Gepubliceerd op
Verhaal

“Sprong van grote, diverse school naar kleine, ‘witte’ kon niet groter zijn”

Van een hyperdiverse grote school in hartje Antwerpen switcht directeur Dirk Bicker na 16 jaar naar een kleine basisschool aan de witte rand. Kan je als directeur in een nieuwe school succesnummers uit een andere school losjes overdoen? Of bijt je je tanden stuk op zo’n nieuwe uitdaging?

Portret directeur Dirk Bicker

Dirk Bicker: “In 2002 ga ik voor het eerst aan de slag als directeur, in De Wereldreiziger. De school moet een duidelijke smoel krijgen, met een heldere visie en een haarscherp profiel. We hebben de ambitie om uit te groeien tot een kennis- en expertisecentrum voor anderstalige leerlingen. En dat lukt ons. Onderzoekers prijzen onze werking en projecten, scholen uit het buitenland boeken geregeld een schoolbezoek. Maar nog waardevoller, we zijn gegeerd door leerlingen en ouders, het resultaat van jaren timmeren aan onze visie en ons bestaansrecht.”

“In mijn beginperiode vinden bijna 500 anderstalige leerlingen geen plek op een Antwerpse basisschool. Echt schrijnend. In een team met een groot onderwijshart is de keuze snel gemaakt: we zetten onze deuren open. Op enkele jaren tijd groeien we van 225 naar 450 leerlingen. 90 procent van hen start als anderstalige nieuwkomer, kinderen met analfabete ouders, maar ook uit hoogopgeleide gezinnen gevlucht voor een crisis. Allemaal delen ze de wens voor een betere toekomst. We slagen erin om leerlingen en ouders die in hun geboorteland tegenover elkaar staan in een burgeroorlog te verbinden. School is naast een leerplek ook een plaats waar we leren samenleven.”

“We zwoegen met het team om onze visie in 3 zinnen samen te vatten. Die richtingwijzers kan elke collega op de werkvloer toepassen en uitdragen. Dat ons DNA zo diep geworteld is, maakt me trots. We werken ook heel resultaatgericht en evidence based – lang voor het principe gemeengoed wordt. We kiezen voor projecten met doelen en mijlpalen, lezen door stapels onderzoek en checken het effect van onze inspanningen. Trial and error horen niet thuis in het onderwijs. Je mag nooit met de energie van mensen spelen.”

 

Geesteskind achterlaten?

Dirk Bicker: “Alles loopt op wieltjes. Tot ik met een collega deelneem aan een leernetwerk over taalbeleid. Iemand vraagt waarom innovatie bij ons zo rimpelloos lukt. ‘Omdat onze directie ons steunt, een kader en ruimte geeft’, kaatst mijn collega terug. Tijdens de pauze spreekt een leraar van basisschool Leopold III me aan: ‘Onze directeur vertrekt, waarom pak je bij ons niet over?’”

“Zijn vraag overvalt me eerst. Ik ben totaal niet op zoek en geen ‘postjeshopper’. Daarna begint het onverwacht te kriebelen. De Wereldreiziger gaat als een trein, het team staat helemaal op sporen, een opvolger staat te trappelen. Mijn job bestaat vooral uit dossiers, beleids- en lobbywerk. Het contact met de leerlingen mis ik steeds harder. Eén zin in de visie van Leopold III doet mijn hart sneller slaan: ‘Onze school wil die leer- en leefomgeving zijn waar we samen met ouders een kind laten uitgroeien tot de beste versie van zichzelf.’ Ik ga ervoor en vertrek ab-so-luut niet uit ontevredenheid, maar omdat ik trek heb in die nieuwe uitdaging.”


Het nieuwe team heeft schrik dat ik hen te ver uit hun comfortzone wil trekken

Dirk Bicker - directeur

“Veel vrienden begrijpen er niets van dat ik als directeur in een nieuwe school wil starten. ‘Hoe kan je je geesteskind in de steek laten? En waarom in hemelsnaam díe school?’ vragen ze. Ik wil bewijzen dat ik samen met een nieuw team de combi van een stevige cognitieve én verbindende leeromgeving ook in een andere school kan realiseren. Soms klinkt het minnetjes: ‘In De Wereldreiziger is het makkelijk,‘want je hebt een groot team en veel ondersteuningsuren.’”

