Gepubliceerd op
Specialist

Hoe leid je een team vanop afstand?

Geen volle lerarenkamer waar je een boodschap kan geven of koffiepauzes waarin je leraren vraagt hoe het gaat. Leiding geven moet in corona‑tijden vanop afstand. Leiderschapsexpert Ben Tiggelaar vertelt welke prioriteiten je stelt en hoe je de neuzen ook van thuis uit in dezelfde richting houdt.

Portret Leiderschapsexpert Ben Tiggelaar over leiding op afstand

Ben Tiggelaar: “Iedereen schreeuwt om kortetermijnrichting. Geef die. Luister eerst naar je leraren, maak daarna een realistisch plan voor de volgende week.”

Met stip bovenaan als je leiding geeft vanop afstand: duidelijkheid brengen. Maar hoe doe je dat in woelige corona‑weken?

Ben Tiggelaar: “Duidelijkheid brengen is voor iedereen moeilijk tijdens een crisis. Dat zie je ook bij regeringsleiders of virologen. Je speelt op onbekend terrein, moet rekening houden met verschillende scenario’s: wanneer trekken kinderen weer naar school, hoe snel schakelen leerlingen en leraren naar afstandsleren? Je weet het natuurlijk ook niet. Dat mag je zeggen.”

“Maar die onzekerheid ontslaat je niet van je verantwoordelijkheid om het voortouw te nemen. Iedereen schreeuwt om kortetermijnrichting. Geef die. Luister eerst naar je leraren, maak daarna een realistisch plan voor de volgende week en boek een moment in waarop je samen evalueert en bijstuurt.”

Liever knopen doorhakken en bijsturen dan eindeloos kauwen?

Ben Tiggelaar: “Zeker. Misschien kies je na de paasvakantie voor livelessen op Teams of een ander platform. Maar merken leraren na een paar dagen dat ze liever werken met vooraf opgenomen lessen die leerlingen asynchroon bekijken. Leraren hebben nauwelijks ervaring met afstandsonderwijs. Ze gaan ervoor en ontdekken onderweg wat werkt.”


Stop je zeker niet weg. Tijdens een crisis willen leraren 1 woordvoerder: hun directeur

Ben Tiggelaar - Leiderschapsexpert

“Noem afstandsonderwijs daarom een leerproces waarbij je samen stappen vooruit zet. En misschien ook eentje achteruit. Zoals scholen die snel vertrokken met goedbedoelde propvolle dagschema’s en na een week op de rem stonden. Omdat ze te veel van ouders vragen die soms tijd en ruimte missen om naast kinderen te zitten of gewoon de telefoon niet opnemen.”

“Geen leraar of directeur wil dat het leerrendement van hun leerlingen afhangt van de ondersteuning van hun ouders. Je beslissing bijsturen is geen teken van zwakte. Integendeel: je vertrok op basis van de best beschikbare info en toont vervolgens voortschrijdend inzicht.”

Moet je als leider in crisistijden delegeren of net de touwtjes hard in handen houden?

Ben Tiggelaar: “Beide. Je raadpleegt je leraren, maakt ze verantwoordelijk voor scherp afgelijnde projecten en geeft ze het vertrouwen om te experimenteren. Een groepje dat uitzoekt hoe bepaalde leerlingen een pc en/of schoolmateriaal te pakken krijgen of ouders even opbelt hoe het thuis gaat. Kleine teams, want die leren meer en delen makkelijker kennis.”

“Maar je stopt je zeker niet weg. Tijdens een crisis willen leraren 1 woordvoerder: hun directeur. Als je dan niet van je laat horen, ondermijn je je positie. Niet makkelijk, maar net daarom ben je leidinggevende.”

Een directeur die de opvang op school voor zijn rekening neemt, is dat goede vorm van leiderschap opnemen?

Ben Tiggelaar: “Ik snap die beslissing wel: waarom een leraar extra belasten? Heel nobel en in sommige situaties kan dat een goed idee zijn. Maar kan je vanop een speelplaats met 15 kinderen je team leiden? En misschien vinden sommige leraren het net fijn om eens buiten te komen, nemen ze graag die verantwoordelijkheid. Kan jij ook eens van thuis uit werken.”

“Veel directeurs tonen tijdens deze crisis tonnen engagement en solidariteit met het team. Ze improviseren, pakken problemen aan, schakelen zich maximaal in de beurtrol in. Dat doen ze ook tijdens het schooljaar. Staan zelf voor de klas als leraren ziek zijn. Voor zoveel dadendrang heb ik ontzettend veel bewondering. Leraren appreciëren dat ook. Maar je eerste taak blijft wél leiding geven.”

