Gepubliceerd op
Duiding

De viruskennis áchter de coronaregels op school

Je kent ze, de 4 gouden maatregelen om coronabesmetting te voorkomen op school: mondmaskers, handhygiëne, afstand houden en ventileren. Maar weet je ook welke wetenschappelijke kennis erachter zit? Wat is feit, wat fictie? Informeer je. Zo blijf je leerlingen, collega’s en jezelf motiveren.
 

mondmaskers in middelbare school-klas
  1. Mondmaskers

  2. Waarom is het zeker dat mondmaskers werken?

    Het coronavirus verspreidt zich vooral via druppels en onzichtbare microdruppels in de lucht. Wolken met microdruppels zijn ‘aerosolen’. Wetenschappers zijn het eens dat mondmaskers beide soorten druppels tegenhouden.

    In 2015 al bleek immers uit een test met muco-patiënten die zonder en met masker in een ruimte hoestten, dat 80% minder resistente bacteriën bleven rondzweven in de lucht als ze een masker droegen. Virusdeeltjes zijn dan wel veel kleiner, maar de microdruppels op zich, waar zowel virusdeeltjes als bacteriën in kunnen zitten, zijn even groot.

    Ontsnappen er dan geen microdruppels langs de zijkant van het masker? Da’s eentje voor de les fysica! Lucht ontsnapt inderdaad wel opzij, maar druppels en microdruppels niet. Dat heeft alles te maken met de bewegingsleer van Newton, meer bepaald met de wet van inertie: een object blijft altijd bewegen in dezelfde richting: die druppels vliegen dus vanuit je mond rechtdoor je masker in.

    Sommige studies suggereren dat maskers de virusdeeltjes niet tegenhouden, maar ze werden niet zorgvuldig uitgevoerd: men telde deeltjes in de lucht met een laserteller, maar die maakt geen onderscheid tussen stofdeeltjes van je masker zelf – die komen uiteraard vrij – en virusdeeltjes in microdruppels.

    Er is overigens ook geen enkel bewijs dat mondmaskers nefast zijn voor de psychosociale ontwikkeling of dat onzorgvuldig met je masker omgaan schadelijker zou zijn dan geen masker dragen. Uiteraard is een goede mondmaskerhygiëne wel belangrijk: draag wegwerpexemplaren of gebruik stoffen maskers die je elke dag correct wast (zorg dat je er minstens evenveel in huis hebt als onderbroeken!).

    Wegwerpmaskers met een CE-label zijn goed ademend, maar stoffen maskers van losgeweven katoen zijn dat ook. Als je tussen die stoffen maskers een filter steekt, kunnen ze beter werken dan een chirurgisch masker. De filters van de overheid werken prima, maar een viscose dweil (geen zeem!) ook.

     

    Waarom is plexi geen afdoend alternatief?

    Plexiwanden en face shields houden de grote druppels wel tegen, maar niet de microdruppels die zich verspreiden via de lucht. Daarvoor is echt een masker dicht bij de mond nodig.

     

    Waarom is praten zonder mondmasker risicovol?

    Microdruppels produceer je niet alleen bij roepen, zingen, hoesten of niezen, maar ook bij praten en in mindere mate bij gewoon ademen. Al in 2009 bleek uit onderzoek dat 10 seconden ‘aaa’ zeggen door de trilling van de stembanden evenveel microdruppels genereert als non-stop 10 seconden hoesten.

    Je produceert 10 keer meer microdruppels bij praten dan bij ademen; bij luid praten en zingen tot 50 keer meer in vergelijking met zacht praten (dus honderden keren meer in vergelijking met ademen!). Reken daarbij dat wetenschappers ook hebben vastgesteld dat speeksel vol corona zit, dan weet je waarom een mondmasker binnen altijd nodig is. Doe het dus ook niet even naar beneden om je verstaanbaar te maken als je lesgeeft of als je telefoneert.

     

    Waarom mag een masker af in de refter?

    Eten met een masker gaat natuurlijk niet, maar hier stelt zich een probleem waar geen kant-en-klare oplossing voor is. In de klas moet je bovendien de hele tijd je masker dragen terwijl je ‘stilletjes op je stoel zit’ en vaak op voldoende afstand, terwijl je in de refter vaak dicht bij elkaar zit en (soms luide) conversaties voert.

