Gepubliceerd op
Actueel

Straks slim evalueren (en erover communiceren)

Geef je met kerst examens voor alle vakken? Hoe bepaal je welke doelstellingen je wil evalueren? Kan je examens op afstand organiseren? Stel je beter de klassenraad uit om tijd te kopen? En moet je nu al over de examenplanning communiceren? Pedagoog Pedro De Bruyckere licht toe.

Lerarenopleider Pedro De Bruyckere

Pedro De Bruyckere – Pedagoog: “Laat de leerlingen en hun ouders op tijd weten hoe je evalueert”

Zijn examens onmisbaar als evaluatievorm?

Pedro De Bruyckere: “Nee, je kan ook evalueren met dagelijks werk of observaties in de klas. De evaluatie moet vooral valide zijn: meet wat je denkt dat je wil meten. Zijn alle leerplandoelen goed afgedekt met je test? Of leg je de focus op enkele essentiële delen van de leerstof? Vraag je ook af of de evaluatie betrouwbaar is: als je de test vandaag afneemt, zal je dan morgen dezelfde resultaten hebben? Voor elk vak moet de leerling weten waar hij staat in zijn leerproces. Hoe je dat doet, met veel of weinig examens, daar is een school vrij in.”

“Hoe meer testen, hoe scherper je beeld van de vooruitgang van de leerling. Maar de balans tussen evaluatie en lestijd moet ook goed zitten. Alleen maar breed evalueren kost soms veel tijd. Met examens plan je een tweede ijkmoment binnen een kort tijdsbestek. Ze spelen ook in op de extrinsieke motivatie van je leerling, want je kan niet verwachten dat een leerling voor elk lesonderwerp vanzelf gemotiveerd is.”

“Nadeel van examens: ze zijn een momentopname en je kan niet alles meten op papier. Daarom is het cruciaal dat de klassenraad de leerling breed bespreekt en de leerling het voordeel van de twijfel geeft: was het examen slecht, maar de permanente evaluatie goed, of omgekeerd, baseer je dan op het meest positieve resultaat.”
 

Leerlingen en ouders laten weten hoe je evalueert, vind je net zo belangrijk als het aantal examens. Waarom?

Pedro De Bruyckere: “Transparante communicatie is cruciaal: breng de leerlingen en hun ouders op tijd op de hoogte van je spelregels. Hoe organiseer je je examens? Wat verwacht je? Spreek dit in het beste geval door met je leerlingenraad. Zo weten je leerlingen hoe ze zich het best kunnen voorbereiden. Als je de spelregels te laat verandert, veroorzaak je stress of weerstand bij de leerlingen. Met transparante communicatie ben je ook ingedekt als leerlingen of ouders achteraf je oordeel betwisten, iets wat vaker gebeurt.”


Kies je evaluatievorm in functie van de lesonderwerpen die je behandelde

Pedro De Bruyckere - Pedagoog

Houden leraren zelf vast aan examens?

Pedro De Bruyckere: “Het draagvlak voor de examens lijkt nog steeds groot. Onder andere een case study uit 2019 wijst in die richting: bij 6 secundaire scholen van diverse netten en met diverse leerlingpopulaties zijn afgebakende examenperiodes en klassieke pen-en-papiertoetsen de belangrijkste evaluatievorm.”

“Ook in een bevraging over de komende examenperiode in de app Teacher Tapp Vlaanderen blijven examens populair. 1843 leraren en directies reageerden op de poll. 42% vindt dat examens moeten zeker plaatsvinden. In het secundair zien we grote verschillen: 6 op de 10 aso-leraren en directies zijn voorstander van examens, tegenover 4 op de 10 in kso en bso. Tel je daarbij de respondenten die voor enkele vakken examens willen, dan kom je aan 65% van de leraren en directies. 10% van de respondenten wil alleen examens als er minder besmettingen zijn. Slechts 3% vindt dat hun school beter geen examens organiseert. Teacher Tapp is natuurlijk geen wetenschappelijk onderzoek, maar het geeft wel een indicatie”
 

Examens voor enkele vakken, is dat een goed idee?

Pedro De Bruyckere: “Ja, maar voorkom dat je ongewild een vreemde boodschap uitdraagt: deze vakken zijn belangrijker dan andere. Voor mij zijn alle vakken hoofdvakken. Veel belangrijker is het om je evaluatievorm slim te kiezen, aan de hand van de lesonderwerpen die je in je vak aanbracht. Als je bij Nederlands veel aan begrijpend lezen en presenteren werkte, ligt een mondelinge toets meer voor de hand dan wanneer je hamerde op grammatica en spelling. Die keuze maak je binnen je leerplan en je lesdoelstellingen, natuurlijk. De directie kan via bijvoorbeeld Google Forms peilen welke evaluatievorm elke leraar verkiest en daarop het examenrooster baseren.”
 