Scholen proberen voor leerlingen structuur te creëren. Moet je dat ook voor je leraren en jezelf doen?

Ben Tiggelaar: “Ja. Alleen met heldere en vaste werkschema’s hou je het vol. Om te vermijden dat je weken een sleur worden, moet je je aan duidelijke start- en stoptijden houden en je werkuren met rust- en eetpauzes onderbreken.”

“Start daarom de week samen met je team. Een korte videocall op maandagochtend waarbij je iedereen succes wenst. En elke vrijdag een terugblik waarbij successen viert en iedereen beloont voor de enorme inzet.”


Als de stevig gestructureerde schooldag wegvalt, sneuvelen met de klap veel gezonde gewoontes

Ben Tiggelaar - Leiderschapsexpert

“Tussendoor probeer je leraren persoonlijk te spreken. Formeel via video en strak geleide vergaderingen, informeel praat het prettiger via telefoon. En je legt met het team wat richturen vast zodat leraren elkaar niet bestoken met werkmails om 23 uur. Dat is het minimumscenario.”

“Onderzoek toont dat structuur helpt om geestelijk gezond te blijven. Klokvast naar bed, een vaste plek om thuis te werken, gezinsrituelen aanhouden … Mensen hebben de neiging dat allemaal los te laten bij thuiswerk. Wat langer voor tv hangen, wat sneller eten, in pyjamabroek voor de pc. Maar nét nu moet je overdreven structureren. Want school biedt normaal veel houvast. Je moet om 8.30 uur voor de klas staan, douchen en je haar kammen, fietsen naar school. Als die stevig gestructureerde werkdag wegvalt, sneuvelen met de klap veel gezonde gewoontes.”

Portret Leiderschapsexpert Ben Tiggelaar

Ben Tiggelaar: “Speel in op individuele behoeftes en ruimte. Maar leg altijd uit waarom je een beslissing neemt en kweek binnen je team begrip voor elkaar.”

Werken van thuis uit heeft fijne kanten, maar is ook vaak lastig. Sommigen voelen zich eenzaam, anderen verdrinken in het werk en de gezinsdrukte. Hoe vang je dat op als directeur?

Ben Tiggelaar: “Als directeur moet je je mensen bestoken met de vraag hoe je ze kan helpen. In een klein team kan je dat zelf, in grote teams mag je die taak natuurlijk delegeren naar coaches of vakgroepvoorzitters. Je moet weten wie een portie optimisme nodig heeft, wie technische tips, wie je werk uit handen moet nemen.”

“Daarna kan je leraren aan elkaar koppelen. Bijna iedereen wil elkaar helpen en jij kan niet met alle antwoorden komen. ‘Simon, bel even met Yana, die kan je vanop afstand wat digitale tools presenteren.’ Via maatwerk probeer je bij je leraren de hulpbronnen en taakeisen – zowel van de school als van het gezin – in evenwicht te krijgen.”

“Iedereen gelijk behandelen, klinkt heel mooi. Elke leraar plant 1 keer per week een livesessie, klaar. Maar niet iedereen is gelijk. Een jonge mama komt ternauwernood aan lesgeven toe, terwijl een vader met oudere kinderen misschien blij is met wat extra afleiding bovenop zijn lesopdracht en samen met collega’s wil nadenken hoe je kinderen bereikt die ze tot nu niet hoorden. Speel in op individuele behoeftes en ruimte. Maar leg altijd uit waarom je een beslissing neemt en kweek binnen je team begrip voor elkaar.”

Je noemt een leidinggevende de ‘cheerleader van het team’. Wat bedoel je daarmee?

Ben Tiggelaar: “Dat je vanop afstand het best een tandje bijsteekt in het aanmoedigen van je team. Online ontstaat ruis op onze interactie. Subtiele bevestiging zoals kleine knikjes ontsnappen aan je blik. Net als de glimlach van een leerling die plots begrijpt hoe een staartdeling werkt.”

“Vandaag komen die shotjes energie veel minder binnen. Pomp daarom als directeur een extra portie positivisme en humor in je team. Het mooie bijeffect: je teamleden kopiëren dat gedrag automatisch.”


Denk je zelf dat je compliment erover gaat? Dan pas begint het voor je team fijn te voelen

Ben Tiggelaar - Leiderschapsexpert

“Ben je bang dat te positief zijn, voelt als slijmen? Wie een compliment uitdeelt denkt sneller dat het overdreven is dan wie het krijgt. Dus: als je denkt dat je lof erover gaat, dan pas begint het voor je team fijn te voelen.”

