Gepubliceerd op
Duiding

Hoe digitaal is het klaslokaal?

Leraren gebruiken steeds meer ICT-toepassingen in de klas. Een uitgebouwd ICT-beleid is voor veel scholen nog een zoektocht. En verrassend genoeg schatten leerlingen hun ICT-vaardigheden lager in dan 5 jaar geleden. De onderzoekers van het derde MICTIVO-onderzoek werpen hun licht op 7 opvallende resultaten.
 

Pieter Jan Heymans (KULeuven) : “In totaal vulden meer dan 5000 mensen de bevraging in: 687 directeurs, 2958 leerlingen uit de derde graad van het lager onderwijs en uit het secundair, en 1424 leraren. Naast bijna 700 scholen uit het (buiten)gewoon lager en secundair onderwijs vulden ook 12 centra voor basiseducatie de vragenlijst in. Dat uitgebreide cijfermateriaal stelt ons in staat om de resultaten te vergelijken met die van 10 en 5 jaar geleden.”
 

1. Meer ICT in de klas, maar het kan nog veel beter

Eline Godaert (UGent) : “Leraren geven aan dat ze steeds meer ICT gebruiken in de klas. Maar volgens leerlingen stijgt het ICT-gebruik in de klas niet. Misschien zijn ze zo vertrouwd met ICT dat het hen ontgaat. Nu kijken leerlingen niet meer op van een digibord. 10 jaar geleden had maar 8% van de lagere scholen een digibord, vandaag is dat maar liefst 93%. In het secundair stijgt het aantal van 29% naar bijna 80%. De groeimarge voor ICT-toepassingen in de klas is nog groot. Voor projectwerk en digitaal toetsen maken leraren amper gebruik van de moderne technologie, terwijl de mogelijkheden op dat vlak elke dag toenemen.”

Pieter Jan Heymans : “Sociale media komen in de klas weinig aan bod. De meeste leraren geven aan dat ze sociale media nooit of zelden inzetten in de les. Leerlingen gebruiken sociale media wél intensief voor hun schoolwerk. Bijna wekelijks werken ze via sociale media samen met klasgenoten. Oudere leerlingen doen dat vaker dan jongere. De link tussen school en sociale media vind je dus vooral buiten de schoolmuren.”
 

2. Mannen meer ICT-kennis dan vrouwen, generatiekloof nog niet gedicht

Eline Godaert : “Als het om ICT-kennis gaat, schatten mannelijke leraren zich in het verleden veel hoger in dan vrouwelijke. De kloof tussen mannen en vrouwen wordt steeds kleiner, maar verdwenen is ze nog niet. Of mannen hun eigen competenties optimistischer beoordelen dan vrouwen? Dat is een mogelijke verklaring, maar we kunnen dat niet aantonen met concrete cijfers.”

Pieter Jan Heymans : “Ook de digitale kloof tussen jong en oud verkleint, maar ze bestaat wel nog steeds. Jongere leraren zetten ICT vaker en breder in tijdens hun lessen en schatten hun eigen competenties ook hoger in.”
 

3. Leerlingen schatten hun eigen ICT-competenties en mediawijsheid lager in

Pieter Jan Heymans : “Een opvallend resultaat, in vergelijking met 5 jaar geleden. Leerlingen vinden zichzelf bijvoorbeeld minder sterk in e-mailen. Misschien zijn ze zich meer bewust van de eindeloze mogelijkheden van de digitale wereld. Of vinden ze hun competenties vanzelfsprekend. Als je het aan de leraren vraagt, zijn de ICT-vaardigheden van hun leerlingen de laatste 5 jaar wel gestegen.”

Eline Godaert : “Op het vlak van mediawijsheid zien we hetzelfde verhaal: leraren merken progressie, terwijl leerlingen lager onderwijs zichzelf lager inschatten dan vroeger. Dat gaat dan over competenties zoals inzicht in (digitale) media en de skills om er kritisch mee om te springen en actief deel te nemen. De aandacht voor mediawijs gedrag nam de voorbije 5 jaar niet toe. Tel daarbij de gezakte zelfinschatting van de leerlingen en de explosie van het internet, en dan kan je de vraag stellen of mediawijsheid niet meer aandacht moet krijgen in het onderwijs.”
 