 

Directeur op de rooster in nieuwe school

Dirk Bicker: “Het contrast tussen de 2 scholen kan niet groter zijn. Ik kom van een groot schoolgebouw met 9 verdiepingen dat 1200 leerlingen basis en secundair én cursisten volwassenenonderwijs huisvest. Ik verhuis van het hart van de drukke stad naar een oase van rust: een kleine school op het einde van een rustige straat in Berchem met vooral blanke, middenklasse ouders en weinig kwetsbare leerlingen. Tenminste, dat is de perceptie. Maar die blijkt niet te stroken met de realiteit.”

“Een toewijzingscommissie met daarin 3 teamleden van Leopold III moet inschatten of de school en ik matchen. Ze leggen me als directeur in een nieuwe school zwaar op de rooster. In dat pittige gesprek komen dromen en zorgen meteen op tafel. Sommigen vrezen dat ik Leopold III wil ombouwen tot een OKAN-school, anderen dat mijn ambitie leraren te ver uit hun comfortzone zal trekken en dat ik de school wil bedelven onder internationale projecten.”

“Maar het is helemaal niet mijn bedoeling om alles door elkaar te schudden. Ik start met een lange online bevraging: waarom sta je in onderwijs, wat doe je graag in je vrije tijd, waarvan droom je? Zo leer ik de mens achter elk teamlid kennen. Want verandering gebeurt niet vanuit visiedocumenten, maar van vraag tot vraag, van gesprek tot gesprek, van mens tot mens.”

“In mijn eerste speech op de school staat de kern van mijn onderwijsvisie centraal: verbinding. Ik laat alle ouders naar hun buur kijken. Met de boodschap: dit wordt misschien de vader of moeder van de beste vriend van je kind, nu en in de toekomst. Een school is er om mensen te connecteren.”

Portret directeur Dirk Bicker

Dirk Bicker – directeur: “De eerste pedagogische studiedag huren we een brasserie af om met alle collega’s te speeddaten.”

 

Gegijzeld door warme maaltijden

Dirk Bicker: “Geen drastische beslissingen de eerste 3 maanden als directeur in een nieuwe school, neem ik me voor. Zeker niet over personeelsbeleid of schoolorganisatie. Wél mijn oor te luisteren leggen. De eerste pedagogische studiedag huren we een brasserie af om met alle collega’s te speeddaten. 3 uur lang over de toekomst van de school. Een bruisend moment. Daarnaast kunnen alle collega’s het eerste trimester ook met mij een afspraakje maken voor een gesprek onder vier ogen waarbij ze me álles mogen vragen. Tijdens die babbels vang ik vooral grote wensen tot kleine kopzorgen op.”

“Natuurlijk kan ik me geen maanden inhouden. De infrastructuur gijzelt de school. Tijdens de middagpauze piekt de stress omdat warme maaltijden te veel tijd en organisatie opslorpen. Weg ermee? Het team twijfelt: zonder warme maaltijden spelen we misschien leerlingen kwijt, maar slechts 2 ouders reageren verbolgen. Zonder catering komt er plots extra tijd en energie vrij.

“Een ander probleem in ons gebouw: élke deur heeft een andere sleutel. De sleutelkast is altijd maar half gevuld en dus verliezen leraren zot veel tijd als ze de sleutel zoeken. Er komen heel snel nieuwe sloten, met één sleutel voor de essentiële lokalen. Kleine ingreep, grote winst.

“Maand na maand groeit het beleidsvoerend vermogen op school. En teamteaching verovert de klaslokalen. We starten ook met vroege detectie van problemen, labels en leerpotentieel van leerlingen. Daar koppelen we een observatiesysteem aan: hoe ver staan hun executieve functies zoals emoties beheersen of concentratie vasthouden? We stimuleren kinderen om daarin te groeien via de growth mindset-theorie.”

 

Coronaproof team

Dirk Bicker: “En dan staat de wereld stil, corona. Onze speerpunten verbinding en teamteaching helpen ons om snel te schakelen. Als een leraar nog niet zo digitaal vaardig is, springt een collega bij. Een leerling met een gedragsprobleem kan al eens voor een time-out naar een andere klas. We ondersteunen elkaar, we groeien verder als team.”


Je kan niet alles copypasten, maar mensen verbinden lukt in elke school

Dirk Bicker - directeur

“Zo vangen we tijdens de paasvakantie samen kinderen op, vrijwillig. Veel van onze ouders werken in ziekenhuizen en woonzorgcentra op een steenworp van de school. We schrappen niet alle leuke dingen. Zesdejaars krijgen een coronaproof feest met dj, rode loper en glitter. En we bereiken écht elke leerling en ieder gezin via afstandsonderwijs, stoepbezoeken en dat extra telefoontje.”

