Vlaanderen
Klasse.be

Trend

Ontwerper Rosan Bosch: “Fysieke leeromgeving moet even divers zijn als leerlingen”

  • 1 november 2020
  • 6 minuten lezen

De fysieke ruimte om ons heen heeft een grote impact op ons welbevinden, onze productiviteit, creativiteit en communicatie. De bedrijfswereld heeft dat al lang door en richt kantoren daarop in. “Maar scholen hinken achterop”, zegt ontwerper Rosan Bosch.


Rosan Bosch: “Er gaan enorme investeringen naar nieuwe schoolgebouwen, maar het design ervan is bijna altijd hetzelfde: lange, beige gangen en identieke klaslokalen. Scholen veranderen wel hun lespraktijk, maar de gebouwen waarin we die toepassen zijn al sinds de middeleeuwen niet meer aangepast. 30 kinderen samen op dezelfde manier doen leren in een ‘klassiek’ klaslokaal werkt niet. En met een likje verf of een designerstoel kom je er ook niet.”

In deze 360°-video legt Bosch uit wat 6 essentiële leeromgevingen op een school zijn.

In wat voor ruimte komen kinderen wél tot leren?

Rosan Bosch: “Daar gaat het net om: laat kinderen zélf ontdekken in welke situatie(s) zij het best tot leren komen. In stilte, of net met extra prikkels? Alleen, of in overleg? Hangend in een bank of net bewegend? De school is de plek bij uitstek waar leerlingen daarmee moeten kunnen experimenteren. Dat wil zeggen dat we af moeten van die uniforme gangen en klaslokalen. De fysieke leeromgeving moet even divers zijn als de leerlingen die zich erin bewegen.”

Wat bracht jou tot dat inzicht?

Rosan Bosch: “Ik zag mijn eigen kinderen op school veranderen van leergierige jongens die spelenderwijs op ontdekking gingen, naar gedemotiveerde tieners die ik naar school moest slepen. Kinderen zijn van nature leermachines. Hoe kan het dan dat de omgeving die dat leren moet stimuleren, die leermotivatie afbreekt?”

“Als designer vroeg ik me af: wat kan ik doen? Want hoe je een ruimte vormgeeft, is een strategische tool voor verandering. Ons onderzoek naar de impact van de fysieke ruimte op leermotivatie, bracht ons bij 6 essentiële leeromgevingen.”

6 leeromgevingen die jij op school moet hebben

Rosan Bosch en haar collega’s onderzochten wat jongeren tot leren brengt en welke impact de fysieke ruimte heeft op leermotivatie. Ze kwamen uit bij 6 essentiële leeromgevingen. Die ruimtes staan niet los van elkaar, maar vloeien in elkaar over tot een divers leerlandschap waar de leerling zich tijdens de schooldag vrij door beweegt.


1. De Berg

De meest klassieke leersituatie. De plek voor eenrichtingscommunicatie. Hier legt de leraar zijn opdracht uit. Kunnen leerlingen met volle aandacht kijken en luisteren. Of omgekeerd: geven leerlingen presentaties aan andere leerlingen en leren ze publiek spreken. Het design van deze ruimte hoeft geen vierkante klas te zijn, maar waarom geen theater met een podium, waar je kan spelen met licht? Of een fysieke berg in de vorm van een kleurrijke trap?


2. De Grot

Een essentiële ruimte voor leerlingen die individueel en geconcentreerd willen werken. Hier is geen communicatie, zodat leerlingen los van alle prikkels tot leren kunnen komen. Dat kan een afgesloten, prikkelvrije ruimte zijn met kussens of stoelen. Maar evengoed een bank aan het raam die wel nog in verbinding staat met de school, maar die individueel werken mogelijk maakt.


3. Het Kampvuur

De plek van samenwerken en overleg. Deze ruimte is gericht op leren in groep. Iedereen communiceert met iedereen, maar de focus wordt vastgehouden binnen de groep en externe afleiding wordt geminimaliseerd.


