Gepubliceerd op
Duiding

Leerproblemen opvangen, lukt ook in coronatijd

Voor kinderen met een leerprobleem is thuisonderwijs niet altijd evident. Dat blijkt uit onderzoek van de UGent. Maar meteen een inhaalslag maken als de lessen weer starten? Dat heeft geen zin, zeggen prof. dr. Annemie Desoete en Elke Baten.
 

n.v.d.r. – Klasse maakte dit artikel in volle coronacrisis. Ondertussen zijn de omstandigheden en richtlijnen voor onderwijs gewijzigd. Up-to-date info lees je hier.

Verloren leraren leerproblemen de afgelopen weken uit het oog?

Elke Baten: “In ons onderzoek vergeleken we kinderen zonder ontwikkelingsstoornis en kinderen met minstens 1 ontwikkelingsstoornis, zoals ADHD, autisme, een coördinatie-ontwikkelingsstoornis, een taalstoornis, dyslexie en dyscalculie. In dit interview vatten we al die ontwikkelingsstoornissen samen onder de noemer ‘leerproblemen’.”

“Wat blijkt: alle leerlingen worstelen met thuisonderwijs, maar kinderen met een leerprobleem hebben het vaak extra lastig. Ze ervaren meer tijdsdruk en vinden het aantal taken te hoog. En ook hun ouders, die vaker zelf een leerprobleem hebben, worden meer belast. Ze krijgen de opdrachten niet altijd helder uitgelegd, terwijl hun kind net daar veel nood aan heeft.”

“Aan het begin van de coronacrisis was er weinig aandacht voor leerproblemen. Logisch, want deze situatie is nieuw voor iedereen. Leraren zochten in deze uitzonderlijke situatie naar manieren om de boel draaiende te houden. Meteen rekening houden met specifieke onderwijsbehoeften, is dan moeilijk.”

Annemie Desoete: “Vooral omdat leraren dit vaak onbewust doen. In de klas kijk je vlug even naar die ene leerling. Oogcontact, een schouderklopje. Die kleine zaken maken een groot verschil, maar op afstand vallen ze weg.”

“Bovendien werd veel ondersteuning stopgezet vanwege corona. Voor een logopedist of psycholoog is werken op afstand echt niet evident. Nu gaan ze langzaam weer aan de slag.”

portret Annemie Desoete

Prof. dr. Annemie Desoete: “Begin niet meteen met bijspijkeren en toetsen. Praten over wat er gebeurd is, is nu veel belangrijker.”

Hoe pik je de draad op nu de lessen weer beginnen? Met een inhaalslag?

Annemie Desoete: “Leraren in de lagere school mogen het rustig aan doen. De meeste leerstof wordt herhaald in september, dat was altijd al zo. Eigenlijk valt corona op het ‘juiste’ moment in het schooljaar. Het derde trimester is de periode van projecten, uitstappen en stages. De leerlingen hebben de meeste ‘echt’ nieuwe leerstof dan al gezien. In deze periode oefenen ze die verder in.”

Elke Baten: “Toch blijkt uit onze bevraging dat een grote groep leerlingen voor de paasvakantie al nieuwe leerstof kreeg, terwijl dat toen niet de bedoeling was en we in ‘onderhoudsmodus’ waren. In de lagere school ging het om 1 op de 4 leerlingen, in het secundair bijna 1 op de 3.”

“Hoe dat komt? Veel leraren werken met een werkboek. Als hun leerlingen niet alle oefeningen maken en elk werkblaadje invullen, dan hebben ze het gevoel dat ze falen. Dus misschien hadden ze schrik dat ze er met 3 weken herhalingsoefeningen niet gingen geraken. Maar dat werkboek is slechts een middel om een doel te bereiken. Als leraar moet je het herleiden tot de essentie.”

“Ook voor ouders gaf die nieuwe leerstof veel stress: wat als mijn kind een leerachterstand oploopt? Weten dat die leerstof herhaald wordt als hun kind weer naar school gaat, geeft rust.”


Corona valt eigenlijk op het ‘juiste’ moment in het schooljaar

Annemie Desoete: “Kinderen die niveau vierde leerjaar halen voor lezen en rekenen, zijn bovendien voldoende geletterd en gecijferd om te functioneren in onze maatschappij. Al de rest is uitbreiding, verdieping en vooral ‘algemene vorming’.”

Elke Baten: “En wat betreft digitale vaardigheden, flexibiliteit en creativiteit maken ze nu zelfs een inhaalslag. Geen betere periode om 21ste eeuwse vaardigheden aan te leren dan nu. Corona heeft leerlingen een aantal essentiële vaardigheden geleerd, die ze later op de werkvloer en in hun dagelijkse leven goed kunnen gebruiken. Dat mag je gerust zeggen aan je leerlingen. Zo beseffen ze dat deze periode ook positieve aspecten heeft.”

Annemie Desoete: “Laten we daarom niet meteen beginnen met bijspijkeren en alleen maar toetsen. Praten over wat er gebeurd is, is nu veel belangrijker. Sommige kinderen hebben dramatische dingen meegemaakt, zoals een sterfgeval. Anderen kwamen niet buiten. En allemaal hebben ze hun vriendjes weken niet gezien. Op de eerste schooldag zal er waarschijnlijk geen nieuwe ‘inhoud’ geleerd worden. Want je leert beter als je goed in je vel zit.”
 

Niet alle leerlingen keren al terug naar school. Hoe speel je op afstand in op leerproblemen?

