Gepubliceerd op
Specialist

Angst en onzekerheid? Praat over corona met je leerlingen

Het coronavirus jaagt niet alle leerlingen de stuipen op het lijf. Maar kinderen die van nature bang zijn, krijgen er een schep angst bovenop. En de onzekerheid knaagt bij iedereen. Leentje Vervoort, klinisch psycholoog aan UGent, vertelt wat je als leraar kan doen nu de meeste kinderen weer naar school komen. “Let op afwijkend gedrag. Want dat verraadt vaak dat ze bang zijn.”
 

Leentje Vervoort: ““Angst kent veel vormen. Van slangen spotten onder de bedrand – dat waait meestal voorbij -, over fobieën tot de chronische angst waarmee 1 op de 5 jongeren kampt. De voorbije maanden kwam daar diepe angst voor corona bij. Die onbekende dreiging overviel iedereen. Ook voor volwassenen was een lockdown nieuw, zelfs zij weten het niet. Hoe houden we opa en oma gezond? En is mijn zere keel geen voorbode voor corona? Zelfs al proberen we die zorgen vakkundig te verstoppen, kinderen voelen dat. En dat versterkt hun angst.”

klinisch psycholoog Leentje Vervoort over angst bij leerlingen

Leentje Vervoort: “Stel gerichte vragen. Waarmee loop je de laatste dagen? Kan je je concentreren op de herhalingsoefeningen? Waarom wel/niet?”

Net als de harde beelden online. Moet je kinderen daarvoor beschermen?

Leentje Vervoort: “Ja. Tip als leraar je leerlingen en hun ouders om nieuws op maat te bekijken. Ketnet voor jonge kinderen, Klaar voor tieners. Minder spijkerharde statistieken, minder oorlogsmetaforen zoals ‘vechten in de frontlinie’.”

“Ze krijgen er correcte informatie. Want online leven er mythes over corona. Over hoelang het virus overleeft op niet-menselijke materialen bijvoorbeeld. Mensen delen die berichten goedbedoeld om anderen te waarschuwen, maar verspreiden in het zog van de ziekte dubieuze informatie.”

“Zowel voor jezelf als je leerlingen geldt: bingewatch bij crises geen nieuws op je tv of smartphone. Dan stromen de harde berichten non-stop binnen. Ons brein is getraind om op negatief nieuws te focussen. Een belangrijke overlevingsstrategie. Dat we vroeger in een flits wel de leeuw ontdekten, maar niet het bosje blauwe bloemen, gaf ons meer kans om in leven te blijven. Maar het zet ons ook in een tunnelvisie: je ziet het gevaar, maar niet meer de positieve, hoopgevende signalen.”
 

Welke tips heb je nog voor leraren?

Leentje Vervoort: “De kinderen die opnieuw naar school trekken, beleven een extra eerste september. Na elke vakantie speelt het dubbeltje spanning en opwinding. Kinderen kijken uit naar klasgenoten, leraren en school, maar voelen ook twijfels. Vandaag meer dan anders, want er komen extra vragen: hoe ziet de school eruit, welke extra regels moet ik volgen?”

“Mooi dat scholen kinderen met videobeelden van de school vooraf voorbereid hebben. Kinderen weten dat de leraar een mondmasker draagt, kennen de speelzones die soms gepimpt zijn met kantelen of regenboog-pancartes. Dat ontzenuwt alles een beetje. Als je kinderen dan in je klas warm ontvangt en die parallel met de gemengde gevoelens in september trekt, breng je wat extra rust.”


Reageer mild als leerlingen in hun hand niezen of een andere speelzone naderen. Op haalbare regels als handen wassen, kan je strenger zijn

Leentje Vervoort Klinisch psycholoog

“Met de leerlingen thuis blijf je visueel contact maken. Aan de telefoon kunnen leerlingen wel vertellen dat alles lukt, maar via video kan je iets anders afleiden uit hun houding. Misschien klinkt een leerling opgewekt, maar mist hij de karakteristieke glinstering in zijn ogen.”

“Let zowel in de klas als aan het scherm op afwijkend gedrag. Een haantje-de-voorste dat het laat hangen, oefeningen niet inlevert of vervelend doet? Of een leerling die moeilijk kan stilzitten, maar nu helemaal onbestuurbaar is of onverwacht dichtklapt? Of een zindelijke kleuter van wie de ouders vertellen dat hij opnieuw in bed plast? Daaronder zit vaak angst. Maar ook wanneer kinderen klagen over hoofdpijn, maagkrampen of nachtmerries: allemaal signalen dat je leerling ergens mee zit.”
 

