Gepubliceerd op
Klastips

Zelfsturing op afstand: 8 tips

Leren op afstand vraagt een extra portie zelfsturing van je leerlingen. Hoe pak je dat aan? Jan Royackers van Schoolmakers zet je op weg met 8 tips.

illustratie wagen
  1. Zie zelfsturing als nieuwe leerstof

  2. Jan Royackers: “Bij afstandsleren moeten leerlingen hun metacognitieve competenties – zoals plannen, monitoren of ze een opdracht goed hebben afgewerkt, reflecteren en bijsturen – extra aanscherpen. Heel wat scholen geven in september enkele lessen leren leren, maar ga er niet vanuit dat leerlingen dat dan nu automatisch gebruiken en toepassen. Zie het als nieuwe leerstof die je moet voordoen, oefenen en waarop je feedback geeft.”

    “Zelfsturing op afstand is een leerproces dat stap voor stap vordert. Verwacht niet meteen te veel. En maak leerlingen duidelijk dat het normaal is dat dit niet elke dag van een leien dakje gaat. Herinner je je nog hoe lang het duurde tegen dat je op automatische piloot kon autorijden, schakelen én pinken tegelijkertijd?”

    “Zet ook bij elk vak in op leerstrategieën. Want het is voor leerlingen te moeilijk om een algemene leerstrategie te vertalen naar elk vak apart. Reik bijvoorbeeld 4 manieren om nieuwe woordenschat te studeren aan en laat ze er 1 of 2 kiezen.”

     


    illustratie lepel
  3. Geef de pap in de mond

  4. Jan Royackers: “Het doel is niet dat alle leerlingen nu snel zelf de perfecte planning kunnen maken. Geef ze een kant-en-klaar planningssjabloon waarbij ze elke dag een door jou strategisch gekozen mix van opdrachten maken. Zo voelen ze snel succeservaringen en blijven ze gemotiveerd. Leerlingen die al iets sterker zijn in zelfsturing, kan je feedback geven op hun planning met tips en vragen.”

    “Maak bij zelfsturing op afstand alles heel expliciet. Speel ze een filmpje door waarin je zelf luidop nadenkt hoe je schoolwerk plant. Of vraag een foto van de studeerruimte en kies er 3 inspirerende voorbeelden uit om letterlijk te tonen hoe je een rustige werkruimte organiseert.”

     


    illustratie berg
  5. Beklim de Kilimanjaro in etappes

  6. Jan Royackers: “Geef geen grote taken die 2 à 3 weken tijd vragen. Maak die berg kleiner en splits een grote opdracht op in heel kleine stapjes. Laat ze bijvoorbeeld eerst een schema maken, de bronnenlijst doorsturen, een mening formuleren, een presentatie oefenen met hun smartphone … Zo kan je dagelijks op elke kleine tussenstap feedback geven en blijft de bal aan het rollen. Ga er ook niet te snel van uit dat ze het kunnen en vraag een bewijs, bijvoorbeeld een foto van hun goed georganiseerde werkruimte.”
     


    illustratie stenen
  7. Bouw verder op voorkennis

  8. Jan Royackers: “Trap niet in de valkuil dat de ene leerling sowieso sterk is in plannen of zelfstandig werken en de andere minder. Zelfsturing is afhankelijk van de context. Als ik als ervaren leraar Frans een klas de passé composé moet aanleren, kan ik terugvallen op mijn vakkennis en expertise. Maar als ik een praktijkatelier fresen moet geven, is mijn zelfsturing heel laag. Goede vakkennis versterkt zelfsturing.”

    “Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat als de basiskennis niet voldoende gekend is, nieuwe leerstof niet blijft hangen. Bouw dus geen nieuwe kennis op drijfzand. Test eerst de voorkennis vooraleer je nieuwe kennis aanleert.”

    “Dat kan eenvoudig met enkele vragen: wat zijn de 3 belangrijkste punten van het vorige hoofdstuk of wat zijn de regels om breuken te vermenigvuldigen? Bij afstandsleren heb je daar heel wat digitale tools voor zoals Kahoot, Socrative, Bookwidgets of Google forms. Leerlingen die mee zijn met de basiskennis, kan je doorsturen naar het volgende instructiefilmpje of hoofdstuk in het handboek. Leerlingen bij wie het nog niet zo goed lukt, geef je extra herhaling of uitleg.”