“Ook na de eerste coronagolf blijven we digitaal werken. We selecteren samen strategisch de belangrijke leerstof zonder onze doelen af te slanken. Het virus remt ons niet af: de grote werven en werkgroepen gaan door. Van het project rond begrijpend lezen en actief burgerschap, over de werkgroep rond ondersteunende leerbegeleiding tot het team dat nadenkt hoe je ouderbetrokkenheid digitaal versterkt. Reflecteren over goed onderwijs kan je toch niet stilleggen?”

 

Weer brandjes blussen

Dirk Bicker: “Een tussentijdse balans van mijn overstap als directeur naar een nieuwe school? Je kan niet alles copypasten. Maar sommige succesnummers wél. Mensen verbinden lukt in elke school. De schotten weghalen tussen les- en zorguren ook. En je kan van elke medewerker een cultuurdrager maken die het DNA van de school ademt en vertaalt naar de klas. Dik 2 jaar werk ik hier, even lang ben ik fier op mijn team.”

“Natuurlijk zijn er altijd nieuwe uitdagingen. Het leerlingenaantal en de naambekendheid van de school opkrikken, mijn team meer betrekken bij het beleid en doorprikken dat een directeur met alle oplossingen moet komen. In het begin is het wennen: brandjes blussen en kleine klussen, het landt allemaal op mijn bord. Helemaal anders dan in De Wereldreiziger. Maar intussen is het leerlingenaantal uit de rode zone, trekken we sterke leraren aan, passeren collega’s niet voor elke minibeslissing langs mijn bureau.”

Daardoor heb ik opnieuw tijd voor droom-, denk- en doekracht van teamleden maximaal aan te spreken, nieuwe ideeën in gang te zetten en met leerlingen te praten. Uiteindelijk doen directeurs en leraren het allemaal voor hen.”

 

Beroepenhuis - Gent: Leerlingen bedienen button-machine

Directeur in nieuwe school? 4 keer goud rapen in je team

Directeur Dirk Bicker is een omdenker. Zijn team laat hij graag meedenken. Daar heeft hij fijne concepten voor. Welke probeer jij uit?
 

  1. Koffiebudget

    “Bieden je personeelsvergaderingen te weinig ruimte om te freewheelen over onderwijsideeën? Geef elke collega dan een budget om in groepjes koffie te gaan drinken. Om te brainstormen en een embryonaal voorstel te verbeteren. Als ze een uitgewerkt plan hebben met doelen, budget, communicatieplan kloppen ze bij je aan.”

    “Dit concept vermindert het gevoel dat je ideeën in een schuif verdwijnen en dat het team energie verliest aan initiatieven waar te weinig collega’s achter staan. In De Wereldreiziger kiemden zo succesvolle initiatieven zoals de thuistalen-bibliotheek.”

  2. Speeddate

    “Startende directeur? Huur een café of zaaltje om te speeddaten. Het hele team schuift in 2 cirkels door van tafel naar tafel. Iedereen krijgt een lijst vragen om een gesprek over het school-DNA. Bij elke vraag noteren ze 3 antwoorden van hun gesprekspartner en vinken het sterkste aan.”

    “Hoe wil jij herinnerd worden als je de school verlaat? Wat vind je de sterke punten van je collega? Waarvoor hebben we nu geen tijd, maar vind jìj wel belangrijk? Al die gesprekken en verslagen samen: een berg goud waarmee je als directeur aan de slag kan.”

    Test je met je team de speeddate kaartjes van Klasse uit?

  3. Komen eten

    “Op zoek naar een diepgaand gesprek met een collega? Geef ze de kans om een etentje bij jou thuis te reserveren. Bij een zelfbereide maaltijd creëer je tijd om door te bomen: hoe zien zij de school en hun loopbaan op lange termijn?”

    “Helaas gooit corona voorlopig roet in het eten en moeten de kookpotten in de kast. Geen keukenprins? Dan vervang je het format door ‘daten met de directeur’. Ook dat is een garantie op fijne babbels én inzichten in de wensen en dromen van je collega’s. Of een mooie kans om vragen af te vuren aan jou, zonder taboes.”

  4. Bufferweken

    “Boek na een langer veranderingstraject een pauze in. Zo krijgt iedereen tijd om even te bekomen van het hollen, doelen af te vinken en na te genieten van die stap vooruit. Borg en vier successen. En in dit onvoorspelbare coronajaar zoals is een buffer extra nuttig.”

Waar is mijn
Lerarenkaart?