Hoe reageer je daarop als leraar?

Leentje Vervoort: ““Als je kinderen spreekt, blijf dan niet hangen bij de klassieker ‘Hoe gaat het met je?’ Check bij jezelf: ook jij beantwoordt die vraag meestal met het nietszeggende ‘Goed’. Stel daarom gerichte vragen. Waarmee loop je de laatste dagen? Kan je je concentreren op de herhalingsoefeningen? Waarom wel/niet?”

“Je kan mooie ademhalingsoefeningen en relaxatietechnieken geven. Stress wegnemen door bewust je lijf over te nemen. Je eerst opspannen als een spaghettisliert uit een pakje, daarna loslaten zoals een gekookte draad. Dat helpt zowel kinderen als hun ouders. Net zoals het advies om deze weken voldoende te bewegen en te sporten. Doe dat als leraar ook.”

“Blijf daarbij mild voor elkaar, maar ook voor jezelf. Het blijft zo’n uitzonderlijke situatie. Weet dat het moeilijk is om gedrag van je leerlingen in te schatten en dat je op school niet alle problemen kan oplossen.”
 

Wat met kinderen die liever thuis zaten?

Leentje Vervoort: “Die kinderen kennen vaak te weinig zelfvertrouwen om zich veilig te voelen op school. Wijs ze op hun sterkte: ze deden het ontzettend goed vanop afstand. Vertel erbij dat je kinderen hebt die uitstekend alleen kunnen zijn en werken, andere die beter functioneren met mensen rondom zich. Dan weten ze: iedereen heeft sterktes en zwaktes.”

Als scholen halve kazernes worden, vind je dan als leraar rust?

Leentje Vervoort: “Je kan met slingers en kleuren de school voor kinderen wel verzachten, maar daarmee vang je de onrust van leraren nog niet op. En kinderen voelen die feilloos. Misschien reageer je gepikeerd als een kind toch een andere speelzone nadert of in zijn hand niest. Reageer dan mild. Op haalbare regels als handen wassen, kan je strenger zijn. Weten dat het lukt – bijvoorbeeld van collega’s uit prioritaire jaren -, helpt je misschien over je grootste onrust.”

Mag je vertellen dat je het in deze coronaweken ook allemaal niet goed weet?

Leentje Vervoort: Zeker. Normaliseer angst. Iedereen voelt die vandaag, samen met onzekerheid. Maar focus in eerste instantie op de vragen die je leerlingen stellen. Voor hen ben je een betrouwbare bron in onzekere tijden. Ze zijn het gewoon dat jij, als leraar, met correcte antwoorden komt. Dat hoeft niet op de knip, je mag wat tijd vragen om iets uit te zoeken op de website van volksgezondheid, bijvoorbeeld.”

“Kinderen samen krijgen, doet ze deugd. We zijn sociale dieren. Elkaar zien is een krachtig stress- en angstwerend middel. Modereer dat gesprek of verzin een fijne activiteit. Zodat een leerling die thuis alleen paniek hoort en dat wil ventileren naar klasgenoten, zijn angst niet overzet op de hele groep.”

klinisch psycholoog Leentje Vervoort over angst bij leerlingen

Leentje Vervoort: “Vanop afstand is het moeilijk om gedrag van je leerlingen in te schatten en kan je niet dezelfde impact hebben als in je vertrouwde klaslokaal”

Wat doe je achteraf? Verdwijnt samen met corona ook de angst?

Leentje Vervoort: “In elke les traumaverwerking doen en in het lang en breed de weken thuis doorpraten, kan angst weer aanwakkeren. Doe zoals na een gewone vakantie. Vertel dat je het fijn vindt om iedereen terug te zien, vraag hoe ze de afgelopen maanden beleefd hebben.”

“De meeste kinderen en tieners hebben veel veerkracht. Willen graag weer verder met hun klasgenoten, met jou, met de leerstof. Blijf ook volgend schooljaar wel alert voor afwijkend gedrag. Leerlingen die de draad niet opnieuw oppikken of angst voor epidemieën aanhouden als de dreiging weg is, hebben hulp nodig. Van jou, de zorgcoördinator of van externe experten.”

“En kinderen met echte stoornissen of trauma’s, dat is zeker geen taak voor leraren. Geef ze je aandacht, toon je betrokkenheid en begeleid ze samen met hun ouders naar het clb als eerste aanspreekpunt richting professionele hulp.”
 

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 56.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...