Gepubliceerd op
Specialist

Hoeveel herhalingsoefeningen kunnen leerlingen aan?

“Herhalen is een sterke leerstrategie”, stelt onderwijswetenschapper Tim Surma (Thomas More Hogeschool). Maar hij pleit in coronatijden ook voor realisme. “Stel realistische verwachtingen voor leerlingen én leraren. 10 uur herhalingsopdrachten per week volstaan.”

Onderwijswetenschapper Tim Surma (Thomas More Hogeschool). Maar hij pleit in coronatijden ook voor realisme.

Leerlingen zitten de komende weken thuis. Liggen er kansen om geziene leerstof te verankeren via herhaling?

Tim Surma: “Herhaling is de zin van onderwijs. Door leerstof voldoende vaak en gespreid op te halen, krijg je ze in het langetermijngeheugen. Daarom is het belangrijk dat leerlingen een lesinhoud meer dan 1 keer op hun bank krijgen. Dat het beleid leraren vraagt om geen nieuwe leerstof mee te geven, maar te focussen op herhaling, volg ik grotendeels.”

“Misschien kan je bij sterke klasgroepen uit de derde graad alle leerlingen meekrijgen in onbekende leerstof via video’s of instructie. Maar in verreweg de meeste scholen en klassen riskeer je met nieuwe lessen tweesporenonderwijs. Nog los van praktische grenzen: denk aan gezinnen met meer kinderen dan schermen, aan leerlingen zonder internet.”


Ga er altijd vanuit dat leerlingen veel vergeten zijn en start je herhalingsoefeningen met 1 correct uitgewerkt voorbeeld

Tim Surma - Onderwijswetenschapper

“Toch hebben sommige scholen ook rond herhalingsopdrachten onrealistische verwachtingen. Ze werken een takenpakket waarmee leerlingen wekelijks 32 uren zoet zijn. Hoe goedbedoeld ook, die taakbelasting is zowel voor leraren als leerlingen veel te zwaar. Bovendien hebben we vandaag belangrijker katten te geselen dan de efficiëntie van ons onderwijs.”

“Gezondheid primeert. Voor iedereen. Temper daarom de verwachtingen. Digitaal onderwijs is voorlopig nog nergens een 100 procent succesverhaal. Plots helemaal omschakelen, werkt niet. Iets nieuws uitproberen en meenemen voor hoe je later lesgeeft, meer moet het niet zijn. Dan heeft de rampspoed van corona toch iets opgeleverd.”

 

Hoe zit een goede herhalingsopdracht in elkaar?

Tim Surma: “Ik zie leraren zoeken. Sommige geven takenbundels mee met heel summiere instructie. Thema 2, maak de oefeningen op pagina 12. Andere maken video’s en zoektochten in digitale escaperooms. Wat je ook doet, geef bij herhalingsoefeningen altijd duidelijk het onderwerp en doel mee. ‘Met deze 15 oefeningen herhalen we tweedegraadsvergelijkingen’.”

“Ga er altijd van uit dat leerlingen veel vergeten zijn. Vertel daarom waar ze hun voorkennis kunnen opfrissen en start met een correct uitgewerkt voorbeeld waarbij je elke tussenstap uitlegt, op papier of op video. Daarna geef je oefenkansen in verschillende moeilijkheidsgraden.”

 

Leg je als leraar basis andere klemtonen bij het herhalen dan je collega’s secundair?

Tim Surma: “Ja. Hou het in het basisonderwijs heel zuiver. Gerichte oefeningen op tafels, op moeilijke woorden … Zoals Bingel dat doet. Kinderen werken dan heel duidelijk op 1 vaardigheid. In het secundair werk je complexer, kan het creatiever. Niet per se door opdrachten te koppelen aan verschillende vakken, wel aan verschillende vaardigheden.”

Onderwijswetenschapper Tim Surma (Thomas More Hogeschool). Maar hij pleit in coronatijden ook voor realisme.

Is het makkelijker voor grote vakken om 3 weken lang herhalingsoefeningen te voorzien?

Tim Surma: “Het kan voor alle vakken. Als je 2 uur geschiedenis geeft, kan je aanknopen bij geziene leerstof over pakweg de Franse Revolutie. Je leerlingen een nieuwe tekst of video doorspelen met vragen. Of ze een Cornell-samenvatting laten schrijven. Of verbanden laten leggen met andere leerstof. Je hoeft je niet te beperken tot leerstof die ze de voorbije weken zagen. Maar koppel aan nieuwe teksten of video’s altijd een verwerkingsopdracht. Alleen dan kan je nagaan of leerlingen iets meenamen uit je herhalingsopdracht.”

