Gepubliceerd op
Specialist

“Laaggeletterdheid los je niet op met toegankelijke brieven”

Laaggeletterdheid leidt tot armoede, uitsluiting en zelfs gezondheidsproblemen. “De school is een belangrijke hefboom”, zegt prof. dr. Maurice De Greef (VUB). “Niet alleen voor kinderen, maar ook voor hun laaggeletterde ouders.”

Portret van Maurice De Greef voor schoolgebouw

Maurice De Greef: “We associëren laaggeletterdheid vooral met nieuwkomers, maar 2 op de 3 laaggeletterden zijn hier geboren.”

Wat is laaggeletterdheid?

“Geletterdheid omvat alle taalvaardigheden die mensen nodig hebben om te functioneren in de maatschappij. Maar het gaat verder dan lezen en schrijven. Ook rekenen en digitale vaardigheden moet je kunnen toepassen. Probeer maar eens te internetbankieren, als je die vaardigheden niet goed beheerst.”

“Doordat laaggeletterden de basis onvoldoende beheersen, ervaren ze allerlei moeilijkheden in het dagelijkse leven. Ze vinden het lastig om de bijsluiter van een medicijn te lezen, of de veiligheidsregels op het werk. Dat kan leiden tot gezondheidsklachten. Of ze begrijpen de belastingaangifte niet goed, waardoor ze in de financiële problemen raken.”

“Laaggeletterden kunnen zelfs psychische problemen ontwikkelen, omdat ze dag in, dag uit over hun tekort lopen te piekeren. Ze zijn minder arbeidsproductief en raken sneller geïsoleerd.”
 

Hoe herken je laaggeletterde ouders?

“Laaggeletterdheid is niet gemakkelijk te herkennen, vooral in het geval van autochtonen. We associëren laaggeletterdheid vooral met nieuwkomers, maar 2 op de 3 laaggeletterden zijn hier geboren.”

“Die mensen dragen pijn en schaamte met zich mee. Vaak kregen ze weinig opleidingskansen en hebben ze negatieve schoolervaringen. Je moet ze dus voorzichtig benaderen.”

“Vraag op het oudercontact bijvoorbeeld aan alle ouders om een formulier in te vullen. Zegt een ouder: ‘dat doe ik thuis wel’, dan antwoord je: ‘ik heb liever dat je het hier doet, dan is het meteen geregeld. Dat doe ik voor iedereen.’”

“Pas op: laaggeletterden zijn meesters in verstoppen. Ik kende een vrouw die standaard een draagverband in haar tas had. Telkens als ze een officiële instantie bezocht, deed ze die om. Zo hoefde ze nooit zelf iets in te vullen.”

“Gelukkig zijn leraren ook meesters in mensen inschatten. Komt een ouder vaak terug met vage verhalen, dan gaat er vanzelf een belletje rinkelen. Als je twijfelt, kan je altijd eens je licht opsteken bij het volwassenenonderwijs, waar ze met deze doelgroep werken.”
 

Wat doe je als je laaggeletterdheid ‘ontdekt’?

“Als een ouder opbiecht dat hij het formulier niet begrijpt, toon dan begrip en vraag door. Vindt de ouder het ook lastig om brieven te lezen of te helpen met huiswerk? Als je een beeld hebt van de situatie, kan je de ouder doorverwijzen naar een Centrum voor Basiseducatie (CBE) of een Centrum voor Volwassenenonderwijs (CVO).”

“Vaak vinden ouders het spannend om die stap te zetten. Focus daarom niet op ‘het kost tijd, geld en moeite’, maar benadruk dat hun leven daarna veel relaxter kan worden. Ze zullen meer vrijheid ervaren en ook hun kind beter kunnen begeleiden.”

Portret van Maurice De Greef voor muur met rode verf

Maurice De Greef: “Kinderen van laaggeletterde ouders belanden snel in de ‘ouderrol’: brieven lezen, mails sturen, geld tellen. Niet slecht dat ze helpen, maar dat tekort in stand houden is niet goed.”

Hoe stem je je communicatie af op laaggeletterde ouders?

“Steeds meer scholen gebruiken pictogrammen. Super, maar daar mag het niet bij blijven. Met toegankelijke brieven en digitale platformen alleen haal je laaggeletterde ouders niet uit hun isolement. Dan blijven ze hangen op hetzelfde niveau.”

“Het belang van persoonlijk contact is niet te onderschatten. Het blijkt dat leraren belangrijke toeleiders naar het volwassenenonderwijs kunnen zijn. Zeker als de school samen met een CBE of CVO een traject voor laaggeletterde ouders aanbiedt.”

“Als een (zorg)leraar investeert in de band met laaggeletterde ouders, kunnen ze grote sprongen maken. Wie weet worden ze wel ambassadeurs die andere ouders overtuigen de stap naar een CBE of CVO te zetten.”
 

Kan een school niet beter investeren in geletterde leerlingen?

“Je moet beide doen. Op dit moment slaagt het onderwijs er onvoldoende in om maatwerk te bieden. Het gevolg: een gapende kloof tussen toppresteerders en leerlingen die de basis niet beheersen. We moeten meer investeren in geïntegreerde trajecten in het beroepsonderwijs, waarbij een praktijk- en een taalleraar samen voor de klas staan.”

“Dat een kind van laaggeletterde ouders zelf ook laaggeletterd blijft, is geen fait accompli. Maar als je thuis niet meekrijgt dat lezen leuk en belangrijk is, grijp je minder snel een boek. Leraren kunnen op dat vlak een verschil maken, maar er speelt nog meer.”

“Kinderen van laaggeletterde ouders kunnen snel in de ‘ouderrol’ belanden: ze moeten soms brieven voorlezen, mails versturen, geld tellen. Op zich niet slecht dat ze helpen, maar het is niet goed om een tekort in stand te houden. Zo maak je ouders afhankelijk, en daar is niemand bij gebaat.”
 

1 op de 7 volwassen Vlamingen is laaggeletterd. Hoe kan dat?

“Ik vind dat een hoog cijfer, maar in vergelijking met andere landen is het gemiddeld. Dat is het probleem met internationale vergelijkingen als PIAAC (Programme for the International Assessment of Adult Competencies, een internationaal geletterdheidsonderzoek): dan lijkt het plots alsof het ‘wel meevalt’.”

“De belastingaangifte, doktersbriefjes, een treinkaartje kopen: tegenwoordig gaat dat allemaal digitaal. Onze maatschappij wordt in sneltempo complexer en mensen hebben moeite om bij te benen. Hoog tijd dus dat we het taboe rond laaggeletterdheid doorbreken.”

“We hebben de mond vol van ‘een leven lang leren’, je omscholen of een cursus volgen voor je werk vinden we heel normaal. Hetzelfde geldt voor laaggeletterdheid: aan je basisvaardigheden blijven werken, is investeren in levenskwaliteit.”

Maurice De Greef is gastprofessor ‘Leereffecten Laagopgeleiden en Laaggeletterden’ aan de Vrije Universiteit Brussel, waar hij de UNESCO leerstoel ‘Volwasseneneducatie’ bekleedt.
 

Meer info over geletterdheid vind je op de website van Onderwijs en Vorming. Wil jij als school met dit thema aan de slag? Het spel ‘Tijd voor geletterdheid’, ontwikkeld voor de Week van de Geletterdheid, helpt je op weg. Je vindt het op KlasCement, samen met andere inspirerende tools rond geletterdheid.

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 51.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...