Gepubliceerd op
Specialist

“Wie durft nu nog zeggen dat onderwijs niet wendbaar is?”

Zoveel geëxperimenteerd, geleerd, beleefd tijdens die eerste coronamaanden. Maar wat neem je daaruit mee? Hoe ga je daar als team duurzaam mee aan de slag? Expert in slim en warm organiseren Tom Van Acker coacht scholen in veranderingstrajecten.

Tom Van Acker

Wat leerde onderwijs tijdens corona?

Tom Van Acker: “Leraren en directeurs hebben op hun tandvlees gezeten, maar ze leerden zoveel dat dat onmogelijk verloren gaat. We ondervonden dat het onbekende ons niet per se afschrikt. We faalden tijdens experimenten en stelden ons kwetsbaar op. We werkten in team en deelden meer dan ooit spontaan kennis met collega’s. Hoe comprimeer je een filmpje, hoe geef je les via Instagram, hoe krijg je die ene leerling toch te pakken?”

“We leerden de thuiscontext van leerlingen zoveel beter kennen en hielden er rekening mee in de onderwijspraktijk. We voelden de betrokkenheid en waardering van ouders tot in onze tenen. We werkten individuele leertrajecten uit. We zagen een empathische, solidaire samenleving. We vragen elkaar nu meer dan ooit hoe het gaat. Al die nieuwe inzichten en verworven vaardigheden kan onderwijs toch niet verliezen?

 

Onderwijs liet zich van zijn beste kant zien na zoveel negatieve beeldvorming?

Tom Van Acker: “Wie durft nog zeggen dat onderwijs niet wendbaar is? Als je corona overwint, kan je kleine en grotere veranderingen in de toekomst ook aan. Leraren hebben op heel korte tijd het onderwijs ondersteboven gedraaid.”

“Hoeveel directeurs droomden er niet van dat hun team een digitale stap vooruit zou zetten? Innovatie waar heel wat mensen al jaren van droomden, was plots mogelijk. Waarom nu wel? Omdat het waarom van veranderen heel duidelijk was. In een veranderingstraject is dat altijd de eerste stap: voelt iedereen de sense of urgency? Worden leerlingen beter van deze verandering? Worden leraren professioneler door deze innovatie? En is het relevant voor de maatschappij?”

 

Beseffen we nu des te meer wat we willen behouden?

Tom Van Acker: “De relatie tussen leraar en leerlingen staat meer dan ooit centraal. Geen leerprestaties zonder een band met de leraar en de school. Ik zag sommige leraren elke dag een videosessie met hun klas doen, gewoon om te vragen hoe het gaat en of het een beetje lukt.”

“De digitale shift van onderwijs valt op. Maar al die tools ondersteunen vooral de relatie met leerlingen en ouders. Leraren ontdekten dat ze via een simpel whatsappje gemakkelijker contact leggen met ouders. Het gaat niet om de digitalisering, maar om anders denken. Verandering haalt niet meteen structuren en systemen overhoop, maar past eerst de geesten aan. Die mindshift is nu gebeurd voor onderwijs na corona.”


Een olifant eet je het best niet in 1 keer op

Tom Van Acker

Hoe kan een school goede ervaringen tijdens corona volgend schooljaar behouden?

Tom Van Acker: “Deze coronacrisis biedt enorm veel opportuniteiten en is een uitzonderlijk leermoment voor onderwijs na corona. We mogen die kans niet laten schieten door de draad gewoon weer op te pikken.”

“Nodig als directeur je team uit om stil te staan. Want stilstaan is vooruitgaan. Organiseer een reflectiemoment over alle ervaringen van de afgelopen maanden en maak samen keuzes voor volgend schooljaar. Dat kan met heel eenvoudige vragen. Wat vonden we leerrijk? Wat willen we meer doen in de toekomst en versterken? Wat willen we minder doen of zelfs stopzetten? Wat blijven we doen zoals vroeger? Idealiter blik je ook samen met leerlingen en ouders terug.”

 

En hoe ga je dan aan de slag met die keuzes?

Tom Van Acker: “De volgende stap is de olifant. Zo’n groot beest eet je niet in één keer op, maar in stukjes. Deel je veranderingstraject op in sprints van 8 à 10 weken. Dat kan bijvoorbeeld zijn: hoe gaan we onze leerlingen gepersonaliseerd begeleiden of vakoverschrijdend werken? Voor elke nieuwe sprint betrek je iedereen. Wat pakken we aan de volgende weken? Welke initiatieven brengen ons dichter bij onze droom? Wat hebben we gerealiseerd en geleerd tijdens de vorige sprint? Iedereen heeft het recht advies te geven over initiatieven die hem aanbelangen. Deze cadans van veranderen is prettig, duidelijk, concreet, transparant en gemakkelijk te communiceren.”