“Dat je het deze weken volhoudt, is echt geen kwestie van wilskracht. Wel van voldoende beloningen, alleen dan blijft de motivatie branden. Leraren gebruiken die techniek in hun lessen. Krijgen met hun positieve feedback kinderen telkens een stap verder. Dat principe moet je als directeur nu toepassen op je team.“

Haalt een crisis het beste in een team naar boven? Of worden topteams nog sterker en vallen zwakke teams verder uit elkaar?

Ben Tiggelaar: “Bij natuurrampen schieten mensen elkaar te hulp. Ook in deze crisis zien we heel mooie voorbeelden van ‘samen sterk’. Zoals in onderwijs: directeurs en leraren delen kennis, doen er alles aan om kinderen en ouders te bereiken, houden rekening met gezinssituaties. Tegelijkertijd kunnen rampen leiden tot een strijd voor schaarse hulpmiddelen. Als ziekenhuizen kampen met een tekort aan kamers op intensieve zorg, wil iedereen voor zijn dierbare het laatste bed.”

“Schaarste kan een team uit elkaar spelen. Dat je geen 8 lesuren per dag geeft via afstandsonderwijs, is een goede keuze. Maar schaaft iedereen dan de helft van zijn leerstof en lestijd weg? Behoud je alleen de ‘hoofdvakken’?”

“Of zoek je als team uit wat elke individuele leerling het meest nodig heeft? Wat meer opdrachten Frans voor Robbe omdat hij achterop hinkt of extra wiskunde voor Femke die naar elektriciteit overstapt? Wat met L.O. of kunstvakken? Die komen vaak snel in het vizier als het over schrappen van leerstof gaat, maar leerlingen hebben die vakken misschien meer dan ooit nodig om gezond te blijven.”


Als mensen niet mee willen, heeft dat meestal met stress te maken. Niet met onwil

Ben Tiggelaar - Leiderschapsexpert

“Er kan ook energieschaarste optreden. Je team kan moe worden, op zijn. Met je aanpak op maat, positivisme en veel begrip en mildheid voor elkaar anticipeer je daarop. Zo vermijd je dat leraren die op hun tandvlees zitten onderling gaan bekvechten.”

Wat als er toch wrevel ontstaat omdat sommige leraren in aanpak-modus schieten en andere bevriezen? Volgt er na de crisis oplapwerk?

Ben Tiggelaar: “Na de crisis blijf je zeker tijd maken voor het welbevinden van je team. Maar nu geldt: maak duidelijke afspraken over wat je minimaal doet, trek zo veel mogelijk één lijn en licht toe waarom je uitzonderingen toestaat. Te vrij moet je het niet laten. Zoek wat haalbaar is voor je hele team en streef naar dezelfde methode, dezelfde vorm van afstandsleren. Helder voor je leraren, leerlingen en ouders.”

“Als je online onderwijs snel op de rails moet krijgen, mag je er niet vanuit gaan dat het vanzelf loopt. Deel daarom goede ideeën, technieken en kleine successen van binnen en buiten het team. En help elkaar. Allemaal preventieve acties om wrevel te voorkomen.”

En wat doe je als iemand de hakken in het zand zet? Niet mee wil stappen in het online verhaal?

Ben Tiggelaar: “Als mensen niet mee willen, heeft dat meestal met stress te maken. Niet met onwil. Misschien schoof een leraar digitalisering jaren voor zich uit en moet hij nu op een paar dagen tijd van papier naar video. Natuurlijk zie je niet meteen hoe je dat moet fiksen.”

“Reageer dan zoals een leraar wanneer een leerling ostentatief zijn armen kruist tijdens een les. Die stuur je niet naar huis om het zelf uit te zoeken. Nee, je checkt op welk niveau hij zit, waar hij kan aanhaken en hoe hij stap voor stap progressie maakt.”

Tot slot: bij wie ventileer jij als directeur? Waar zoek je antwoorden voor je twijfels?

Ben Tiggelaar: “Je mag als directeur natuurlijk twijfelen en feedback vragen aan je leraren: was mijn communicatie helder, vraag ik niet te veel? Maar doemgedachten verspreid je beter niet onder je team.”

“Ventileer je frustraties over deze crisis bij collega-directeurs. Bel elkaar op, vertel wat je lastig vindt, steun elkaar met goede raad en ervaringen. Of richt samen een digitale groep voor schooldirecteurs op waarin je veilig en anoniem kan vertellen wat je frustreert en achteraf ook post waarom je het weer ziet zitten.”

 

Dit artikel heeft als onderwerp Dit artikel is interessant voor een

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 56.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...