Gepubliceerd op
Blog

Lesgeven in Zambia: een verhaal in 8 illustraties

Herlinde Demaerel: laatstejaars aan de lerarenopleiding richting Kunst (LUCA)In het voorjaar van 2018 ging Herlinde Demaerel, laatstejaars lerarenopleiding Kunst (LUCA), via VVOB 2 maanden lesgeven in het Zuiden. Tijdens haar stage legde ze in tekeningen haar indrukken binnen en buiten het klaslokaal vast: “Aan verbeelding en prikkels geen gebrek in Zambia.”
 

Illustratie: aankomst in Victoria Falls
  1. Voor het eerst in Zambia

  2. Na 16 uur op een hobbelige vlucht, kom ik aan in de Zambiaanse hoofdstad Lusaka. Victoria Falls, subtropisch, christelijk … Dat zijn zowat de enige trefwoorden die spontaan bij me opkomen. Bitter weinig dus, zeker met het vooruitzicht hier 2 maanden les te zullen geven.

    Maar ik wil ontdekken en registreren, met papier, penseel, potlood en mijn oude vertrouwde computer. En natuurlijk met mijn medestudent en maatje Paulien aan mijn zijde!

     

    Illustratie: regenseizoen in Zambia
  3. Beter niet met de fiets naar school

  4. Terwijl het in Vlaanderen nog erg winters is, begint in Zambia het regenseizoen. Een brandende zon wisselt af met donkere wolken en sporadische stroomonderbrekingen. ’s Ochtends betekent dat af en toe ingehaald worden door een boze storm, ’s namiddags schuilen we tot die gepasseerd is.

    2 fietsen aanschaffen maakt het er uiteindelijk niet veel beter op. We vinden een huisje buiten het centrum van het chaotische Kabwe. De staat van de weg tussen ons huis en de school zorgt ervoor dat we zelden zonder platte band aankomen.

     

    Illustratie: verwelkoming op school
  5. Een hartelijke directeur

  6. Bij de verwelkoming op school, blijkt de directeur een klein, vriendelijk mannetje. Hij vertelt ons herhaaldelijk hoe uitermate blij ze zijn met onze passage op school.

    Even later komen we in contact met de onderdirecteur: een ietwat intimiderende vrouw, die er duidelijk écht de touwtjes in handen heeft. Gelukkig maakt de sceptische blik in haar ogen al snel plaats voor hartelijkheid. Zo helpt ze ons een geschikte locatie vinden om de komende periode te verblijven.

     

    Illustratie: Ook ouders, inspectie, poetspersoneel en stagiaires komen graag langs op school.
  7. Lesgeven met open deur

  8. We krijgen ook enkele klaslokalen toegewezen. We ondervinden al snel dat niet enkel leerlingen, maar ook leraren, stagiairs, inspecteurs, poetspersoneel en ouders graag langskomen op school. We hebben gewoonlijk dus een indrukwekkende entourage. Als het weer meevalt tenminste.

    Op regenachtige dagen komt er ’s ochtends soms maar 1 kind opdagen. Maar naarmate de regen wijkt, sijpelen ze toch rustig binnen. Door die onvoorspelbare context moeten we ons altijd flexibel kunnen opstellen.

     

    Illustratie: leven van dag tot dag, op het ritme van het klimaat en de natuur
  9. Slangen in de schooltuin

  10. Het is best aanstekelijk om van dag tot dag te leven, op het ritme van het klimaat en de natuur. Hoewel … De subtropische fauna brengt toch enkele vreemde gedragingen met zich mee.

    In Zambia zijn er veel slangen, waaronder de dodelijke zwarte mamba. Angst is soms de enige manier om zichzelf te behoeden voor de vele gevaren. Ik leer dus al snel om niet met de kinderen in de dichtbegroeide stukken van de schooltuin te komen. Maar de gevolgen van die aangeleerde voorzichtigheid manifesteren zich soms wel erg verregaand: honden, katten en zelfs een verdwaalde kameleon worden met een zekere argwaan op afstand gehouden.

     

    Illustratie: Verschillen zorgen voor boeiende lessen.
  11. Een les over sneeuw

  12. Verschillen zorgen voor boeiende lessen. Tijdens een les over voedselsoorten wordt duidelijk dat de helft van de groep nog nooit ijs heeft gegeten en geen flauw idee heeft wat het betekent om te klappertanden van de kou.

    Die kans grijpen we om te vertellen over het verre land waar ons vliegtuig zo’n 2 maanden geleden vandaan kwam. Daar waar ’s winters dikke vlokken sneeuw uit de hemel vallen en mensen bij een warme kachel kruipen. Ik weet niet welk woord gepaster is om de reactie te omschrijven: is het verwondering of medelijden?

     

    Illustratie: verschillen worden minder benadrukt in dit klaslokaal.  Jongere en oudere kinderen en leerlingen met een afwijking zitten allemaal door elkaar.
  13. Geen hokjes, iedereen gelijk

  14. Aan verbeelding en prikkels geen gebrek in Zambia. Een uitgelezen kans om te doen waar we voor gekomen zijn: observeren, ontleden, assembleren en vooral veel opsteken. Ik probeer niet te snel te oordelen. Wanneer we in België misschien de neiging zouden voelen de kwaliteiten van leerlingen te categoriseren, worden die verschillen juist minder benadrukt in dit klaslokaal.

    Jongere en oudere kinderen en leerlingen met een afwijking zitten allemaal door elkaar. Het gebrek aan middelen maakt dat niemand een bijzondere behandeling hoeft te verwachten. Iedereen is gelijk voor de wet en dat werpt soms onverwacht zijn vruchten af.

     

    Illustratie: Het leven is een samenraapsel van verhalen. Mooie, eigenzinnige en ook moeilijke verhalen.
  15. Elke leerling is een samenraapsel van verhalen

  16. Mosi oa tunya, dat betekent ‘de rook die dondert’. Zo omschrijven de Zambianen de Victoria Falls, die hun land begrenzen tegen Zimbabwe aan. Het zegt iets over de manier waarop ze in het leven staan. Hoe ze waarnemen met al hun zintuigen en een verhaal maken van wat wij gewoon omschrijven als ‘vallend water’.

    Wanneer we continu diagnoses stellen en jagen op verklaringen voor afwijkend gedrag bij leerlingen, verliezen we misschien een essentie uit het oog: het leven is een samenraapsel van verhalen. Mooie, eigenzinnige en ook moeilijke verhalen.

    Ik pleit voor een onderwijs waar plaats is voor poëzie; waar persoonlijkheid en subjectiviteit tot stand kunnen komen, waar niemand zich hoeft te laten stigmatiseren. We kunnen onze eigen wereld immers eindeloos herscheppen, naar het fantastische beeld van onze planeet. Het volstaat naar buiten te kijken!

     
    Herlinde Demaerel
    herlindedemaerel.com

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 51.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...