Gepubliceerd op
Specialist

Preteaching met élke leerling: “Een stevige uitdaging, maar het kan”

Sinds half april bieden scholen nieuwe leerstof aan via afstandsonderwijs. Preteaching is de term die daarbij vaak valt. Pedagoog en Schoolmaker Bert Smits legt uit wat preteaching in deze situatie precies inhoudt, hoe je het aanpakt en waarom we nu nóg meer moeten investeren in kwetsbare leerlingen.

n.v.d.r. – Klasse maakte dit artikel in volle coronacrisis. Ondertussen zijn de omstandigheden en richtlijnen voor onderwijs gewijzigd. Up-to-date info lees je hier.

Bert Smits : “Preteaching is een term uit remediërend onderwijs. Wat heeft een leerling nodig om de nieuwe leerstof te vatten, en hoe bereid je hem daarop voor? Gaat de volgende les geschiedenis over communisme, dan moet je weten waar termen zoals kapitalisme en vrije markt voor staan. En bij wiskunde beschouwen we breuken als noodzakelijke voorkennis om te snappen wat veeltermen zijn. Met een verklarende woordenlijst of extra instructie spijker je preventief leerlingen bij die basiskennis uit voorgaande lessen niet onder de knie hebben.”

“Waar we nu voor staan, is strikt genomen misschien geen preteaching. Je richt je pijlen op de hele klas, niet enkel op leerlingen die achterop raakten. En je biedt geen voorbereidende vaardigheden aan maar essentiële leerstof. Terwijl we preteaching nu zullen inzetten als een eerste poging om de leerstof op afstand te verwerven. Nadien komen we erop terug in de klas, met de bedoeling dan sneller tot de kern komen en te differentiëren.

Hebben we het dan eigenlijk over flipping the classroom?

Bert Smits: “Dat leunt er ook tegenaan. Je draait de klassieke aanpak immers om. De echte les krijgen leerlingen vooraf, oefeningen en remediëring volgen in de klas. De les en het huiswerk wisselen van plek. In feite grijpen we nu naar de principes uit blended learning, een waaier aan onderwijsvormen die jij als leraar optimaal probeert te benutten: een videoles, een klassieke taak met verbetersleutel, een online vragenuurtje en later in de klas misschien een onderwijsleergesprek en individuele coaching.”

“Mogen we van elke leraar verwachten dat hij uit de losse pols videolessen presenteert, monteert en uploadt? Natuurlijk niet. De klassieke geschreven instructie, de leesopdrachten en de verbetersleutels: die werkvormen heeft elke leraar in de vingers. En wat je vroeger in de boekentas meegaf, kan je vast ook mailen. Maar als je nu de kans benut om videolessen te maken, verrijk je niet alleen vandaag je instructie. Ook na corona pluk je de vruchten van dat werk.”


Doe wat je kan om te vermijden dat ouders jouw rol overnemen, want dat werkt ongelijkheid in de hand

Bert Smits - Pedagoog

Hoe hou je in de gaten of je leerlingen de leerstof wel snappen?

Bert Smits: “Dat is enorm belangrijk nu het contact in de klas wegvalt. Eens tussen de rijen lopen, een vragenronde bij het begin van de les, meegluren over een schouder? Die korte momenten maken monitoring zóveel makkelijker. Zet daarom voldoende in op evalueren. Niks mis met taken en toetsen. Niet om er een cijfer op te plakken, wel om de leercurve van je leerlingen te analyseren en bij te sturen. En platformen zoals Bingel bevatten al een schat aan info over je leerlingen. Allerlei vormen van formatief evalueren die je net als in een normale situatie helpen om je leerlingen in te schatten.”

Is preteaching wel haalbaar voor leerlingen zonder de hulp van ouders?

Bert Smit: “De vraag is: hoe noodzakelijk zijn ouders voor het leerproces van hun kind? De thuissituatie van leerlingen werkt ongelijkheid in de hand, en dat geldt nu nog meer. Doe wat je kan om te vermijden dat ouders jouw rol overnemen, stem je instructie zo goed mogelijk af op je leerlingen. Ouders hebben vaak te weinig tijd, beheersen de leerstof onvoldoende of brengen ze op een foute manier aan.”

