Gepubliceerd op
Specialist

Hoe maak je werk van een etnisch divers schoolteam?

Meer leraren met een migratieachtergrond betekent minder schooluitval en betere leerprestaties. Toch heeft minder dan 1% van de leraren niet-westerse roots. Hoe komt dat? En hoe breng je meer etnische diversiteit in het schoolteam? Klasse vroeg het aan pedagogisch wetenschapper Orhan Agirdag.

pedagogisch wetenschapper Orhan Agirdag over leraren met migratieachtergrond

Waarom werk maken van een etnisch divers lerarenkorps?

“Als leerlingen met een migratieachtergrond een leraar hebben in wie ze zichzelf herkennen, dan heeft dat een positief effect op de leerprestaties. Verschillende studies in de Verenigde Staten tonen dat aan. Heeft een Afro-Amerikaanse leerling minstens 1 Afro-Amerikaanse leraar? Dan maakt hij 29% meer kans om door te stromen naar het hoger onderwijs. Het risico op vroegtijdige schooluitval daalt met 39%.”

“Uit die Amerikaanse onderzoeken blijkt ook dat de leerprestaties van witte leerlingen er niet op achteruitgaan als ze les krijgen van een leraar met een andere achtergrond. Meer diversiteit in het lerarenkorps komt de kwaliteit van het onderwijs in z’n geheel dus ten goede, want de etnische kloof verkleint.”


Veel leerlingen met een migratieachtergrond denken dat de lerarenopleiding niets voor hen is.

“In Vlaanderen bestaan zulke onderzoeken niet. Ons percentage leraren met een migratieachtergrond is namelijk zo klein, dat je een enorme steekproef nodig hebt om tot representatieve resultaten te komen. Ongeveer 5% van onze leraren heeft een migratieachtergrond, maar de meesten komen uit Nederland of Frankrijk. Minder dan 1% heeft niet-westerse roots, bijvoorbeeld in Marokko, Turkije of Congo.”

“Ik neem aan dat meer etnische diversiteit in het lerarenkorps ook bij ons positieve gevolgen zal hebben. Maar zelfs als het geen significant effect heeft, dan nog is het gewoon rechtvaardig. Alle burgers betalen belasting voor goed onderwijs. Wij financieren samen de lonen van onze leraren. Dan is het toch absurd dat vrijwel alle banen in het onderwijs naar 1 bevolkingsgroep gaan?”
 

Zo weinig leraren met een migratieachtergrond: hoe komt dat?

“Veel leerlingen met een migratieachtergrond denken dat de lerarenopleiding niets voor hen is. Dat komt enerzijds omdat ze weinig rolmodellen hebben. Maar ook doordat het debat over minderheden vooral op hun tekorten focust. Is Nederlands niet je moedertaal, dan heb je een ‘taalachterstand’. Uit diverse onderzoeken blijkt dat die beeldvorming ervoor zorgt dat maar weinig van hen verder studeren. En wie dat wel doet, krijgt tijdens zijn stage vaak te maken met vooroordelen.”

“Zo ken ik een leraar Houtbewerking die van zijn mentor hoorde dat hij ‘nooit een goede leraar zou worden’ als hij lidwoordfouten bleef maken. Natuurlijk is het belangrijk dat een leraar correct Nederlands spreekt. Maar feedback op die manier verwoorden, is enorm demotiverend. Waarom benoemde die mentor naast zijn werkpunten niet ook zijn potentieel? Een leraar Houtbewerking die meerdere talen kan, motiveert misschien jongeren die anders afhaken.”

“Voor moslima’s is er nog een extra drempel. In de meeste scholen mag je als leraar geen hoofddoek dragen. Daarom kiezen jonge vrouwen met een hijab niet snel voor de lerarenopleiding. Doen ze dat wel, dan vinden ze moeilijk een stageplaats of werk waar ze met hun hoofddoek mogen lesgeven. Dat stelt ze voor een moeilijke keuze tussen hun droomjob en hun culturele identiteit. Alleen al in mijn onderzoeksteam heb ik 2 getalenteerde vrouwen die om deze reden niet meer in het leerplichtonderwijs werken.”

pedagogisch wetenschapper Orhan Agirdag over leraren met migratieachtergrond

”Als burgers financieren we samen de lonen van onze leraren. Dan is het toch absurd dat vrijwel alle banen in het onderwijs naar 1 bevolkingsgroep gaan?”

“Bovenop deze drempels komen de gekende hordes. Veel jonge leraren rijgen interim na interim aan elkaar. Heb je een precaire thuissituatie, dan wil je misschien een beroep dat je meer werkzekerheid biedt. Zeker als een andere thuistaal of hoofddoek je kansen op werk doet slinken. Uiteraard groeit niet elke leerling met een migratieachtergrond op in armoede, maar voor een stuk overlapt het wel.”

