Gepubliceerd op
Specialist

“Schrik voor de schoolstart moet je niet wegcijferen”

Scholen starten binnenkort de lessen in de klas weer op. Een boost voor het welbevinden van veel leraren en ouders, een bangmaker voor andere. Trauma‑expert Tine Daeseleire van The Human Link: “Weten dat je voldoende veilig je leerlingen en collega’s opnieuw ziet, kan volstaan om je angst te dragen.”

n.v.d.r. – Klasse maakte dit artikel in volle coronacrisis. Ondertussen zijn de omstandigheden en richtlijnen voor onderwijs gewijzigd. Up-to-date info lees je hier.

Portret van Trauma‑expert Tine Daeseleire

Tine Daeseleire: “Terug naar school is een reuzenstap. Leraren vragen zich af hoe je de succesvolle maatregelen tegen de verspreiding van het virus vertaalt naar een klaslokaal of speelplaats.”

Niet elke leraar en ouder staat te springen om opnieuw naar school te gaan. Is hun angst terecht?

Tine Daeseleire: “Dat leraren en ouders angst voelen is logisch. Dat die niet bij iedereen even sterk is, ook. Anders dan bij een wild dier of aanslag waar we het dreigingsniveau massaal quoteren als 10 op de 10, kunnen we onze schrik voor corona veel moeilijker inschalen. Hoe bang moeten we werkelijk zijn? En mag onze angst de glijdende grafieken volgen? Of niet? Want na 2 maanden doorgronden we het virus nog niet: wie is extra kwetsbaar, hoe snel draag je het over, wanneer vinden we een vaccin? Geen expert die het zeker weet.”

“Angstige leraren en ouders klampen zich al weken vast aan de veiligheidsmaatregelen. Ze zijn voor zichzelf strenger dan de virologen. Daarom blijven ze binnen, doen ze geen inkopen of toertje rond de blok. Soms horen ze tot een risicogroep, soms gaat hun angst uit naar hun kinderen – denk maar aan alleenstaande moeders of vaders -, kwetsbare partners of zichzelf.”

“Terug naar school is dan een reuzenstap. Dat experten niet altijd eenduidige taal spreken – mondmaskers of niet, zwangere vrouwen zijn eerst extra kwetsbaar later niet meer – voedt hun gelijk. Bovendien vragen ze zich af hoe je succesvolle maatregelen tegen de verspreiding van het virus zoals anderhalve meter afstand, praten vanachter een mondmasker vertaalt naar een klaslokaal of speelplaats.”

Kan je hun angst wegnemen?

Tine Daeseleire: “Uitvlakken lukt niet, verkleinen wel. Niet door te discussiëren over hoe angstig je mag zijn en met cijfers en statistieken af te kloppen wat vandaag redelijke schrik voor de schoolpoort is. Wel door te vragen wat ze nodig hebben om zich veilig te voelen. En mensen met schrik moeten zich afvragen: waarvoor ben ik bereid ik de angst te verdragen, wat moet het voor mij opleveren?”


Geef je leraren inspraak rond veiligheid en organisatie van de herstart, anders moeten ze jouw beslissingen lijdzaam ondergaan. Dat frustreert.

Tine Daeseleire - Trauma-expert

“Weten dat je voldoende beschermd je kinderen en collega’s opnieuw ziet, kan volstaan om toch de stap te zetten. En een eerste fijne dag op het werk waarbij de enorme appreciatie van kinderen en ouders binnenkomt, louterend. Voelen dat je belangrijk werk levert, kan je angst compenseren.”

“Bij 75% van de leraren en ouders wint de drang om naar school te gaan het vandaag van de angst. Zij willen hun wereld uitbreiden naar de lerarenkamer en de kinderen in de klas. Weg van de lessen op digitale platformen, de spreidstand tussen gezin en thuiswerk of het sociale isolement op een appartement.”

Wat kan de overheid doen zodat meer leraren en ouders zich veilig voelen?

Tine Daeseleire: “Ze moet, samen met experten, haarscherp vertellen waarom we gefaseerd naar school kunnen en wie om medische redenen tot een risicogroep behoort en afstandsonderwijs blijft geven. En duidelijke richtlijnen geven hoe scholen – elk naar eigen mogelijkheden – veilige werkplekken worden. Moet het secretariaat achter plexiglas? Hoe scheiden we kleine klasgroepen en kinderen uit de opvang? Aan de overheid en experten om daarover klare wijn te schenken. En het succes en de duur van maatregelen op te volgen.”

“Natuurlijk kent de directeur zijn school als zijn broekzak, niet de overheid. Die laatste heeft vooral over veiligheid iets te zeggen, de rest bepalen scholen en koepels voor een groot stuk zelf. Bekijk daarom welke gels en beschermingsmaterialen je inslaat, welk speelgoed je opbergt, hoe je de speeltijd in shiften aanpakt en regels over afzet- en ophaalmomenten scherpt … Geef je leraren daarbij inspraak, anders moeten ze jouw beslissingen lijdzaam ondergaan. Dat frustreert.”

Wat kan een directeur nog doen?

Tine Daeseleire: “Verbinding houden met zijn leraren, ook nu de lessen nog voor iedereen op afstand doorgaan. Zorgen dat tussen leraren thuis en op school connectie blijft bestaan, dat ze begrip tonen en elkaar niet verliezen. Vraag als directeur aan je leraren hoe het loopt, wat ze nog nodig hebben om binnenkort op school tot rust komen? Door de veiligheidsregels te volgen rond handhygiëne, afstand en aantal leerlingen op school, zullen angstige leraren zich niet elke seconde opgejaagd voelen.”