 

Moet je tussentijdse feedback geven om leerlingen aan de gang te houden?

Tim Surma: “Als je leerlingen oefenkansen voorschotelt, moet je altijd output vragen. Laat ze een foto maken als hun opdracht klaar is en geef feedback of stuur een correctiesleutel. Zorg er wel voor dat je leerlingen asynchroon de oefeningen kunnen maken. Geef ze voldoende tijd. Wie op dinsdag geen tijd heeft, moet probleemloos de oefeningen op woensdag kunnen maken. Maar als jij op dinsdagavond de correcties deelt in een klassikale map of WhatsApp-groep, missen ze oefenkansen.”


Geef herhalingsoefeningen gespreid mee. Elke vrijdag stuur je digitaal of per post een pakket op, waaraan een kind de volgende week 10 uur werk heeft

Tim Surma - Onderwijswetenschapper

“Spreek ook 1 uur in de week af waarop leerlingen vragen kunnen stellen. Structuur werkt. Bijvoorbeeld: de leraar wiskunde op donderdag tussen 9 en 10 uur. Ook van je leraren moet je de draagkracht bewaken. Je mag niet vragen dat ze fulltime achter hun computer wonen.”

 

Geef je alle oefeningen meteen mee of spreid je beter?

Tim Surma: “Al je oefeningen in 1 groot pakket doorspelen, is nooit een goed idee. Ik hoorde een leerling uit het vierde leerjaar die de hele bundel met oefeningen dit weekend al afwerkte. Klaar! Geef herhalingsoefeningen gespreid mee.”

“Elke vrijdag stuur je digitaal of per post een pakket op, waaraan een kind de volgende week 10 uur werk heeft. Ook voor jezelf interessant. Want als je niet gespreid werkt, riskeer je, als het onderwijs opnieuw ‘normaliseert’, te verzuipen in de stapels oefeningen van je leerlingen. Want oefeningen meegeven en geen feedback voorzien, al was het maar via een verbetersleutel, dat kan natuurlijk niet.”

 

Hoe hou je herhalingsopdrachten 3 weken lang motiverend voor leerlingen? Want ze zijn vrijblijvend.

Tim Surma: “Dat is ontzettend moeilijk. Wissel af in opdrachten en gebruik de vragendatabanken in Quizapplicaties. Maak zelf flashcards met vragen vooraan, antwoorden achteraan. Of laat leerlingen elkaar testen. Dan lezen ze automatisch nog eens door de leerstof en checken ze of ze die begrijpen. Kennis toetsen voelde lang als een soort zwaard van Damocles. Harde feedback of je slaagt of niet. Leerlingen vonden dat niet leuk. Maar technologie maakt het efficiënt en fijn om in te zetten als leerstrategie.”

“Maar ook een quiz of digitale escaperoom garanderen niet dat al je leerlingen meedoen. Ervaren leraren weten dat hun rol veel verder gaat dan kennis overbrengen. In de klas kunnen ze leerlingen motiveren, feedback geven, zorgen dat ze de focus behouden. In afstands- of digitaal onderwijs valt dat veel moeilijker.”

“Bovendien zitten 16-jarige leerlingen thuis op internet. Samen met miljoenen leeftijdsgenoten. Een stevig karwei om op je opdrachten te focussen tussen alle online prikkels en verleidingen. Net daarom: verwacht niet te veel, bied structuur aan en betrek de ouders. Vraag dat ze mee proberen hun kinderen te motiveren om taken te maken.”

 

Tot slot: kan je niet beter inzetten op remediëring? Leerlingen specifiek tijd geven om achterstanden voor vakken weg te werken?

Tim Surma: “Idealiter wel. Maar dat vraagt veel overleg. Want als jij een leerling met een pak herhalingsoefeningen bijpompt voor Frans, moeten je collega’s dat wel weten. Zodat de taakbelasting voor iedere leerling haalbaar blijft. Differentiëren is sowieso de martial arts van onderwijs. Aartsmoeilijk om het goed te doen. Daar zou ik vandaag bij de herhalingsoefeningen niet zwaar op inzetten.”

“Wanneer de lessen weer normaal doorgaan, zal je als leraar wél moeten differentiëren. Je zal moeten uitzoeken wie de leerstof goed herhaalde, wie zijn boeken niet opensloeg. En ook wie zijn best deed, maar toch weinig vooruitgang boekte. Organiseer een test zodra de lessen weer doorgaan, om daarna gericht oefeningen aan te bieden. Je mag leerlingen niet afstraffen voor oefeningen die ze de komende weken thuis in hun eentje voorgelegd krijgen.”

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 56.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...