Elke Baten: “Van alle manieren om afstandsonderwijs te organiseren, werken live sessies en videolessen het beste. Dat blijkt uit onze enquête. Leerlingen kunnen zo vragen stellen of de uitleg nog eens beluisteren. Ook het sociaal contact met leraar en klasgenoten doet deugd.”

“Afstandsonderwijs werkt alleen als er tweerichtingsverkeer is. Sommige leraren sturen enkel opdrachten met verbetersleutels door. Zo verlies je zicht op het leerproces van een kind. Een leraar die taken opvraagt, ziet snel of een leerling systematisch dezelfde denkfout maakt. En speelt daarop in met aangepaste opdrachten.”

Annemie Desoete: “Ont-stoffen helpt ook. Sommige leerlingen met een leerprobleem zijn gebaat bij minder of eenvoudigere taken. Beperk bijvoorbeeld hun woordenlijst tot woorden die frequent voorkomen.”

“Het is vooral niet de bedoeling dat leerlingen met een leerprobleem veel langer voor school werken dan hun klasgenoten. Laat leerlingen of hun ouders daarom timen hoe lang ze bezig zijn. En laat ze reflecteren: wat vinden ze zelf van hun werk? Welk punt geven zij zichzelf voor hun inzet? Wat willen ze meer oefenen?”

“Vergeet zeker niet om ook naar boven te differentiëren. Veel snelle werkers en hoogbegaafde leerlingen vervelen zich stierlijk in coronatijd.”

portret Elke Baten

Onderzoeker Elke Baten: “Sommige leerlingen zijn net blij dat op afstand de sociale druk, prikkels en pesterijen wegvallen.”

Hoe hou je het differentiëren haalbaar in deze drukke periode?

Elke Baten: “Als je videolessen geeft, taken opvraagt en daar als leraar feedback op geeft, begrijpen de meeste leerlingen de leerstof. Met de rest kan je extra live sessies doen, in kleine groep of individueel. Vraag deze leerlingen en hun ouders wat ze nodig hebben om tot leren te komen, thuis of op school. Inspraak motiveert.”

Annemie Desoete: “Normaal doe je dat ook, hè. Verdiepingsopdrachten voor de snelle werkers, extra uitleg in een kleine groep. Maar differentiëren is meer dan verschillende werkblaadjes maken. Ga dus op zoek naar de digitale variant van dat schouderklopje of die knipoog.”

“Met al die bubbels en noodopvang is differentiëren écht niet evident. Collega’s moeten nu elkaars leerlingen opvangen én hun eigen klas op afstand lesgeven. Stagiairs kunnen daarom een meerwaarde zijn, bijvoorbeeld door gedifferentieerde werkbundels te maken. Benut het hele zorglandschap: vraag zeker ook hulp aan zorgleraren, ondersteuners, het CLB en de pedagogische begeleidingsdiensten.”

Elke Baten: “Sommige scholen halen kinderen met leerproblemen speciaal terug naar school. Op zich geen slecht idee, als het gezin er zelf achter staat. Maar het is niet nodig om systematisch alle kinderen met leerproblemen elke week terug naar school te halen.”

“Als je merkt dat een leerling bepaalde basiskennis mist, bijvoorbeeld de d/t-regel, kan je hem een voormiddag terug naar school laten komen om voor extra instructie. Ondersteuners of stagiairs van de lerarenopleiding kunnen daar ook bij helpen. Maar een kind met een leerprobleem elke woensdag naar school halen om alle achterstallige werkblaadjes in te vullen? Dat is niet de bedoeling.”
 

Vinden alle leerlingen met een leerprobleem deze periode lastig? Of zijn er ook bij die opfleuren?

Annemie Desoete: “Ieder mens heeft bevestiging nodig. Als je goed kan rekenen, haal je zelfwaarde uit je taak. Maar kinderen met een leerprobleem halen hun succeservaring vaak uit andere dingen, die nu schaars zijn. Het sociaal contact met klasgenoten, bijvoorbeeld: ze maken een grapje en de hele klas lacht. Investeer daarom ook in online groepstaken en leuke activiteiten.”

Elke Baten: “Maar het omgekeerde geldt ook. Sommige leerlingen met autisme bijvoorbeeld, zijn net blij dat de sociale druk, prikkels en misschien ook pesterijen wegvallen. Al kan je natuurlijk niet spreken van dé leerling met autisme of hét kind met dyscalculie. Jij als leraar kan dat het best inschatten: je hebt je leerlingen al een half jaar in de klas, ze zijn niet plots veranderd.”
 


Het onderzoek naar thuisonderwijs tijdens de coronapandemie is een lopend project. Dit interview is gebaseerd op de eerste resultaten, verzameld tussen 16 maart en 16 april.

Dit onderzoek is een initiatief van de vakgroep Experimenteel-Klinische en Gezondheidspsychologie, onderzoeksgroep Ontwikkelingsstoornissen, van de UGent. De verantwoordelijke onderzoekers zijn Elke Baten, Fieke Vlaeminck en Marjolein Mués, onder leiding van Prof. dr. Petra Warreyn en Prof. dr. Annemie Desoete.

Haal Klasse Magazine in je bubbel

  • 4 kwaliteitsnummers met inspiratie van leraren en experts.
  • Fraai ondersteunend materiaal: kalender, poster, zorgkaartjes ...
  • Je Lerarenkaart met meer dan 1000 voordelen in je brievenbus.