    Om risico’s te beperken, is het daarom aangeraden om na te denken over ingrepen als afstand houden, extra ventileren, in stilte eten, buiten eten, in shifts eten … In ieder geval krijgen leerlingen in code oranje vaste plaatsen in de eetzaal zodat het makkelijk is om contacten zonder masker te identificeren na een vastgestelde besmetting.

     

    Waarom mag een masker af op de speelplaats?

    In de open lucht verdwijnen microdruppels vrijwel meteen in de atmosfeer en is transmissie ervan dus quasi onmogelijk. Voorwaarde is wel dat je 1,5 meter afstand houdt, om de overdracht van grote druppels te vermijden.

     

    Waarom waren mondmaskers eerst niet nodig?

    Bij het begin van de pandemie wisten wetenschappers nog niet dat het coronavirus zich ook kan verspreiden via onzichtbare microdruppels in de lucht. Toen gingen ze er nog van uit dat overdracht vooral gebeurde door contact (direct of via oppervlakken) en door grote druppels bij bv. hoesten. Daarom werd toen hard ingezet op afstand houden (na 1,5 meter zijn grote druppels al op de grond gevallen) en hand- en hoesthygiëne. Die maatregelen blijven uiteraard cruciaal.

    Door de nieuwe inzichten rond de microdruppeltransmissie, die wetenschappers verkregen door het bestuderen van superspreading events waar ineens tientallen mensen, soms honderden, besmet werden, werden ook mondmaskers onontbeerlijk. Die houden immers het overgrote deel van die microdruppels tegen. De grote druppels houden ze sowieso ook tegen.


    kinderen wassen handen op school
  3. Handhygiëne

  4. Waarom moet je zo vaak je handen wassen?

    Het coronavirus verspreidt zich, net als alle luchtweginfecties, via contact met elkaar of met objecten, grotedruppeltransmissie en vooral microdruppels in de lucht. De handen zeer regelmatig wassen en ontsmetten verwijdert mogelijke virusdeeltjes die door contact óf door (micro)druppels op de huid terecht zijn gekomen.

    Ook de objecten en oppervlakken zelf geregeld poetsen blijven nuttig. Of ingrepen als deuren open laten staan, zodat je de klink niet hoeft aan te raken met je handen.


  5. Afstand houden

  6. Waarom mag je elkaar niet aanraken?

    We geven met z’n allen geen handen, knuffels en kussen. Zo vermijd je contacttransmissie. Anderhalve meter afstand houden, zorgt ervoor dat grote druppels op de grond vallen voor ze de ander kunnen bereiken.


  7. Ventileren

  8. Waarom moet ramen of deur voortdurend open?

    Ventileren en verluchten (even alle ramen en deuren volledig opengooien) van de binnenruimte beperkt het risico op microdruppeltransmissie: door de verse luchttoevoer verdunnen de concentratiedeeltjes in de lucht en worden ze afgevoerd.

    Ook lesgeven in een grotere ruimte helpt al heel wat om de aerosolen in de lucht te verdunnen. Dé ultieme ruimte is in dat opzicht natuurlijk de buitenlucht: daar worden de deeltjes oneindig verdund en verdwijnen ze snel in de atmosfeer.

    Mechanische ventilatiesystemen in moderne gebouwen kunnen krachtig genoeg zijn waardoor het niet meer nodig is om ramen/deuren open te zetten. De preventieadviseur kan je helpen om dat te verifiëren met een CO2-meting.

     

    Koen Vanden DriesscheDit artikel kwam tot stand in samenwerking met Koen Vanden Driessche, kinderarts en infectioloog in het UZA. Ook in deze webinar doet hij uit de doeken hoe het coronavirus zich verspreidt en hoe je op school jezelf en de anderen beschermt.

    © foto: Lies Willaert


    • Laat het aan je leerlingen uitleggen door influencers als Flo Windey op Instagram, Ender Scholtens op Youtube of Nour&Fatma op Tiktok.

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 58.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...