Gepubliceerd op
Gesprekstips

“Start al ‘in je kot’ met verwerking van rouw, verdriet en gemis”

“Niet-verwerkt verdriet leidt na corona tot uitgestelde gedragsproblemen en slechtere schoolresultaten”, verwittigt psychotherapeut Lut Celie van De Bleekweide. Met haar eenvoudige tips kan dat al vanuit ons kot.

n.v.d.r. – Klasse maakte dit artikel in volle coronacrisis. Ondertussen zijn de omstandigheden en richtlijnen voor onderwijs gewijzigd. Up-to-date info lees je hier.

psychotherapeut Lut Celie van De Bleekweide

Na corona komen leerlingen terug naar school met een extra rugzakje. Wat zit daar allemaal in?

Lut Celie: “Kinderen hebben in deze coronaperiode met veel verlies, verdriet en rouw te maken. Ze hebben misschien een oma of opa verloren zonder afscheid te nemen, zien familieleden ziek worden, kunnen hun oma niet meer bezoeken, missen hun vrienden, speeltijd of hobby’s. En in heel wat scheidingen mogen kinderen plots niet meer naar de andere ouder. Dat is allemaal zichtbaar verlies. Maar er is ook heel veel onzichtbaar verlies van geborgenheid, vertrouwen, veiligheid of een goed gesprek met iemand buiten het gezin.”

“Rouw en verdriet kan zich uiten op 3 niveaus: lichamelijk, cognitief en emotioneel. Een kind kan door verdriet lichamelijke klachten tonen zoals slecht eten of slapen, buik- of hoofdpijn, vermoeidheid. Cognitief slaat een kind heel wat vragen, zorgen, onrust en problemen op in zijn hoofd. En emotioneel brengt corona ook heel wat teweeg: een kind is kwaad op corona, heeft schrik dat er iemand dood gaat.”

“Je kan op die 3 niveaus aan rouwsignalen werken. Een massage op een pijnlijke buik, een doos om piekervragen in te parkeren, een tranenboekje om taal te geven aan verdriet.”

 

Waarom start je best nu al ‘in je kot’ met rouwverwerking?

Lut Celie: “Niet-verwerkt verdriet kan op korte of middellange termijn evolueren naar een traumatische ervaring. Dat moeten we vermijden. Een trauma kan zich uiten in extreem moeilijk gedrag, opdringerige herinneringen, opgekropte gevoelens worden woede of agressie, concentratie en geheugen fel verstoord, verregaande lichamelijke klachten. En uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat ontwikkeling stagneert bij niet-verwerkt verdriet en leerresultaten 10 à 15 procent kunnen zakken.”
 

In rouwverwerking zit het woord ‘werken’. Niets doen is geen optie?

Lut Celie: “Je mag rouw en verdriet zeker niet negeren. Heel wat mensen kruipen in een overlevingsmechanisme zoals rationaliseren of minimaliseren van pijn en duwen verdriet daardoor weg. Je kan dat lang volhouden en jaren later ontploft de boel. Vlamingen doen dat trouwens veel meer dan Nederlanders. In Nederland leren kinderen en jongeren meer hun emoties te verwerken en hun draagkracht te versterken.”
 

Moet een goede leraar ook een beetje therapeut zijn?

Lut Celie: “We hebben de gewoonte om moeilijk gedrag uit te besteden en buiten de school oplossingen te zoeken bij psychologen, psychotherapeuten of orthopedagogen. Corona is een uitdaging om verlies en emotionele pijn, wat zich uit in moeilijk gedrag, meer binnen de school te dragen als een hechte gemeenschap.”


De juf of meester mag ook huilen tijdens een video klasgesprek

“Maar een leraar moet zeker geen therapeut worden en alles op zijn schouders nemen. De leraar moet het probleem niet oplossen, maar kan wel samen met de leerlingen zoeken naar manieren om rouw en verdriet te verwerken. Dé belangrijkste basisvraag is: hoe kan ik jou helpen? Daar kom je al heel ver mee zonder veel extra taakbelasting. Je hebt dus geen groot stappenplan nodig om leerlingen te helpen bij rouwverwerking. Maar als je voelt dat je draagkracht wordt overschreden, dat er iets niet klopt, moet je natuurlijk niet twijfelen om leerlingen door te verwijzen naar professionele hulp.”

 

Hoe help je leerlingen vanop afstand om rouw en verdriet te verwerken?

Lut Celie: “Maak connectie en luister, maar ga vooral over tot actie. Zoek samen met je leerlingen naar kanalen en manieren om verdriet te verwerken. Probeer de binnenkant naar buiten te krijgen. Dat is de basis voor alle leeftijden, van kleuter tot puber.”

