Gepubliceerd op
Mening

“Jongeren willen bijleren en groeien. Allemaal!”

Eva Vereecke, directeur van De Ambrassade, droomt luidop van scholen waar een leerlingenraad niet nodig is omdat participatie in het DNA verweven zit. “Over een paar jaar slaan we onszelf voor het hoofd: in de grootste onderwijscrisis vergaten we om de jongeren te betrekken.”

Eva Vereecke

Eva Vereecke: “Leraren blijven kwetsbare jongeren opzoeken en laten leerlingen primeren op hun angst voor het virus”

Had jij als tiener een abonnement op de leerlingenraad?

Eva Vereecke: “Ik deed mijn secundair in Amsterdam. Een leerlingenraad was niet nodig omdat leerlingenparticipatie ingebakken zit bij onze noorderburen. Naar een Amsterdamse school gaan had zeker impact op mij. In Vlaanderen was ik het haantje-de-voorste, in Nederland het verlegen Vlaamse meisje.”

“Ik volgde Latijn-Grieks in een klein gymnasium, vergelijkbaar met een college bij ons. Leraren en leerlingen toonden wederzijds respect. Je mening geven was de normaalste zaak en een kritische stem werd eerder gestimuleerd dan afgeblokt. We mochten bijvoorbeeld een tweedaagse rond relaties en seksualiteit mee invullen.”

“Ik gedijde heel goed in het Nederlandse onderwijs, waar je in mijn tijd vanaf het vierde jaar heel wat vakken kon kiezen. Ik ging voor de gamma-vakken (talen, geschiedenis en aardrijkskunde) en liet de bèta-vakken (chemie, fysica, biologie) links liggen. Daardoor zat ik snel in mijn talent en goed in mijn vel. Ik organiseerde op mijn school in Amsterdam sint- en pietverhuur voor het goede doel. Tijdens de weekends en vakanties was ik in Brussel actief in de Chiro en organiseerde ik speelpleinen.”

“Achteraf kwam ik in Leuven studeren en vonden de docenten me best bijdehand. Ik stelde veel in vraag, wilde het doel van een opdracht of project kennen. Zodra ze wisten dat ik mijn secundair in Nederland deed, begrepen ze me plots beter. Onbewust had het Nederlandse onderwijs me gekneed en was ik het gewoon dat een leraar niet boven zijn leerlingen staat.”

Welk type leraar is je bijgebleven?

Eva Vereecke: “De doeners. De leraren die niet op een stoeltje blijven zitten. Ik heb in mijn eerste jobs in het jeugdwerk vormingen en meerdaagse begeleidingen voor scholen georganiseerd. We vonden het belangrijk dat leraren meedoen met de activiteiten. Je leert op die momenten anders naar je leerlingen kijken. Die te luide puber uit je les geschiedenis is plots de eerste om een handje toe te steken of een creatieve oplossing te bedenken tijdens een opdracht.”

“Heel wat leraren halen liever verbeterwerk in tijdens een tweedaagse. Alle respect daarvoor. Er is veel werk en planlast. Maar ik heb een zwak voor leraren die toch mee in de kring stappen. Vooral bso-leraren hebben niet veel overtuigingskracht nodig: een halve uitnodiging en ze stropen hun mouwen op. Ik hou van leraren die niet boven, maar naast hun leerlingen staan. De beste plek om de liefde voor en het vertrouwen in je leerlingen te tonen.”

“Natuurlijk dagen leerlingen hun leraren graag uit en staat een klas soms op stelten. Sommige leraren zijn bang voor kleine botsingen en gaan boven hun leerlingen staan. Gelukkig gebeurt dat steeds minder. De schoolcultuur speelt daarin een belangrijke rol. Een directeur heeft een verpletterende verantwoordelijkheid: je kiest en kweekt je leraren en je stuurt mee hoe collega’s omgaan met elkaar en hun leerlingen.”

Wat kan onderwijs leren van de jeugdsector?

Eva Vereecke: “Een van onze toekomstdromen is dat ‘iedereen jeugdwerker’ wordt: ouders, welzijnswerkers, politie … Ik hoop dat er ook in elke leraar een stukje jeugdwerker schuilt. Die kijkt niet alleen naar het eindresultaat en de punten, maar ziet ook het proces. Wat heb je onderweg geleerd? In de jeugdsector zetten we graag een boompje op over de kracht van falen en experimenteren. We geloven in het mede-eigenaarschap op die route. Daarom luisteren we naar jongeren, gaan we in dialoog met hen, zoeken we samen hoe we iets oplossen. Die houding geeft minder weerstand, conflicten en wij-zij. Ook in de klas.”