“Tegelijk moeten we meer inzetten op heldere communicatie naar ouders. Zij tasten vaak in het duister. Verbeter ik de oefeningen van mijn kind zelf? Hoe maak je samen een weekplanning? Wat is het belang van structuur en een rustige ruimte? Een online ouderavond lijkt me geen luxe.”

Bert Smits

Bert Smits: “Kwetsbare gezinnen moeten nu onze eerste bekommernis zijn. Benader ze persoonlijk en aarzel niet om brugfiguren in te schakelen”

Wat doe je met kwetsbare gezinnen? Zal preteaching de ongelijkheid versterken?

Bert Smits: “Dat gevaar is zeer reëel, en die groep leerlingen en ouders moet nu onze eerste bekommernis zijn. Net die ouders die meer coaching nodig hebben, zijn vaak moeilijk te bereiken. Benader ze persoonlijk, bel ze op, en aarzel niet om brugfiguren – CLB, ondersteuners maar net zo goed sociaal werkers – in te schakelen. Professionals die vertrouwd zijn met de thuiscontext van het kind en jou de juiste intro bezorgen. Hou ook rekening met logistieke drempels. Als een gezin 1 laptop heeft voor 3 kinderen kan je niet verwachten dat de hele klas je vragenuurtje volgt. Plan daarom verschillende momenten in. En kies voor asynchrone videolessen. Die bekijken leerlingen wanneer het ze uitkomt, en het lukt net zo goed op hun smartphone.”

“Leerlingen uit kwetsbare gezinnen scoren vaak zwakker op executieve functies zoals plannen en leren leren. Maak daar tijd voor, want jij zit niet naast ze om recht te trekken wat fout loopt. Maak die eerste weekplanning zelf, laat de tweede keer een paar beperkte keuzes open en bouw zo op. Een planning maken is net zo waardevol als je maaltafels leren. Wie dat onder de knie krijgt, doet daar ook straks in de klas zijn voordeel mee. En wie voorop loopt, kan je andere uitdagingen bieden. Afstandsonderwijs stelt je misschien net in staat om meer te differentiëren.”


Een kind dat helpt in de keuken, oefent zijn fijne motoriek en leert tellen

Afstandsonderwijs lijkt niet voor iedereen haalbaar. Als praktijkleraar is dat toch onbegonnen werk?

Bert Smits: “Helemaal akkoord. Er bestaat geen oplossing voor stages of een complexe handeling in het praktijklokaal, al kan je hier en daar wel creatief zijn. Kappers in opleiding kunnen zich uitleven op het kapsel van hun huisgenoten, leerlingen fietstechniek kunnen thuis net zo goed een versnellingsapparaat afstellen en ook met beperkt materiaal kan een leerling houtbewerking mooie dingen maken. Na deze crisis moeten we creatieve oplossingen vinden. Waarom kan de juiste vakantiejob tijdens de zomer niet tellen als stage? Zo verdient die leerling een zakcent én haalt hij leertijd in.”

“Ook kleuterleraren zijn op zoek. De kleuterklas is 1 lange periode van preteaching. Brede taalverwerving, zintuiglijke ontwikkeling: cruciale vaardigheden die kleuters voorbereiden op de lagere school. Dat ze vooral spelend leren doet niets af aan het belang van hun leercurve. Bij kleuters kan je niet om de rol van ouders heen. Hoe creëer je thuis een prikkelende omgeving voor kinderen? Reik materiaal aan, strooi ideetjes, maak ouders bewust van hun rol. Voorlezen of gerichte vragen stellen kan thuis ook. En een kind dat helpt in de keuken, oefent zijn fijne motoriek en leert tellen. Jonge kinderen vragen veel aandacht, daar kan je niet omheen. Maar beperk opdrachten waarbij ouders moeten helpen en ondersteun ze vooral om de dagelijkse interactie met hun kind te verrijken.”


Niets zo motiverend als trots je werk kunnen tonen aan klasgenoten.

Werkt preteaching motiverender dan herhaling, of zinkt leerlingen nu de moed in de schoenen?