Leraren zullen een veilige werkplek meer waarderen dan een hef-het-glas en woordje van de directeur

Tine Daeseleire - Trauma-expert

“Een goede lerarenkamer vangt veel op. Daarvoor zullen collega’s open moeten zijn met elkaar. Als iemand te dicht komt, zetten we meestal subtiele stappen achteruit. Vandaag gooien we het er beter uit: ‘Lies, ik zou het appreciëren als je toch nog even anderhalve meter houdt. Dat vraagt om dubbel assertief te zijn, om angst uit te spreken, zonder anderen te bruuskeren. Want dat risico bestaat ook. Wie angst voelt, staat onder stress. Dan reageer je al eens gepikeerd op het gedrag van collega’s of leerlingen.”

“Zoek als leraar je eigen rustmomenten. Deel al eens een individuele taak uit waarbij jij even vooraan in de klas kan zitten. Of vraag dat je leerlingen voldoende ver van elkaar in de rij staan. Subtiele ingrepen, zonder te overdrijven, want dan verspreid je je angst.”

Portret van Trauma‑expert Tine Daeseleire

Tine Daeseleire: “Angst bouwt op. Weinig garantie dat wie vandaag wil thuisblijven in september plots wel de stap naar school ziet zitten.”

Wat met kleuters in de opvang en leerlingen buitengewoon onderwijs? Veiligheidsregels uitleggen is al lastig. Ze volgen nog meer.

Tine Daeseleire: “Klopt. Reden te meer om heel duidelijke regels te communiceren. Maar zodra je kleuters wel weer mag knuffelen, moet je dat volgend schooljaar ook ondubbelzinnig duidelijk maken. Want meer nog dan bij andere leerlingen is lichamelijk contact essentieel. Leraren helpen leerlingen, vervangen pampers, verzorgen geschaafde knieën. Kinderen zijn dat gewoon. Ze zullen stralen als ze hun leraar terugzien, zullen een knuffel willen.”

“Misschien kunnen scholen leren van hoe zorgverleners het aanpakken met oudere mensen? Of van de ervaringen de voorbije weken van opvoeders op internaten en leraren die opvang deden in buitengewoon onderwijs. Vraag hoe zij erin slagen hun leerlingen afstand te laten bewaren, maar ook gerust te stellen.”

Goed dat we angstige leraren en ouders niet de keuze laten om verder te doen vanop afstand?

Tine Daeseleire: “Ja. Als je leraren en ouders laat kiezen, creëer je dubbele werelden. Leraren en leerlingen op school versus de schijnwereld van in hun kot‑blijvers, niet omdat ze risicopatiënt zijn, wel uit schrik. Met zo’n signaal versterk je hun vermoedens. ‘Zie je wel! Als alles voldoende veilig is, hadden ze geen keuzevrijheid toegelaten’. Bovendien: angst bouwt op. Weinig garantie dat wie vandaag wil thuisblijven in september plots wel de stap naar school ziet zitten.”

“Risico’s kan je nooit uitsluiten. Anders hielden we alle vliegtuigen aan de grond. Je moet risico’s niet opzoeken, maar ook niet uitvergroten. En dat doen angstige mensen soms. Ze overschatten de kans dat het fout loopt. Zoals mensen met vliegangst wel de botsende Boeings zien maar niet de tuigen die veilig op de tarmac landen. Die beeldselectie bevestigt hun angst.”


Natuurlijk ben je blij om collega’s en leerlingen opnieuw op school te zien. Zeg dat aan elkaar. Maar het is niet back to normal

Tine Daeseleire - Trauma-expert

Wat kan een directeur preventief ondernemen om leraren en kinderen van de prioritaire jaren op school te krijgen?

Tine Daeseleire: “Contacteer je leraren en kinderen vooraf: kaart de onzekerheid voor de herstart aan en erken hun gemengde gevoelens. Vertel daarna hoe je op school van veiligheid je prioriteit maakt. Overloop de tijdelijke maatregelen die neemt. En stel gerust: het komt goed.”

“Dagen ze toch niet op bij de herstart? Contacteer ze zelf of via het CLB opnieuw na een paar dagen. Vraag begripvol wat ze tegenhoudt, maar druk ook je bezorgdheid uit: niet naar school komen vergroot hun leerachterstand en isoleert ze van klasgenoten of collega’s. Dat vindt niemand fijn.”

Kunnen we van terug naar school een feest maken?

Tine Daeseleire: “Een echt feest niet. Daarvoor wil je iedereen tegelijkertijd op school. Maar ik snap de symboliek natuurlijk. Maak het welkom warm. Natuurlijk ben je blij om collega’s en leerlingen opnieuw op school te zien. Zeg dat aan elkaar. Maar het is niet back to normal. Je kan de maanden maart en april niet wegknippen. Je moet vragen hoe je schooldagen voor iedereen comfortabel kan maken.”

“Een feest impliceert allemaal samen kort bij elkaar klinken en knuffelen. Dat zal het helaas niet zijn. Veel leraren zullen bovendien een veilige werkplek meer waarderen dan een hef-het-glas en woordje van de directeur. Idem voor ouders: ballonnen aan de schoolpoort zijn schoon, maar ze kijken wellicht meer uit naar een video met sfeerbeelden van de eerste schooldag waarop ze zien dat hun kind het goed stelt, blij is om zijn klasgenoten te zien.”

Klasse Magazine = cadeau aan jezelf *

  • 4 kwaliteitsnummers met inspiratie van leraren en experts.
  • Fraai ondersteunend materiaal (kalender, poster, ...)
  • Je Lerarenkaart 2021 valt gewoon in je brievenbus.
*Betaal vóór 3 november en krijg je Lerarenkaart 2021 thuisbezorgd.