“Zoals die leraar die voortdurend de leefwereld van haar leerlingen in haar lessen binnen trekt. Ze geeft Engels vanuit muziekgenres en teksten die jongeren aanspreken. Tijdens corona informeert ze naar hun mentale welzijn via het kaartspel ‘Donkere gedachten’ van WAT WAT, het jeugdinformatieplatform van De Ambrassade. Ze vraagt: ‘Wanneer gaf je voor het laatst iemand advies, wanneer werd je zelf door een vriend geholpen?’ Haar leerlingen zijn echt geen doetjes, maar als de interesse van hun leraar oprecht is, voelen én waarderen ze dat.”

“Door haar aanpak kon ze bij haar online lessen zeer duidelijke afspraken maken. Als een leerling zich niet gedroeg achter de laptop, stopte de les onmiddellijk. Dat klinkt streng en autoritair. Maar omdat leerlingen weten dat hun leraar zich niet nodeloos boven hen stelt, pikken ze zo’n strenge regel.”


Elke website spreekt over talenten centraal zetten, maar toch zit leerlingenparticipatie bij te weinig scholen écht in het DNA

Eva Vereecke - De Ambrassade

Sommige media schetsen een verloren coronageneratie met leerachterstand en lak aan regels. Welk beeld heb jij in je hoofd?

Eva Vereecke: “We hebben de afgelopen maanden te veel gemakkelijke clichés over jongeren gelezen. Vanuit De Ambrassade focussen we automatisch op de krachten van jongeren, want komaan, er bougeert zoveel! Tijdens de eerste lockdown hadden jongeren maar 2 (!) dagen nodig om met alle jeugdbewegingen een online aanbod uit te werken.”

“Onze jongeren zijn sociaal bewogen, verontwaardigd over het klimaat en racisme, organiseren online boekenclubs en Instagram-debatten over maatschappelijke thema’s als geloof en onrecht. De confrontatie met ongelijkheid wakkert hun sociale bewogenheid aan. Deze generatie is zó snel groot. Op hun leeftijd organiseerde ik gewoon spelletjes in de Chiro en op het speelplein.”

Lijken generatie X, Y en Z meer op elkaar dan we denken?

Eva Vereecke: “De Ambrassade onderzocht onlangs hoe jongeren over jobs denken. Ze willen net als hun ouders of leraren werkzekerheid en hebben een gezonde realiteitszin over hun toekomst en loon. Een stevig salaris staat niet bovenaan op hun prioriteitenlijst. Ze dromen van genoeg flexibiliteit om naast een deeltijdse job een engagement of onderneming uit te bouwen. Het aantal jonge ondernemers stijgt al jaren.”

“Hun grootste drijfveer is bijleren, groeien en zich ontwikkelen op de werkvloer. Waarom slaagt het onderwijs er dan te weinig in om die passie voor leren te benutten? Waarom schakelden scholen de digitale vaardigheden van hun jongeren nauwelijks in om de uitdagingen tijdens corona te counteren? We zien leren te vaak in één richting. Leraren geven kennis en vaardigheden door. Maar leerlingen leren graag van elkaar én jij kan als leraar ongetwijfeld ook een hoop dingen van hen opsteken.”

“De vrijwilligers van de Vlaamse jeugdraad en de jongeren van WAT WAT doen me dagelijks dingen anders zien. En akkoord: ik moet ze niet onderwijzen, maar misschien kan je je als leraar ook wat vaker laten verrassen door de interesses, vaardigheden en veerkracht van je leerlingen?”

Welke pluim steek jij in naam van jongeren op de hoed van leraren, leerlingenbegeleiders en directeurs?

Eva Vereecke: “Ik zie prachtige dingen tijdens corona. Leraren bleven kwetsbare jongeren opzoeken, online of aan hun voordeur. Ze laten leerlingen primeren op hun eigen angst voor het virus. Ze stappen buiten hun comfortzone en durven experimenteren. Wie gaf vóór maart 2020 al onl.ine les? Ik zag de zotste filmpjes passeren. Veel respect voor al die leraren en directeurs die bleven puzzelen bij steeds veranderende regels. Je moet het allemaal maar doen én volhouden.”

Eva Vereecke

Eva Vereecke: “Van een leraar die zich niet nodeloos boven hen stelt, pikken leerlingen strenge regels”

Zetten we jongeren genoeg in als sterkmakers en schouders voor elkaar?

Eva Vereecke: “In mijn beroepsmisvorming zit een naïef geloof in het engagement en de kracht van jongeren. Het is mijn job om erop te hameren dat we ze systematisch onderschatten. Zeker tijdens corona. Peer-to-peer elkaar coachen, werkt. Jongeren willen hun vrienden helpen en staan voor elkaar klaar. Zet hen ook op school meer in om elkaars welbevinden te bewaken.”