4. Watering Hole

Een informele ontmoetingsruimte waar leerlingen van verschillende groepen elkaar kunnen ontmoeten. Plekken waar volop gepraat kan worden en waar leerlingen elkaar inspireren. Essentieel in een leeromgeving: de eigen cocon even openbreken en kruisbestuiving mogelijk maken. Zo leren leerlingen onverwachts van elkaar, los van hun eigen werk.


5. Hands-on

Plek waar leerlingen leren met hun handen en hun zintuigen door te bouwen en fysiek te ontdekken. Dat kan een lab-omgeving zijn, maar net zo goed een tuin of een atelier. Want leren doe je niet alleen met je hoofd.


6. Beweging

Leerlingen moeten vrij zijn om zich door de school te bewegen en te zoeken naar die omgeving die bij hén past. Voorzie dus voldoende ruimte en stouw je school niet vol meubilair dat het bewegen inperkt. Daarnaast is een bank die uitnodigt om je lichaamshouding voortdurend aan te passen; ergonomischer dan 8 uur vastgekluisterd te zitten op een stoel. Of misschien ontdekken je leerlingen wel dat ze langer hun focus bewaren als ze wandelen of rechtopstaand overleggen? Fysieke activiteit heeft niet alleen een impact op het welbevinden, maar zorgt er ook voor dat je niet indommelt en dat je komt tot nieuwe ideeën.


Extra tips:

  • Geef elke ruimte een eigen karakter mee door kleuren en vormen die leerlingen prikkelen.
  • Vermijd zo veel mogelijk design dat zichzelf voortdurend herhaalt.
  • Maak ruimtes flexibel, zodat je ze op verschillende manieren kan inzetten.

Welke rol speelt de leraar in die nieuwe fysieke ruimte?

Rosan Bosch: “Die is heel belangrijk, want hij werkt als een coach die zijn leerlingen in hun leerproces begeleidt. Dat vraagt een andere aanpak, want plots zit niet iedereen meer netjes op een stoel te werken. Er zijn geen deuren die je achter je kan dichttrekken en plots kunnen je collega’s zien hoe jij met je leerlingen omgaat. Een aanpassing, en dus niet altijd eenvoudig.”

“Daarom betrekken we leraren zo veel mogelijk bij het ontwerpen van een nieuwe school: waar hebben zij nood aan? Waar zitten hun angsten en bezorgdheden? Het ontwerp van de ruimte moet natuurlijk ook naadloos aansluiten op het pedagogisch project en de organisatie van de school. Maar ik doe leraren ook nadenken over de vraag: waar hebben je leerlingen nood aan om met plezier tot leren te komen?”

Kan je ook in bestaande schoolgebouwen aan de slag met de ruimte?

Rosan Bosch: “Leraren opperen vaak dat de ruimte in hun school te beperkt is. Maar ze denken te eng over het concept ‘ruimte’. Gangen worden tijdens een schooldag alleen gebruikt tijdens overgangsmomenten. Klassen zijn overbevolkt op het ene moment en leeg op het andere. We beschikken over veel meer ruimte dan we denken, als we die maar anders gaan gebruiken.”

portret Rosan Bosch
Rosan Bosch is een Nederlands-Deense kunstenaar-ontwerper en heeft vernieuwende scholen gebouwd over de hele wereld. Ze is oprichter en creatief directeur bij de Rosan Bosch Studio in Kopenhagen. Een creatieve organisatie waar kunst, design en architectuur de inspiratiebronnen vormen voor een interdisciplinaire aanpak. Hun missie? De fysieke omgeving inzetten als instrument voor innovatie en verandering.

Robin De Vries

Voeg dit artikel toe aan je bewaarde artikels

Log in om te bewaren


E

Elke Hermans

15 november 2021

Vanuit @mosvlaanderen en @mosprovincieantwerpen voegen wij graag nog een extra ruimte toe.
De buitenruimte biedt nog ontzettend veel extra mogelijkheden om tot leren te komen!
Laat je inspireren en bekijk ons filmpje met getuigenissen van enkele leerkrachten https://www.youtube.com/watch?v=3D8mvulYGyQ

Reageren

Laat een reactie achter