Gepubliceerd op
Wat vind jij?

Hebben eindexamens zin?

Eindexamens in het secundair onderwijs, lesgeven tot aan de eindmeet of een tussenvorm? Onderwijsexperten Martin Valcke en Wouter Duyck (beiden UGent) leggen leerwinst, objectiviteit en motivatie van leerlingen en leraren in de weegschaal. Die inzichten helpen je om als school een weloverwogen keuze te maken rond evalueren, in coronatijd maar ook voor de volgende schooljaren.

Martin Valcke en Wouter Duyck

Onderwijsexperten Martin Valcke en Wouter Duyck (beiden UGent) leggen leerwinst, objectiviteit en motivatie van leerlingen en leraren in de weegschaal.

Voor je door de stellingen verderop leest, eerst de aparte context waarbinnen scholen vandaag beslissen over examens. De overheid adviseert in deze coronatijden om de resterende onderwijstijd te maximaliseren. In het gewoon secundair onderwijs kunnen scholen (een, meerdere of alle) examens organiseren, het best in de laatste week van juni en rekening houdend met de belasting van de leerlingen.

Ze vraagt om met de klassenraad voor zo veel mogelijk leerlingen tot een weloverwogen beslissing te komen en leerlingen waar mogelijk het voordeel van de twijfel te geven. Scholen kunnen gebruik maken van vakantietaken en remediëring zodat leerlingen tijdens de vakantie tekorten kunnen bijwerken. Of ze kunnen bijkomende proeven, herexamens, inhaalstages … organiseren om extra informatie te verzamelen en zo veel mogelijk leerlingen een tweede kans te geven.

Evalueren en examens organiseren behoort tot de autonomie en pedagogische vrijheid van de school. De school kiest dus zelf. Experten Wouter Duyck en Martin Valcke fileren voor Klasse enkele voor- en tegenargumenten.

 


 

Stelling 1.

Zonder examenresultaten, heeft de klassenraad onvoldoende informatie om haar beslissing over een A-, B- of C-attest op te baseren.

Martin Valcke : “Je kan via permanente evaluatie perfect een oordeel vellen over waar een leerling staat. Leraren moeten continu informatie verzamelen en kijken naar individuele leerlingen en hun leerwinst. Maar doen ze dat? De scholen met een traditie van permanente evaluatie en individuele leertrajecten redden het vandaag prima zonder examens. Scholen die nog volgens het klassieke systeem werken, zitten met de handen in het haar.”

“Met examens toets je vooral hoeveel leerlingen zich herinneren en wat ze begrijpen. Daarvoor is een examen nuttig. Want zonder kennis kan je niet overstappen naar toepassen. Als je naar de volgende leerniveaus – toepassen, analyseren en evalueren – wil, heb je permanente evaluatie nodig. Alleen dan ontdek je of leerlingen de leerstof écht onder de knie hebben. Daarom evalueren sommige scholen vreemde talen op die manier. Vergis je niet, permanente evaluatie is geen gemakkelijke evaluatie. Ze mag best pittig zijn en de lat moet hoog liggen.”

“Je toetst om te leren. Niet omgekeerd. Doe dat dan in alle fasen van het leerproces. Verzamel nu informatie en geef daar feedback over. Klassenraden zullen zich misschien niet kunnen baseren op examens, maar wel op voortgang. Je neemt het groeipad van een individuele leerling als norm en niet de klasgroepen en externe criteria.”


Permanente evaluatie is geen gemakkelijke evaluatie. Ze mag best pittig zijn

Martin Valcke – onderwijsexpert UGent

Wouter Duyck : “De toetsen tijdens het jaar – formatieve toetsen – ondersteunen inderdaad vooral het leerproces en geven leerlingen feedback. Examens dienen duidelijk een ander doel: dat zijn summatieve toetsen om na te gaan of een leerling voldoet aan een bepaalde norm. Dat zijn in eerste instantie de eindtermen. En ze onthullen ook wat een leerling bovenop de eindtermen bereikt.”

Het is niet evident en eerlijk om B- en C-attesten uit te reiken zonder examens. Als je leraren laat beslissen zonder objectieve metingen worden kwetsbare leerlingen sterker benadeeld. Of ze geven massaal A-attesten. Leerlingen die geen inspanning geleverd hebben, komen daarmee weg. En de leraren van de volgende jaren denken ten onrechte dat leerlingen bepaalde kennis en competenties hebben verworven.”

Wouter Duyck

Wouter Duyck: “Het is niet evident en eerlijk om B- en C-attesten uit te reiken zonder examens. Als je leraren laat beslissen zonder objectieve metingen worden kwetsbare leerlingen sterker benadeeld.”

 


 

Stelling 2.

Als je geen examens afneemt, zijn leerlingen niet gemotiveerd om te studeren.