“Stimuleer praten over gevoelens, dan doen leerlingen dat vaker onderling. Durf daarbij te experimenteren met methodieken. Jeugdorganisaties, MNM of WAT WAT organiseren live sessies waar jongeren in kleine groepjes met elkaar praten over moeilijke thema’s. Bekijk ze samen in de klas of verwijs je leerlingen ernaar door en vraag om reflecties. En denk na: wat hebben die pubers, die vooral op korte termijn denken, nú nodig om zich goed in hun vel te voelen op school?”

“Doe ook een beroep op hun expertise. We moesten snel schakelen, maar over een paar jaar beseffen we dat we tijdens de grootste crisis in onderwijs vergaten om de jongeren te betrekken. Hoe zien jullie dat afstands- en digitaal onderwijs? Hoe leggen we onze skills samen? Na de aanslagen in Brussel riep een school ’s morgens alle leerlingen bij elkaar op de speelplaats met één vraag: wat hebben jullie vandaag nodig? Hun antwoord: een stiltemoment met de hele school op de speelplaats.”

“Op elke schoolwebsite staat iets over het talent van kinderen centraal zetten, maar toch zit echte leerlingenparticipatie te weinig in het DNA van scholen. Er bestaan nochtans sterke tools om rond jeugdparticipatie aan de slag te gaan. Zoals onze app Waddist, een online barometer die elke dag peilt naar hoe jongeren denken over allerlei thema’s en wat er echt leeft.”

Heeft deze coronaperiode ook een positief gevolg voor jongeren?

Eva Vereecke: “Het taboe om in Vlaanderen over welbevinden en geestelijke gezondheid te praten, is eindelijk doorbroken. Dit thema is plots meer bespreekbaar in de klas. De jongeren van de Vlaamse Jeugdraad plaatsten dat thema 5 jaar geleden al op de agenda van jeugdbeleid. 5000 jongeren verkozen ‘Goed in je vel’ in 2017 en 2020 als prioriteit. Zij zagen vóór corona al van dichtbij hoeveel leeftijdsgenoten het moeilijk hebben.”

Wat wil je aan ons onderwijs veranderen, toevoegen of schrappen?

Eva Vereecke: “Onze maatschappij wordt steeds complexer: meer diversiteit, meer armoede, meer psychische kwetsbaarheid. Toch is ons onderwijs de afgelopen 100 jaar niet even hard veranderd. We focussen nog altijd op zo veel mogelijk kennis in die hoofden krijgen. En te weinig op samen op leeravontuur gaan en je identiteit vormen. Zeker tijdens corona: de crisis dwingt leraren om essentiële leerstof te selecteren waardoor de slinger wat verder richting kennisoverdracht slaat.”

“Ik ben fan van scholen waar de noden van de leerling écht centraal staan. Zoals de tienerscholen. Die zoeken uit: hoe maken we de harde overgang van basis- naar secundair onderwijs zachter? Ik hou ook van scholen die de maatschappij binnenhalen. Niet gewoon een workshop aankopen, maar duurzame samenwerkingen aangaan rond schoolmoeë jongeren bijvoorbeeld.”

“Organisaties zoals JES, Groep Intro en Arktos stippelen een aanvullend traject uit vanuit wederzijds respect, op het tempo van de leerling. Een school kan het niet alleen, kan onmogelijk alle problemen van de maatschappij oplossen. Leraren hebben een ontzettend belangrijke beroep, maar ze zijn geen hulpverleners. Daarom zijn netwerken tussen onderwijs, jeugdsector, welzijn, cultuur, sport, politie … broodnodig.”

Wat wil je importeren uit het onderwijs in andere landen?

Eva Vereecke: “In Finland zijn scholen one stop shops. Vergelijk het concept met een treinstation waar je ook boodschappen doet, je strijk ophaalt en afspreekt met vrienden. Zo bundelen Finse scholen heel wat diensten voor jongeren: een sportclub, jeugdhuis, huiswerkplek, creatieve workshops, maar evengoed een psycholoog of sociale hulpdiensten. Dat is ons concept van brede school, maar veel verder doorgedacht en ruimer dan alleen de infrastructuur delen.”

De Ambrassade trok mee aan de kar tijdens corona. Wat moet er gebeuren om kinderrechten nooit meer in lockdown te laten gaan?

Eva Vereecke: “Tijdens de eerste lockdown ging alles voor kinderen en jongeren op slot: speeltuinen, skate- en hangplekken. Ondertussen is de jeugdwelzijnswerker een essentieel beroep en ging publieke speelruimte als laatste toe en als eerste weer open. Terecht, want corona maakt élk kind kwetsbaar.”

Inspireert Klasse Magazine jou in 2021-2022?

  • 4 kwaliteitsnummers met inspiratie van leraren en experts.
  • Fraai ondersteunend materiaal: kalender, posters, kaartjes ...
  • Je Lerarenkaart met meer dan 1000 voordelen in je brievenbus.