“Het vaak gehoorde argument dat ouders met een migratieachtergrond willen dat hun kind ‘hoger mikt’? Daarvoor bestaat, voor zover ik weet, geen wetenschappelijk bewijs. Leraar is juist een beroep met status, waarom zou dat voor migrantengezinnen anders zijn?”

“Het klopt dat er een aantal initiatieven zijn om meer etnische diversiteit in de lerarenopleiding te krijgen, zoals mentoring trajecten en doelgroepencampagnes. Ik ken die individuele acties te weinig om daar uitspraken over te doen. Als we echt een verschil willen maken, moeten we volgens mij focussen op de genoemde structurele drempels.”
 

Hoe breng je als directeur meer diversiteit in je schoolteam?

“Als school of scholengroep kan je een streefdoel stellen: tegen 2025 willen we x aantal leraren met een niet-westerse migratieachtergrond aanwerven. Om daar te geraken, moet je een aantal stappen zetten.”

“De eerste belangrijke stap: informeer jezelf. Als je het probleem van een homogeen lerarenkorps niet ziet, doe je geen moeite om te vechten voor meer diversiteit. Verdiep je dus in stereotypen, vooroordelen, etnische discriminatie en structureel racisme. Lees boeken, luister podcasts, kijk documentaires: er is materiaal genoeg. Of volg met je schoolteam een vorming over dit thema.”


Als je het probleem van een homogeen lerarenkorps niet ziet, doe je geen moeite om te vechten voor meer diversiteit

Hebben jullie een vacature? Moedig mensen met een niet-westerse migratieachtergrond expliciet aan om te solliciteren. Ook zij-instromers die nog geen onderwijsdiploma hebben, maar tijdens hun loopbaan een opleidingstraject kunnen doen. Benoem de kennis van een minderheidstaal en/of -cultuur als een objectief pluspunt. Het helpt ook als je selectiecomité de samenleving weerspiegelt, bijvoorbeeld via ouders of buurtwerkers met een migratieachtergrond. Lukt het niet om geschikte kandidaten te vinden? Dan kan je de hulp van het Minderhedenforum inschakelen, of advies vragen aan een school met een diverser team.”

“De stap naar een diverser schoolteam stelt directeurs soms voor een moeilijke keuze. Wat doe je als er een leraar met een hijab solliciteert, maar je schoolbestuur hanteert een verbod op levensbeschouwelijke tekens voor leraren? Persoonlijk zou ik het daar niet bij laten. Kaart het probleem aan bij je schoolbestuur. Leg uit dat zo’n verbod een heleboel getalenteerde leraren uitsluit: wat gaan ze daar aan doen?”

“Heb je een leraar met een migratieachtergrond aangeworven? Zorg dan dat je zijn talenten benut. Laat hem bijvoorbeeld boeken selecteren in een andere taal voor de schoolbibliotheek, of werk samen aan lesvoorbereidingen rond cultureel gevoelige onderwerpen. Zo wordt etnische diversiteit echt een meerwaarde in je team, een kans om sterker samen te werken.”
 

Hebben ook ‘witte’ scholen baat bij een etnisch divers team?

“Zeker weten, ook witte leerlingen hebben gekleurde voorbeeldfiguren nodig. Ze moeten beseffen dat ze kunnen leren van mensen met een migratieachtergrond. Als dat pas aan de universiteit gebeurt, leidt dat soms tot hilarische taferelen. Ik heb het al meegemaakt dat een student me aansprak in het Engels. Of me complimenteerde met mijn Nederlands, terwijl ik in Limburg ben geboren.”

“Wie nooit met diversiteit in aanraking komt, heeft geen benul van hoe onze samenleving eruit ziet en mist de skills om voor een internationaal bedrijf te werken. Die leerlingen hebben het haast nog meer nodig om les te krijgen van een leraar met een migratieachtergrond!”
 

Hoe kan je als witte leraar een bondgenoot zijn voor collega’s met een migratieachtergrond?

“Wil je echt iets bereiken? Leg het gebrek aan etnische diversiteit op tafel bij je vakbond. Individuele acties zijn sympathiek, maar een signaal namens het hele onderwijsveld is sterker. In de Verenigde Staten eisten de vakbonden positieve acties om tot een diverser lerarenkorps te komen. Zo ver zijn we in Vlaanderen nog lang niet.”
 


Meer informatie over onderwijs en diversiteit vind je in Orhan Agirdag’s boek ‘Onderwijs in een gekleurde samenleving’ (Epo).

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 58.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...