4. De ICT-duizendpoot: te weinig tijd voor pedagogische ondersteuning

Pieter Jan Heymans : “Het takenpakket van de ICT-coördinator is erg breed: soms trekt hij kabels, soms staat hij voor de klas. Hij is verantwoordelijk voor onderhoud en beveiliging en hij zorgt voor technische en administratieve ondersteuning. De ICT-coördinator neemt ook de rol van expert op zich. In lagere scholen biedt hij didactische ondersteuning in de klas, in het secundair geeft hij eerder vorming aan het team. Tel daarbij nog dat heel wat ICT’ers hun aandacht moeten verdelen over verschillende kleinere scholen … Ze komen zonder twijfel soms handen te kort, zeker voor het pedagogisch-didactische luik.”
 

5. Meer mobiel: tablets en laptops nemen het over van vaste pc’s

Eline Godaert : “We zien een duidelijke trend: mobiele toestellen zoals tablets en laptops winnen terrein terwijl het aantal vaste pc’s op school in verhouding daalt. Minder positief nieuws is dat de vergrijzing van het computerpark toeneemt. Dat ligt vooral aan de hoge leeftijd van de vaste toestellen. De helft van die toestellen is ouder dan 4 jaar. Tablets en laptops worden eerder nieuw aangekocht, vaste toestellen vaker tweedehands. Het aantal toestellen per leerling is in vergelijking met 5 jaar geleden in alle onderwijsvormen licht gestegen, maar die stijging is beperkt. Een lagere school heeft vandaag gemiddeld 1 pc, laptop of tablet per 4 leerlingen. In het secundair onderwijs is dat 1 per 2 leerlingen.”

Pieter Jan Heymans : “Secundaire scholen hebben nog steeds meer vaste pc’s dan mobiele toestellen. In lagere scholen zien we vaker een keuze voor mobiele toestellen. Het is moeilijk om daarvoor een eenduidige verklaring te geven. Misschien ligt het aan de doelgroep. Leerlingen in het secundair hebben andere toepassingen nodig dan lagere school. Een andere verklaring zou je kunnen zoeken bij de infrastructuur. Lagere scholen zijn vaak kleiner, hebben misschien geen extra lokaal en lossen dat creatief op met een mobiele klas. Uit de cijfers blijkt alleszins dat secundaire scholen vaker een vaste pc-klas hebben.”
 

6. ICT-beleid: scholen zijn nog steeds op zoek

Eline Godaert : “We zien op dat vlak geen vooruitgang tegenover 5 jaar geleden. 1 op de 3 scholen heeft nog steeds geen uitgetekend ICT-beleid met bepalingen rond het gebruik van databeheer, privacy, ICT-veiligheid of het aankoopbeleid. En als er een ICT-beleid bestaat, vertoont dat vaak hiaten. Bovendien zijn leraren niet altijd op de hoogte van de inhoud en zijn ze er ook minder tevreden over dan 5 jaar geleden. Worden leraren op dat vlak te weinig betrokken bij het beleid? Vormt een sterk ICT-beleid wel een prioriteit? En of scholen over voldoende kennis beschikken om dat beleid uit te bouwen?”
 

7. Digitaal leerlingvolgsysteem ingeburgerd

Pieter Jan Heymans : “Bijna elke school heeft intussen een digitaal leerlingvolgsysteem. In het lager onderwijs gaat het om 98% van de scholen, in het secundair onderwijs is dat 97%. Scholen hebben ook vaker software voor leerlingen met functiebeperkingen. In het lager ging het in 5 jaar tijd van 60% naar 77%; in het secundair van 50% naar 73%.”
 
 

Wat na MICTIVO 3?

Pieter Jan Heymans: “Dit onderzoek levert een berg informatie en cijfers op. Maar we zouden ook in de diepte willen kijken, de concrete situatie van scholen in kaart brengen. En scholen individuele feedback geven. Zo kunnen we ze helpen om ICT nog beter in te zetten in de klas.”

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 51.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...