderlust.

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 51.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...