“Je moet absoluut niet zelf bedenken wat kinderen en jongeren nodig hebben. Faciliteer gewoon en ze komen met ontroerende, creatieve manieren die wij als rationele volwassenen niet bedenken. Heb geen schrik om een video klasgesprek te doen rond rouw en verdriet tijdens corona. Vraag wat er moeilijk gaat: oma gestorven, vrienden missen, veel ruzie … En laat ze dan bedenken hoe dat individueel en samen aanpakken. Start een online groepje via Whatsapp of Instagram waar ze die ideeën kunnen delen en tonen.”

“Niet elk kind leert thuis op een goede manier omgaan met emoties. Help ze en geef prikkels. En het is helemaal niet erg als je als leraar in zo een video klasgesprek je eigen emoties laat zien. De juf of meester mag ook huilen.”

 

Verwerk je verdriet beter samen dan alleen?

Lut Celie: “Rouwen doe je individueel en collectief. Dus de klasgroep, de peer group is heel belangrijk om verdriet te delen. Normaal gezien willen we op moeilijke momenten dichtbij elkaar zijn en elkaar eens goed vastpakken, maar dat gaat niet nu. Maar je kan wel heel wat initiatieven vertalen naar online en op afstand. Maak bijvoorbeeld samen een online verzameling met teksten, tekeningen, muziek, gedichten … Een afscheidsmoment van een leerling, leraar of familieleden kan later offline. Maar weet dat er nu in lockdown ook al heel wat mogelijk en nodig is.”

Brugfiguur Rein Callewaert spreekt online met anderstalige ouders

Hoe ondersteun je rouw in de klas en op school?

Lut Celie: “Je mag op school en in de klas rouw en verlies zeker niet uit de weg gaan. Integendeel, ga de confrontatie aan. Op school kan je een plekje maken waar leerlingen zich kunnen terugtrekken en briefjes, tekeningen en symbolen zoals een steen of schelp met een naam erop, een hartje in klei, een kaarsje in achterlaten.”

“In de klas kan je een boze doos plaatsen. Daar kunnen alle leerlingen hun boze gedachten in steken. Om de 2 weken maak je die samen leeg om ritueel te verbranden. Aan een grote zorgentak kunnen leerlingen hun zorgen hangen op een opgerold papiertje. De tak helpt de zorgen dragen. Niemand mag de briefjes openen, maar je moet wel meegeven dat ze altijd met een leraar of zorgcollega kunnen praten.”

“Je kan ook met een praatstok werken. De leerling met de stok in de hand mag tijdens een groepsgesprek praten over iets wat moeilijk gaat. Pas als hij uitgepraat is, geeft die de stok door.”

 

Wat met leerlingen die niet zo gemakkelijk over hun gevoelens praten?

Lut Celie: “Kinderen drukken hun verdriet zelden in woorden uit. Maar iedereen kan zijn taal vinden om verdriet van binnen naar buiten te brengen.”

“Voor heel jonge kinderen werken gevoelsplekken, gevoelskaartjes en tekenen goed. Voor leerlingen van de lagere school kan je een tranenboekje, symbolen, boze doos of gemisdoos gebruiken. En jongeren uit het secundair verwerken verdriet met teksten of gedichten, graffiti of andere creatieve vormgeving.”

“Rouwen gebeurt anders in verschillende culturen, maar is tegelijkertijd ook universeel. Als je twijfelt of je het goed aanpakt in een diverse klas, aarzel niet om ouders uit te nodigen om iets in de klas te vertellen over rouw.”

“Kwetsbare leerlingen kan je als (zorg)leraar nu al individueel contacteren met een telefoontje, videogesprek of uitzonderlijk een wandeling op veilige social distancing afstand. Ik kan het niet genoeg herhalen: je moet het probleem niet oplossen of op je schouders nemen. Probeer te luisteren en samen na te denken hoe leerlingen alleen en samen verdriet van binnen naar buiten kan brengen.”

 

Gaan scholen zich binnenkort niet vooral moeten focussen op leerstof inhalen?

Lut Celie: “De valkuil nu is om cognitie voorrang te geven op emotie. Maar als je het emotionele negeert, kan je niet goed leren. De tijden zijn veranderd: je kan op school niet alleen met het cognitieve bezig zijn. De grote uitdaging na corona is anders leren denken en voelen. We moeten ook voorzichtig zijn met te snel labels op onverwerkt verdriet te kleven. Als een kind onrust toont, heeft hij nog geen ADHD. We tellen nu al 3 keer meer diagnoses van autismespectrumstoornissen, ADHD en depressie dan onze buurlanden.”

 


De Bleekweide herwerkt naar aanleiding van de coronacrisis hun pakket ‘emotionele remediëring en preventief leren omgaan met verlies, rouw en verdriet’ naar een gratis digitale versie. Stuur een mail naar De Bleekweide om het te ontvangen. Herbekijk de Facebook live over rouw tijdens corona op hun Facebookpagina.

 

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 56.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...