Vlaanderen
Klasse.be

Mening

Omgaan met kansarmoede: 10 inzichten van Noël Slangen

  • 22 september 2020
  • 5 minuten lezen

“Kansarmoede is als een blokkendoos: een kansarm kind krijgt maar half zoveel blokken. Een uitzonderlijk kind kan nog altijd een hoge toren bouwen, maar het is wel veel moeilijker”, zegt Noël Slangen. Als ervaringsdeskundige én als voorzitter van het Kinderarmoedefonds weet hij als geen ander hoe armoede werkt. 10 inzichten.

Portret Noël Slangen
Noël Slangen – voorzitter Kinderarmoedefonds

1. Armoede en kansarmoede zijn niet hetzelfde

“Armoede slaat enkel op geldgebrek. Bijvoorbeeld mensen die door werkloosheid tijdelijk in armoede belanden, maar er door hun kennis en netwerk wel in slagen kansen te grijpen. Zij vinden bijvoorbeeld de weg naar de bibliotheek die gratis is.”

“Kansarmoede gaat vaak samen met generatiearmoede: de financiële situatie verkleint drastisch de kansen van die kinderen. Geldzorgen veroorzaken stress en vaak ook agressie in het gezin. Ouders krijgen geen structuur in hun leven. Kinderen hebben nauwelijks vriendjes en horen er niet bij. Als peuter hebben ze een ontwikkelingsachterstand als ze starten op school.”


2. Kansarme kinderen wantrouwen gezag

“De meeste kansarme kinderen voelen dat de buitenwereld hen niet aanvaardt. Dat uiten ze soms door er zich tegen af te zetten. Ze ballen hun vuisten, krijgen het etiket ‘lastig’. Onze samenleving kijkt heel anders naar mentale dan naar fysieke agressie. Een leerling die geërgerd een stoel door de klas gooit, sturen we van school. Een leerling met dezelfde frustratie die samen met zijn ouders de school een proces aandoet, vinden we mondig.”

“Wanneer je als kind achterloopt en je uitgesloten voelt, kweek je wantrouwen tegenover gezag. Ze denken snel dat leraren – net als politie – het op hen gemunt hebben.”


3. Hoe rijker een kind, hoe beter zijn zelfbeeld

“Voor ieder positief woord dat een kansarm kind hoort, krijgt het 2 negatieve te horen: ouders roepen, wijzen terecht … Het contrast met andere kinderen is gigantisch. Ouders uit de middenklasse spreken hun kinderen 2 keer meer positief als negatief aan, in de hoogste klassen 6 keer meer. Hoe rijker een kind opgroeit, hoe beter zijn zelfbeeld. Het kind krijgt meer relationele skills mee om te verbinden, ziet en spreekt meer leeftijdsgenoten.”

De meeste kansarme kinderen voelen dat de buitenwereld hen niet aanvaardt

Noël Slangen
voorzitter Kinderarmoedefonds

4. Hulp krijgen, is niet fijn

“Mensen die kansarme gezinnen willen helpen, doen dat vaak paternalistisch. Ze coachen niet maar sturen. Goedbedoeld, maar het is niet fijn om geholpen te worden. Laat mensen in hun eigenwaarde, geef voldoende signalen dat je hen respecteert.

“Een politieagent die me tegenhoudt als ik te snel rijd, spreekt me aan met ‘meneer’. Maar hoe vaak wordt iemand die naar het OCMW gaat of er wat sjofel uitziet, verwelkomd met ‘meneer’ of ‘mevrouw’?


5. Leraren kennen de wereld van kansarmen niet

“Vroeger was er een heel brede arbeidersklasse. Leraren stonden meestal voor kinderen met overwegend dezelfde achtergrond. Vandaag herkennen ze zich in tweederde van hun leerlingen en vinden ze moeilijk verbinding met een eenderde ‘lastposten’. Want hoe het voelt om in armoede op te groeien, dat weten ze onvoldoende.”

“Kinderen die in ernstige armoede leven, hebben geen tweede paar schoenen, geen kranten, boeken of spelletjes in huis en geen internet. Allerlei ‘eenvoudige’ opdrachten zoals ‘Verkoop allemaal een paar dozen wafels voor school’, brengt hen in de problemen. Kansarme kinderen hebben geen buren of familieleden of vrienden die dan hun portemonnee opentrekken. Ze leven zeer geïsoleerd.

“Huiswerk maken als je thuis geen plek hebt of een ouder die een handje helpt, is het verschil tussen een 6 en een 8. Kinderen kunnen cognitief even sterk zijn, maar de omstandigheden kleuren hun punten. Ik pleit er niet voor om huiswerk af te schaffen, maar laat niemand achter. Tijdens corona deelden scholen en de overheid laptops uit. Maar in een gezin waar nog niemand met een computer heeft gewerkt, is dat niet meer dan een doos die oplicht als je op het knopje drukt. Digitale geletterdheid is een groot probleem in kansarme gezinnen. Als leraar een pdf versturen en zeggen ‘Print, vul in, scan en stuur terug’ is absurd.”

Portret Noël Slangen
Noël Slangen – voorzitter Kinderarmoedefonds: “In een gezin waar niemand met een computer kan werken, is dat een doos die oplicht als je op het knopje drukt”

“In Vlaanderen gaat slechts een miniem percentage kleuters niet naar school. Maar die leven wel allemaal in probleemsituaties. School is enorm belangrijk voor kansarme kinderen: als je thuis noch stimulansen krijgt, noch de ruimte hebt, is de school je sociaal netwerk en je link met de buitenwereld. Tijdens het afstandsleren viel dat alles weg, een drama voor die kinderen.”


