Gepubliceerd op
Gesprekstips

Mondmaskers op school: “Jongeren stellen élke regel in vraag”

‘Met dat mondmasker kan ik niet opletten, ik krijg amper lucht’. ‘Het haalt tóch niets uit’. De verplichte mondmaskers bieden extra brandstof voor conflict in de klas. Hoe je erover praat en jongeren motiveert de maatregelen te respecteren: hoogleraar neuropsychologie Jelle Jolles (Vrije Universiteit Amsterdam).

Jelle Jolles over mondmaskers op school

Iedereen een mondmasker in de klas: zullen jongeren die nieuwe schoolregel zonder slag of stoot accepteren?

Jelle Jolles: “Zeker niet. Jongeren stellen élke regel in vraag. Of het nu gaat om ‘zaterdag om 1 uur thuis’, ‘niet rennen in de gangen’ of ‘in de klas een mondkapje’ zoals we mondmaskers in Nederland noemen. Hun tienerbrein is gericht op nieuwigheid: nieuwe gebeurtenissen, gedrag, objecten … De wereld verandert continu, en dus moeten jonge mensen goed kunnen omgaan met nieuwe prikkels. Daarom trekken jongeren al sinds mensenheugenis op ontdekking. En tasten ze de grenzen af die volwassenen aanbrengen.”
 

En dat leidt tot conflicten?

Jelle Jolles: “Al sinds de start van de coronamaatregelen zijn jongeren geregeld kop van Jut. Maar volwassenen moeten beseffen dat jongeren niet moedwillig een maatregel kelderen. ‘Helpt dat mondkapje wel?’ ‘Maakt het wat uit of ik met vrienden afspreek?’ Jongeren zijn een werk in uitvoering. Je kan 100 keer herhalen wat mag en niet mag, maar dat brengt weinig zoden aan de dijk. Ze moeten de kans krijgen om die regel te toetsen en om zélf tot die inzichten te komen. Vaak zitten er gaten in hun kennis of gaan ze mee in meningen van leeftijdsgenoten, ook als die nergens op slaan. Op zulke momenten kan jij als leraar een belangrijke rol spelen.
 

Hoe? Door de regels uit te leggen?

Jelle Jolles: “Door te bespreken waarom die regel er is en wat er gebeurt als we hem straal negeren. Een regel staat voor jongeren vaak gelijk aan dictatuur, terwijl goede regels voor iederéén helpen. Vergelijk het met het verkeer: een zebrapad is handig. Een stoplicht ook, want anders jaag je jezelf of anderen de dood in. Maar een stoplicht in de jungle? Even onzinnig als een mondkapje tijdens een wandeling alleen in het bos. Je moet regels leren interpreteren. Inschatten wat belangrijk is, wat je maar beter respecteert. Maar ook wat je kan relativeren.”


Wat jongeren nodig hebben, is inzicht in het doel van regels

Jelle Jolles - hoogleraar neuropsychologie

Hoe moeilijk is het om als tiener zelf die afweging te maken?

Jelle Jolles: “Zelfs volwassenen hebben het daar nu lastig mee. Vandaag moeten we een mondkapje dragen, maar in maart vertelden experten dat het niet nuttig was. De ene politicus dreigt met strenge controles, de andere pleit voor versoepelingen. En wetenschappers zijn het onderling niet altijd eens. Als de regels onduidelijk zijn en we te weinig inzicht verwerven in het waarom, merk je hoe die typische discussies op school – ‘Waarom mogen wij niet drinken in de klas?’ of ‘Moeten we echt in de rij staan tot de bel gaat?’ – door corona ook in de winkelstraat en op de bus opduiken. Om conflicten te vermijden moet je in de klas ruimte maken om samen over die vragen na te denken.”
 

Je kan toch niet bij elk incident een praatbarak opstarten in je klas?

Jelle Jolles: “Er zullen ongetwijfeld situaties opduiken waarin je niet anders kan dan je gezag even laten gelden. Maar als je bij een grote groep leerlingen weerstand merkt, zijn dat pyrrusoverwinningen, de volgende slag verlies je toch. Wat jongeren nodig hebben, is inzicht in het doel van regels. Als maatschappij hebben we geen forum om daar constructief over na te denken en drijft de eensgezindheid steeds verder weg, maar in jouw klas kan dat wél. Vraag je leerlingen om 5 argumenten pro mondkapjes en 5 argumenten contra. Haal tegengestelde meningen uit de media erbij. Laat je leerlingen zelf een veilige regeling voor de school bedenken.”
 

En wat als die ene leerling consequent weigert om zijn mondmasker op te zetten?

Jelle Jolles: “Dan moet je inderdaad sancties nemen. Die enkelingen kunnen hun leeftijdsgenoten meetrekken in een anti-beweging. Vaak ligt de oorzaak van dat gedrag in sociale motieven – hoe stel ik mijn positie in de groep veilig? – of in eerdere ervaringen. Maar nogmaals: de grote groep leerlingen overtuig je enkel door het gesprek aan te gaan.”

Jelle Jolles over mondmaskers op school

Jelle Jolles: “Het empathische vermogen van jongeren is nog volop in ontwikkeling.”

Leren wikken en wegen dus?