     


    illustratie steiger
  9. Differentieer in je ondersteuning

  10. Jan Royackers: “De ene leerling kan gemakkelijker aan de slag met zelfsturing dan de andere. Dus moet je in de mate van het mogelijke je ondersteuning differentiëren. Dat kan met scaffolding of hulpsteigers rond de leerling te bouwen. Blijf de planning nakijken van leerlingen die dat nodig hebben. Las een extra vragenmoment in. Bel of mail eens extra met de vraag hoe het loopt en verwijs door naar extra materiaal.”
     


    illustratie BBBB
  11. Train BBBB

  12. Jan Royackers: “Bij zelfsturing op afstand geldt de Brein Boek Buur Baas-regel des te meer. Leer je leerlingen eerst zelf na te denken, daarna in een handboek of online oplossingen te zoeken. Schakel dan pas een klasgenoot in. En de leraar is hun allerlaatste strohalm. Zo leer je je leerlingen wat ze kunnen doen als het moeilijker gaat.”

    “Laat ze vragen stellen aan elkaar en de leraar in een Whatsapp-, Facebookgroep of Smartschool Live. Niet alle leerlingen hebben evenveel vragen, net zoals in de klas. Bij zelfsturing op afstand is beschikbaar zijn voor vragen extra belangrijk, maar probeer het uit zelfzorg af te bakenen. Geef zoveel mogelijk feedback, maar niet meer dan haalbaar is voor jou. Ga bijvoorbeeld een of enkele keren per week door de vele vragen en lijst de antwoorden op. Organiseer een vragenuurtje. En durf leerlingen gerust ook vriendelijk terug te sturen als ze in een veel te vroege fase naar de Baas komen.”

    voorbeeld BBBB-poster
    Help ouders om hun kind thuis zelfstandiger te laten werken. Met deze BBBB-poster voor op hun werkplek, op maat van leerlingen van 8 tot 18 jaar.

      


    illustratie feedback
  13. Geef feedback feedback feedback

  14. Jan Royackers: “Een minimale vorm van feedback geven bij afstandsleren is achteraf de verbetersleutel openzetten. Met als nadeel dat je weinig controle hebt of ze hun opdracht grondig verbeteren.”

    “Probeer ook in je feedback te differentiëren. Als de oefening goed lukt, mag de leerling een deel overslaan en naar de moeilijkere oefeningen gaan. Geef niet alleen feedback op inhoud, maar ook op de zelfsturing.”

    “Elke leerling voortdurend feedback geven is natuurlijk heel wat werk. Weet dat feedback niet altijd individueel moet en ook op groepsniveau kan. Vraag aan je leerlingen 5 dingen die ze goed hebben gedaan bij hun opdracht, of laat elke leerling de schrijfopdracht herlezen met een bepaalde focus op paragrafen, structuur of spelling.”

    “Feedback hoeft niet altijd in ellenlange teksten. Spreek snel een audiobestand in. Dat kan in heel wat tools zoals Google Drive. Of gebruik een beeld om snel feedback te geven; een sticker, symbool of aanduidingen op een foto.”

     


    illustratie punten
  15. Vergeet die punten

  16. Jan Royackers: Evalueer formatief en focus niet op toetsen en punten. Benadruk vooral de doelstelling: breuken kunnen vermenigvuldigen of weten hoe irrigatielandbouw in Oud-Egypte werkt. Houd de vinger aan de pols of die doelstelling bereikt is. Dat kan met een online quiz met Kahoot, Socrative of Boodwidgets.”

    “Evalueer bij het begin van de opdracht, tijdens het leren en op het einde. Voor: is er voldoende voorkennis om over te gaan naar de volgende les? Tijdens: lukt het, is alles duidelijk, kan je de theorie toepassen in de oefeningen? Op het einde: is de doelstelling bereikt, beheers je het geheel?”


Download de gratis studiewijzer afstandsleren van Schoolmakers

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 56.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...