7. Niemand is objectief, ook klassenraden niet

“Een oordeel is nooit neutraal. Onderzoek toont aan dat kansarme kinderen sneller een B- of C-attest krijgen dan kansrijke. Ik heb zeker vertrouwen in klassenraden, maar objectief zijn over leerlingen is net zo moeilijk als objectief zijn over mannen en vrouwen. Toen een symfonisch orkest overschakelde naar blinde audities, nam het veel meer vrouwen aan dan ervoor. Terwijl ze er tevoren echt van overtuigd waren dat ze objectief oordeelden.”

“Niemand is echt objectief. We hebben de neiging dingen goed te vinden waarin we onszelf herkennen. En scholen en leraren zijn nu eenmaal middenklassebastions.”


8. Scholen verwachten dat ouders functioneren

“Eten meegeven, naar de ouderavond komen, hun kind ondersteunen … allemaal moeilijke taken voor kansarme ouders. Maar ouders zijn verantwoordelijk voor hun kind, niet omgekeerd. Straf daarom nooit kinderen omdat hun ouders geen structuur hebben. Boos zijn op ouders die niet naar het oudercontact komen, heeft weinig zin. Reik hen de hand. Bel bij hen thuis aan of schakel brugfiguren in.”

“Je mag van ouders in kwetsbare gezinnen niet hetzelfde verwachten als van hoogopgeleide ouders die hun kinderen permanent begeleiden en coachen. Reken daarom nooit de inspanning van ouders mee. Cijfers moeten eerlijk zijn. Vertellen wat een kind kan, en niet de hulp en ondersteuning van hun ouders belonen.”

Armoede-stress schakelt rationeel denken uit

Noël Slangen
voorzitter Kinderarmoedefonds

9. Kansarme kinderen leven voortdurend in stress

“We framen armoede te snel als een materieel probleem. Als je eten hebt, is alles toch in orde? Maar armoede brengt stress mee die onze aanleg voor rationele keuzes uitschakelt. Leraren die een conflict hebben met hun directeur en zich geviseerd voelen, herkennen dat. Ze nemen slechte beslissingen en denken emotioneel. De stress die je ervaart in een vijandige werkomgeving, kennen kansarme kinderen elke dag. En stress leidt snel naar storend gedrag en agressie. Leer dus als leraar hoe je de-escaleert.”


10. Eén leraar kan het verschil maken

“In verhalen over mensen die opklimmen, zitten een paar rode draden. Ten eerste zijn ze allemaal voortdurend structureel onderschat. Ze werden doorverwezen naar lagere richtingen, zwakten hun ambities af. Ten tweede maakte één leraar het fundamentele verschil. Die loodste hen door hun schoolloopbaan. Hoe meer leraren de ambitie hebben om die éne verschilmaker te zijn, hoe meer kinderen de cirkel van generatiearmoede kunnen doorbreken.”

Leen Leemans

Voeg dit artikel toe aan je bewaarde artikels

Log in om te bewaren


C

Caro Bridts

25 september 2020

Kinderen die opgroeien in kansarmoede worden van kindsaf geleerd dat de buitenwereld een bedreiging vormt. Bijvoorbeeld er word voor zoveelste keer aan de deur geklopt de ouders zeggen ssst stil zijn zal weer een deurwaarder of politie zijn. Zo word hen onbewust de boodschap gegeven dat wat van buiten binnen wil slecht is en niet te vertrouwen valt. Kinderen die in wat we zeggen of benoemen normale gezinnen opgroeien leren dan dat wanneer er gebeld word aan deur het waarschijnlijk fijn bezoek is. Dus wat van buiten naar binnen komt is leuk en plezant.......
Dit dragen ze overal mee het wantrouwen of vertrouwen.....
Heeft effecten op hun gedrag en manier van communiceren en ook concentratie vermogen....
Dit is maar een voorbeeld uit mijn eigen leven gegrepen
Groetjes Caro en bedankt om hieraan aandacht te besteden . Opgroeien in armoede of kansarmoede is geen verantwoordelijkheid van het kind!!!!

Reageren
L

L pinas

12 oktober 2020

Nauw wat erg. Ik kan het beamen, want werk met deze kids. Wat kunnen jullie deze ouders aanbieden, vooral in deze moeilijke tijden van Corona. Want bepaalde ouders doen hard hun best en waar zal dit aan liggen?
Want ook deze kinderen komen nu ook al in deze Cirkel. Wat voor tip heb je om dit te doorbreken?
Graag handvaten voor de ouders. Hoe? Wat? Waar?

Reageren
J

Jan Desmet

11 november 2021

Tijdens de covid periode zitten kinderen in armoede vaak alleen thuis om hun schooltaken uit te voeren, vaak moeten beide (als er al beide zijn) ouders buitenhuis gaan werken omdat ze zelden functies bekleden die thuiswerken mogelijk maken.
Buiten gebrek aan ondersteuning, moeten ze vaak ook nog zorgen voor broertjes of zusjes die ook thuis zitten. Beperkt internet en laptops maar vooral een rustige eigen plek om zich te kunnen focussen op hun schoolwerk.
Armoede is vaak generatie armoede, weinig motiverende rolmodellen en vaak uitzichtloze gezinssituaties.
Deze kinderen hebben vaak een groot verandwoordelijkheidsgevoel, ze voelen zich mee verantwoordelijk voor het zorgen voor de rest van het gezin, bijdragen in het huishouden, de jongere helpen met hun werk.
Helaas vaak ten koste van hun eigen toekomstperspectief.

Reageren

Laat een reactie achter