Jelle Jolles: “Daar steken leerlingen veel van op. Ze leren redeneren en onderbouwen. Maar ook meningen herkennen en respecteren. Mensen die betogen tegen mondkapjes kunnen niet altijd uitleggen waarom ze dat doen. Of ze beoordelen maatregelen uit het verleden met inzichten van vandaag, wat intellectueel niet eerlijk is. Dat experten toen iets anders zeiden dan nu, betekent niet dat ze liegen of domme beslissingen namen. Niets mis met voortschrijdend inzicht.”

“Jouw taak als leraar: zorg dat leerlingen in je klas tot rationele argumenten komen. Dat zo veel mogelijk leerlingen inzien dat de beslissing om mondkapjes op school te verplichten, niet uit de lucht gegrepen is. Veel argumenten tégen mondkapjes zijn niet rationeel of trekken de kennis die we wel hebben in twijfel. Daag die meningen uit, stel kritische vragen. Zonder meteen je eigen argumenten in de strijd te gooien.”
 

Een argument waar je moeilijk omheen kan: corona legt het sociale leven van jongeren lam, terwijl net zij het minste gevaar lopen.

Jelle Jolles: “Je kan enkel een beroep doen op de empathie van je leerlingen. Maar dat empathisch vermogen is bij jongeren nog volop in ontwikkeling. ‘Eén feestje kan geen kwaad, wij worden toch niet zwaar ziek’. Maar wat als jij een superverspreider bent? Als je sportclub en je school moeten sluiten door jouw gedrag? Heb jij een oma? Wat als zij aan corona sterft? Of de oma van je vriendin op intensieve belandt? Ben je bereid om de consequenties van dat avondje uit te dragen? Vraag je leerlingen om hun mening te onderbouwen en de consequenties door te denken. Lok empathie uit. Als je jongeren leert om zich te verplaatsen in andermans situatie, is dat ongelooflijk waardevolle lestijd.”


Tieners hebben de neiging om elkaar naar de mond te praten

Jelle Jolles - hoogleraar neuropsychologie

En dat gaat breder dan corona?

Jelle Jolles: “Natuurlijk. Zulke gesprekken voer je net zo goed over diversiteit of over de klimaatverandering. Tieners hebben de neiging om elkaar naar de mond te praten. ‘School is niet belangrijk’: jongeren knikken makkelijk bij zulke uitspraken, want ze voelen de druk van hun peers. Tot jij ze uitdaagt om hun gammele bewering met stevige argumenten te stutten. Dan kunnen ze heel veel van elkaar leren. Net zoals ze meer openstaan voor de mening van iemand die net iets ouder is. Misschien kan je bij die gesprekken eens een leerling betrekken die een paar jaar hoger zit en als een soort tutor optreedt?”
 

Moet je het ook met je collega’s over de mondmaskerplicht hebben?

Jelle Jolles: “Niet iedereen leest 3 kranten, niet iedereen heeft alle argumenten in zijn achterzak zitten. Wil je leerlingen laten nadenken over mondkapjes, dan moet je dat zelf ook doen. En als je met je team op 1 lijn zit over je communicatie en aanpak, worden de grijze zone en de kans op conflicten kleiner. Maak afspraken en bepaal ook wanneer je die opnieuw evalueert. Ons inzicht in het virus verandert, en dus bestaat ook de kans dat we ons gedrag opnieuw zullen aanpassen. Er is niks mis mee om je leerlingen te vertellen dat jij ook wel eens twijfelt aan sommige regels, maar dat je ze uit voorzichtigheid respecteert.”
 

Dat zelfs volwassenen er niet uit geraken, is dat niet verwarrend voor leerlingen?

Jelle Jolles: “Mogelijk. Maar zo zit onze wereld nu eenmaal in elkaar. Wetenschappers gaan ook met elkaar in discussie, maar dat doet geen afbreuk aan de waarheid. We weten allemaal dat de wereld rond is en dat kinderen niet uit bloemkolen komen, maar hoe het coronavirus zich precies gedraagt: dat nog niet. We zijn op zoek, en daarom moeten we voorzichtig zijn. Geen enkele school wil een uitbraak op haar geweten hebben. Als je over die twijfels praat, geef je tieners de kans om dat te begrijpen. Misschien is dat wel het meest waardevolle inzicht dat jij aan je leerlingen kan schenken: niemand heeft de waarheid in pacht, en dus moet ieder van ons de wereld met een kritische blik durven bekijken.”
 

7 tips van Jelle Jolles in het mondmaskerdebat

  • Maak tijd voor een gesprek over de regels, ga niet in de clinch
  • Stel vragen, daag uit en gooi je eigen argumenten niet meteen in de strijd
  • Help je leerlingen redeneren en de consequenties van hun mening doordenken
  • Werk aan empathie, leer ze zich verplaatsen in het standpunt en de bedoelingen van anderen
  • Bied toegang tot de juiste informatie
  • Maak ook je eigen twijfels bespreekbaar
  • Praat met je team over de afspraken

Bang voor debat in de klas? Ruben Mersch toont in deze video hoe je dat aanpakt.

Van DIY mondmaskers over begrijpend lezen tot Tik Tak: relevant lesmateriaal rond mondmaskers voor elk onderwijsniveau vind je op KlasCement.

Meer weten over het hoe en waarom van mondmaskers op school? Deze webinar van Onderwijs Vlaanderen geeft een antwoord op vaak voorkomende vragen.

In 4 weken naar beter klasmanagement?

Schrijf je in voor de gratis online tipreeks en krijg in je mailbox:

  • inspirerende praktijken van collega's
  • strategieën om te proberen bij jouw leerlingen
  • kant-en-klare tools