Wouter Duyck : “Leren blijft een inspanning, is lastig. Ideaal hebben leerlingen ‘goesting’ om te leren, maar in de praktijk studeren ze vooral als er een examen aankomt. En als je tegen een leerling zegt ‘dat moet je niet kennen voor het examen’ staat er snel een streep over het blad. Het blijven jongeren met kortetermijnverlangens, die liever gamen of spelen. Weinig 14-jarigen lopen warm om een tekst van Ovidius in te studeren zonder extrinsieke motivator. Wat nu overblijft, zijn de meest essentiële leerstofonderdelen. Die moeten gekend zijn en getoetst worden.

“Je kan je ook afvragen welk effect examens afschaffen op leraren heeft. Leraren leveren zeer grote inspanningen voor afstands- en aanloopleren. Het is niet vanzelfsprekend om op korte termijn een kwalitatief aanbod te ontwikkelen. Zonder examen weet je dat je leerlingen niet in de diepte zullen studeren, waarom zou je dan moeite doen om een eenmalig digitaal lessenpakket uit te werken?”


Weinig 14-jarigen lopen warm om teksten van Ovidius in te studeren als er geen examen volgt

Wouter Duyck – onderwijsexpert UGent

Martin Valcke : “Is dat wel de motivatie die we willen? Sommige leerlingen gedragen zich naar het systeem. Ze doen een heel jaar niets, trekken op het eind van het jaar een sprintje en slagen dankzij hun eindexamens. Ze zetten hun leraren en ouders te kijk. En ze hebben vooral niet geleerd om te werken, om kennis en vaardigheden te verwerven.

“Als je kinderen op maat benadert en feedback geeft, groeit hun motivatie. Teken een duidelijke leerlijn uit en registreer hun leerproces. Vraag voortdurend output: zo toets je of ze het kunnen. Bij een klassikale aanpak heeft een derde van de leerlingen je uitleg niet nodig, een derde is er iets mee en nog een derde begrijpt het nog niet. Je motiveert enkel de middelste groep. Bij een individuele aanpak voelen leerlingen dat ze het kunnen, dat jij ze ondersteunt, dat ze succes boeken en positieve feedback krijgen.”

Martin Valcke: “Als je kinderen op maat benadert en feedback geeft, groeit hun motivatie. Teken een duidelijke leerlijn uit en registreer hun leerproces. Vraag voortdurend output: zo toets je of ze het kunnen.”

 


 

Stelling 3.

Examens verspillen cruciale leertijd.

Wouter Duyck : “Een examen wiskunde duurt 2 of 3 uur. Maar leerlingen studeren er 25 à 30 uur voor. Als je die uren van het examen invult met nieuwe leerstof geven, denk ik dat de leerwinst van het examen groter zal zijn dan van enkele uren extra les eind juni. Ook al wordt die geboekt door zelfstandige inspanning. Je moet wel eerlijk zijn: het aanloopleren is bij de leerlingen heel verschillend verlopen, focus je op leerstof van de pre-coronatijd.”

“Bovendien heeft een examen afleggen een testeffect. Als je leerlingen laat studeren en een test afleggen, blijft de leerstof veel beter hangen dan bij leerlingen die geen test hebben afgelegd. Op een examen train je je brein niet alleen om er informatie in te stoppen, maar ook om eruit te halen. Net dat ophalen versterkt wat leerlingen zich van de leerstof herinneren op lange termijn.”

Martin Valcke : “Een eindexamen is vaak een circusnummer waar leerlingen hun kunstjes vertonen. Bovendien volgt er geen kwalitatieve of helemaal geen feedback. Dan leer je toch weinig? In de klassieke aanpak met examens maak je tijdens 6 jaar secundair onderwijs een volledig jaar toetsen. Je kan je inbeelden hoeveel tijd je wint voor onderwijs als je verschuift naar permanente evaluatie. Leraren zijn meer bezig met leerlingen en hun leerprocessen ondersteunen dan met examens organiseren.”


Na een eindexamen volgt er geen kwalitatieve of helemaal geen feedback

Martin Valcke – onderwijsexpert UGent

“Examens bereiden ook niet voor op het hoger onderwijs. Net voor de eindmeet 40 bladzijden leren instuderen, helpt je niet als je aan de universiteit een cursus van honderden pagina’s moet verwerken. Regelmatig werken en bijsturen wel. Leraren zouden nu in de plaats van examens in juni, beter maximaal inzetten op begintoetsen in september om na te gaan waar hun leerlingen staan. En dan onderwijs geven op maat, goed opvolgen en feedback geven.”

Haal Klasse Magazine in je bubbel

  • 4 kwaliteitsnummers met inspiratie van leraren en experts.
  • Fraai ondersteunend materiaal: kalender, poster, zorgkaartjes ...
  • Je Lerarenkaart met meer dan 1000 voordelen in je brievenbus.