Bouw een ‘vliegwiel’ dat alles in gang houdt. Een kleiner kernteam dat niet beslist, maar aanmoedigt, uitdaagt met haalbare doelstellingen, plant, iedereen betrekt, en faciliteert. De directeur kan een zitje hebben in dat team, maar dat moet niet.”

 

Wat voor leiderschap hebben scholen nu nodig?

Tom Van Acker: “Directeurs moesten tijdens corona loslaten en hun team vertrouwen. Leraren kregen ruimte om veel zelf te beslissen en werk te verdelen. Hopelijk grijpen directeurs niet terug naar ‘regelitis’. Dat staat haaks op het vertrouwen en flexibiliteit die zo goed werkten tijdens corona. In een veilige schoolcultuur durven leraren op de rem staan: we deden dat zo tijdens corona, waarom nu ook niet?”

“Scholen hebben meer rotondes in plaats van verkeerslichten nodig. Een verkeerslicht dicteert het gedrag met heel duidelijke instructies. Veel mensen vinden dat aangenaam, maar het geeft een diarree aan regeltjes en draaiboeken. Rotondes rekenen op het gezond verstand. Je volgt een aantal principes en bepaalt op basis daarvan zelf de regels die passen bij je school.”

Tom Van Acker

Tom Van Acker: “Slim georganiseerde scholen waren meer coronaproof.”

Revolutie of evolutie?

Tom Van Acker: “Dan kies ik zeker voor evolutie. Een revolutie leidt meestal tot weerstand. Mijn ervaring leert me dat alle mensen bereid zijn om te veranderen. Wie niet mee wil, heeft meestal een goede reden. Vaak hebben ze schrik om iets belangrijks te verliezen.”

“Weerstand kan principieel of persoonlijk zijn, die mag je niet verwarren. Bij een principieel bezwaar botst een innovatie met je visie op onderwijs. Als een team geen principiële bezwaren heeft, is een verandering gemakkelijk. Je hoeft ook niet per se altijd een consensus te zoeken. Het is wel belangrijk om te weten waarom iemand tegen is. Als je elkaar begrijpt en begrepen voelt, kan je gemakkelijker rekening houden en eruit geraken. Persoonlijke bezwaren zoals meer werkdruk, langere reistijd bij een verhuis … kan je meestal gemakkelijker oplossen.”

 

Welk soort scholen waren beter bestand tegen corona?

Tom Van Acker: “Scholen die afgelopen jaren investeerden in teams hadden een voorsprong om de crisis het hoofd te bieden. In een slim georganiseerde school zijn kleinere teams elk verantwoordelijk voor een groep leerlingen, dat kan zelfs een aantal schooljaren lang. Zo’n team kent elkaar en de leerlingen door en door en kan in een crisis snel schakelen en op ieder zijn talent steunen. Voor zo’n team is een coronacrisis pech onderweg. Een beetje vertraging die ze volgend jaar samen makkelijk inhalen.”

Scholen waar leerlingen zelfsturing gewoon zijn, schakelden ook gemakkelijker naar afstandsonderwijs. Ze zijn het gewoon om de regie van hun leerproces in handen te nemen. Ze zitten ook op school elke week samen met hun coach voor hun weekplanning en -doelen, ze leerden zelf inschatten wat ze al beheersen en welke uitdagingen nog lastig zijn, welke instructies ze nodig hebben …”

“Scholen met een sterke vertrouwensrelatie met leerlingen hebben ook een streepje voor. Een leraar of school heeft met elke leerling een emotionele bankrekening waarop je spreekwoordelijk geld kan storten en afhalen. Tijdens corona stortten we massaal: een gezicht aan de deur, een bundeltje in de bus, een extra berichtje. Dan staat de bankrekening positief en kan die tegen een stootje bij een kwetsende opmerking of eens uitvliegen in de klas. Elk schooljaar weer nieuwe rekeningen openen, nieuwe relaties aangaan, vraagt energie. Als een leerling, een gezin vaste gezichten heeft – leraren die dezelfde leerlingen jarenlang begeleiden – beeld je eens in wat voor een vette bankrekening dat geeft voor onderwijs na corona.”

 

Duimpje of middelvinger?

Blik met je team terug op de coronaperiode en maak keuzes. Dat kan met enkele eenvoudige vragen op één hand:

  • Duim. Waarvoor steek je je duim de lucht in? Wat vond je tof en dus meer van dat?
  • Wijsvinger. Waar wijs je naar? We kunnen niet alles tegelijk doen, maar wat wil je zeker eerst doen?
  • Middelvinger. Waarvoor steek je die rebelse vinger op? Wat wil je liefst minder of niet meer?
  • Ringvinger. Zijn we trouw gebleven aan onze waarden? Welke waarden van je school hielpen?
  • Pink. De kleinste vinger wil groeien. Wat hebben we al gedaan wat we nog verder kunnen laten groeien?
  • Levenslijnen. Wat heb je nodig in de toekomst? Welke uitdagingen zie je?

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 58.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...