Bert Smits: “Dat verschilt van leerling tot leerling. Het ene kind gaat liever zelf op zoek, het andere wil eerst uitleg. Jij kan een belangrijke rol spelen in de motivatie van je leerlingen, dat is bij afstandsonderwijs niet anders. Leg de link met de leefwereld van je leerlingen als je een nieuw thema aansnijdt. Haal alles uit de kast om hun nieuwsgierigheid te triggeren, net zoals je dat in de klas doet.”

“Benut ook de onderlinge dynamiek optimaal. Samenwerken geeft mensen energie, dat geldt voor jou én voor je leerlingen. Al groepswerk overwogen? Dat lukt ook op afstand. En niets zo motiverend voor een leerling als trots je werk kunnen tonen aan je klasgenoten. Een presentatie via screencast, een foto van je kunstwerk. Nu iedereen op zijn eiland leeft, tellen de complimenten van anderen dubbel.”

Portret Bert Smits pedagoog

Bert Smits: “Praat met je leerlingen. De nood aan een menselijke babbel zal hoog zijn, bij iedereen. En een klasgesprek bij de start van je les is ook erg efficiënt om te monitoren.”

Als we vooruitkijken: hoe starten we efficiënt als iedereen weer naar school komt?

Bert Smits: “Maak eerst een grondige analyse van de beginsituatie. Tijdens die eerste dagen op school, idealiter zelfs voordien. Met toetsen en taken die jou vertellen waar je leerlingen staan. Wie is mee, waar zitten de gaten in hun kennis? Zolang je leerlingen maar weten dat die evaluaties er zijn om hen te helpen, niet om te oordelen.”

“Ten tweede: praat met je leerlingen. De nood aan een menselijke babbel zal hoog zijn, bij iedereen. En een klasgesprek bij de start van je les is ook erg efficiënt om te monitoren. Met een paar gerichte vragen over de leerstof weet je snel wie mee is en wie niet.”


Meer instructie voor zwakkere leerlingen, meer zelfstandig werk voor sterkere?
Wat mij betreft wel.

Wat met onderlinge niveauverschillen? Zullen die toegenomen zijn?

Bert Smits: “Sommige leerlingen verslijten hun broek op school en leren meer tijdens de vakantie dan op school. Zij maken een grote sprong. Anderen zullen bijna volledig stilvallen en komen met een grote achterstand in je klas binnen. Maar de meeste leerlingen zullen ongeveer hetzelfde niveau halen.”

“De groep leerlingen die uitvalt, zal extra ondersteuning nodig hebben. Een gedifferentieerde aanpak met een 4-sporenbeleid helpt ze snel mee. Meer instructie voor zwakkere leerlingen, meer zelfstandig werk voor sterkere? Wat mij betreft wel. Durf die prioriteiten ook op schoolniveau stellen. Geef in de lagere school de klasleraar de kans om met de achterblijvers te werken en zet de zorgleraar eens voor de grote groep. Kijk kritisch naar jaarplannen en de noodzaak van evaluaties. En bekijk hoe je het leerverlies tijdens de zomervakantie kan beperken bij wie nu al achterop hinkt.”

E-learning, blended learning, videolessen: verandert corona ons onderwijs voorgoed?

Bert Smits: “Er bewoog al ontzettend veel, maar dat zag je amper aan de oppervlakte. Deze crisis bracht alles in een stroomversnelling. Een grote groep leraren heeft nu geproefd van nieuwe mogelijkheden. Zal zeggen: ‘Dit helpt me om rijker en efficiënter onderwijs aan te bieden’. En ik denk dat we nóg meer zullen kunnen inzetten op onderwijs op maat. Leraren staan vaak – terecht – kritisch tegenover veranderingen, maar dit laten ze volgens mij niet meer los.”

 

Meer lezen over preteaching?

Haal Klasse Magazine in je bubbel

  • 4 kwaliteitsnummers met inspiratie van leraren en experts.
  • Fraai ondersteunend materiaal: kalender, poster, zorgkaartjes ...
  • Je Lerarenkaart met meer dan 1000 voordelen in je brievenbus.