Wat zijn goede alternatieven voor examens op afstand?

Pedro De Bruyckere: “Mondelinge examens via de webcam liggen voor de hand, maar kosten veel tijd. Als je 100 leerlingen een kwartiertje mondeling wil examineren voor Engels, ben je lang bezig. Je hebt minder verbeterwerk achteraf, maar meer voorbereiding vooraf. Je moet meer vragen opstellen, want leerlingen briefen die aan elkaar.”

“Een tweede valkuil is juridisch: als de leerling niet akkoord gaat met jouw oordeel, kan je in een jouw-woord-tegen-het-mijne- discussie belanden. Je school kan in het schoolreglement zetten dat je mondelinge examens opneemt voor eventuele betwistingen. Maar daar voelen heel wat leraren schroom voor, want je zet er je vertrouwensrelatie met je leerling mee onder druk. Daarom noteer ik veel bij een mondeling examen, en ook de student noteert zijn voorbereiding. Die notities bewaren we.”

“Past een schriftelijke evaluatie beter bij jouw lesonderwerp, dan kan je de leerlingen vragen om hun webcam en micro aan te zetten tijdens het examen. Net als in de studiezaal hou je toezicht via de webcam. Of schakel ‘exam proctoring’ in, elektronische examenbewaking. Je leerlingen kunnen dan niks anders op hun pc dan het examen maken. Maar dat belet niet dat ze hun tablet of boek naast zich leggen.”

Lerarenopleider Pedro De Bruyckere

Pedro De Bruyckere – Pedagoog: “Met toepassingsvragen en een tijdslimiet vermijd je dat leerlingen thuis klakkeloos overschrijven uit hun boek”

“Wil je overschrijven voorkomen, opteer dan voor een openboekexamen met toepassingsvragen en een tijdslimiet. Noteerden je leerlingen wiskundige formules op hun muur, dan hebben ze alvast geen tijd om op te zoeken wat die betekenen. Daardoor verhoog je wel de druk. Wees daarvan bewust bij faalangstige leerlingen.”

“Multiple choice kan ook. Met platformen zoals Canvas of H5P gooi je de vragen én de opties voor elke vraag door elkaar. Dat heet permutatie: elke leerling heeft hetzelfde examen maar in een andere volgorde. Op die manier kunnen leerlingen elkaar de antwoorden moeilijk sms’en of whatsappen.”
 

Examentijd winnen door je klassenraden uit te stellen tot na de vakantie, een goed idee?

Pedro De Bruyckere : “Mentaal is het geen goede zaak om je leerlingen in die ongewone kerstvakantie 2 weken op hun resultaat te laten wachten. Kijk dus in de klassenraden zo breed mogelijk. Door met veel leraren te overleggen en ook de prestaties in de klas mee te nemen, wordt je evaluatie objectiever. Ik pleit waar het kan voor het voordeel van de twijfel: deed Erica het goed in de klas, maar minder op het examen, hou dan zeker ook met het eerste rekening.”

“Adviseren tot heroriëntering is een grote uitdaging dit jaar. Wettelijk kan dat tot 15 januari. Het voordeel van de twijfel heeft gemiddeld een positief effect: in Zweden raakten kandidaat-studenten door een technische fout door een toelatingsproef. Het merendeel van hen slaagde in het eerste jaar. Als je te streng selecteert, kan je dus veel potentieel weggooien. Anderzijds blijft er de vrees dat sommigen dan te laat opnieuw georiënteerd worden. Nu, wanhoop niet: voor de meerderheid van de leerlingen is dit behoorlijk duidelijk, daar kan je tijd winnen.”

“Zit je leerling in de schemerzone, stut je beslissing dan samen met de klassenraad, en eventueel met de jongere zelf én met de ouders. Een deel van het leerproces zie je vandaag noodgedwongen minder, daar kunnen de ouders toelichten wat er moeilijk liep. Door dat gesprek verander jij misschien van mening, of de ouders. Meer kans dat je tot een betere eindbeslissing komt waar iedereen zich in kan vinden.”

Meer tips, aanbevelingen en verduidelijkingen rond het veilig organiseren van de evaluatieperiode in december vind je bij Onderwijs Vlaanderen.

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 58.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...