Gepubliceerd op
Duiding

“Om radicalisering te stoppen, moet je het verhaal erachter kennen”

Hoe komt het dat jongeren van eigen bodem in naam van de islam plots beslissen om terreurdaden te stellen? “Wie radicalisering wil tegengaan, moet het grote verhaal erachter kennen.” Dat stelt Khalid Benhaddou, imam in Gent en coördinator van het Netwerk islamexperten dat in scholen duiding geeft aan jongeren om radicalisering tegen te gaan.

Rijke geschiedenis van islam

Khalid Benhaddou: “De islamitische wereld heeft een rijke geschiedenis die 14 eeuwen teruggaat in de tijd. Terwijl hier de Donkere Middeleeuwen heersen, bloeit de islam volop. Het kalifaat strekte zich uit van het huidige Portugal en Marokko tot Irak. Veel islamitische denkers en wetenschappers beïnvloedden het Westen. Na die bloeiperiode kent de islam verschillende crises waardoor die grote islamitische staat stilaan uit elkaar valt.”

“Wanneer Atatürk in 1924 de Turkse natiestaat opricht, verdwijnt het laatste deel van het kalifaat. Snel komt bij moslims de vraag: waarom is het Westen, met zijn verlichtingsperiode, renaissance, industrialisatie, modernisme…, vooruit gegaan en wij, moslims, achteruit? Waarom zijn wij plots zoveel terrein aan kennis en wetenschap verloren? Men kijkt met heimwee terug naar de bloeiperiode en er rijzen stemmen om de grote islamistische staat te herstellen in haar oude glorie.”


De vraag rijst: waarom is het Westen vooruit gegaan en de islamitische wereld achteruit?

Khalid Benhaddou - coördinator Netwerk islamexperten

Versplintering van de islamwereld

Khalid Benhaddou: “Hoe kunnen we die grootse islamitische staat van weleer herstellen? Dat is de vraag die de moslims zich stellen. Binnen de islam bestaan hierover verschillende visies en antwoorden. Die helpen om de bewegingen te begrijpen die vandaag actief zijn in de islamwereld, zowel in het Midden-Oosten als in Europa.”

“De salafisten, streven naar een letterlijke interpretatie van de Koran en willen de samenleving van in de tijd van de profeet kopiëren. De ideale islamitische staat vinden zij Saudi-Arabië. Dat model moet doorgetrokken worden naar alle andere Arabische staten. Een andere groep wil een nieuw kalifaat oprichten, een staat die geregeerd wordt door een kalief, een opvolger van de islamitische profeet Mohammed.”

“Sommigen willen dat via politieke weg en democratie, zoals de Moslimbroeders. Anderen, zoals IS en Al Qaeda, doen het met geweld. Al deze stromingen hebben gemeen dat ze zich verzetten tegen het westers imperialisme. Een derde groep wil precies dat westerse model kopiëren en een soort liberale islam ontwikkelen. En een laatste groep grijpt terug naar denkers en geleerden die de ratio proberen te verzoenen met religieuze teksten. De perioden in het verleden dat de ratio hoogtij vierde, kende de islam immers haar sterkste groei.”


Jongeren in het Westen worden plots vijand van het Westen en vervreemden van hun eigen realiteit

Khalid Benhaddou - coördinator Netwerk islamexperten

Zwart-witdenken trekt jongeren aan

Khalid Benhaddou: “Al die bewegingen zijn heel actief in Europa. Ze willen een islamitische staat oprichten. De manier waarop verschilt. Meestal hanteren ze een theologisch discours waarbij ze het Westen afschilderen als de vijand, de ongelovigen.”

“Jongeren die bij ons geen aansluiting vinden in de samenleving en op zoek zijn naar hun identiteit, voelen zich snel aangetrokken door die religieuze islamitische identiteit. Die vertrekt vanuit heel heldere en simpele kaders, vanuit zwart-witdenken: de wereld bestaat uit de gelovigen en ongelovigen. Deze eenvoudig kaders, gebaseerd op een enge interpretatie van het geloof, trekken jongeren aan.”

“Zo worden jongeren in het Westen dan plots vijand van het Westen en vervreemden zij van hun eigen realiteit. Zo ver dat ze soms zelfs de wapens oppakken. Wij staan dan versteld dat jongeren naar Syrië willen vertrekken. Toch mag het ons niet verbazen als we zien hoe ze blootgesteld staan aan discours die vertrekken van de wij-zijtegenstelling dat de islam en het Westen lijnrecht tegenover elkaar stelt.”

Portret van Khalid Benhaddou

IS reduceert de islam tot een heel kleine groep die de ware moslims moet voorstellen

Khalid Benhaddou - coördinator Netwerk islamexperten

Wat zegt IS?

Khalid Benhaddou: “IS zegt dat moslims loyaal moeten zijn aan hun medemoslims. Tegelijk moeten ze afstand nemen van de afgedwaalde moslims, de andersdenkenden en vooral de niet-moslims. Jongeren die in de ban raken van die ideologie nemen plots afscheid van hun omgeving, zelfs van hun ouders, die volgens hen niet meer de moslims zijn die ze willen dat ze zijn. IS reduceert de islam tot een heel kleine groep die de ware moslims moet voorstellen. De meest extreme vorm van dit principe, is dat je de andere mag doden en bestrijden.”

“Dit concept van loyauteit en dissociatie staat al eeuwen in de boeken van grote geleerden die wij in de islamitische wereld alom respecteren. Maar die geleerden schreven toen volgens hun tijdsgeest en in hun context. Die is nu anders. De islam heeft nood aan een nieuw discours. We moeten de moed hebben om bepaalde concepten ter discussie te stellen. Dat hebben onze geleerden tot nu toe nog niet gedaan.”

“Hetzelfde geldt voor het concept ‘kalifaat’. Dat heeft 14 eeuwen lang bestaan. Vele geleerden zijn het er nog steeds over eens om dat kalifaat te herstellen. Toch heeft de profeet dat kalifaat ook maar als middel gebruikt, niet als doel op zich, hij probeerde te streven naar stabiliteit, de klassenverschillen te beperken, dat waren de hogere doelen.”


Veel van de concepten waar IS op voortbouwt staan nog onveranderd in de boeken die wij vandaag gebruiken

Khalid Benhaddou - coördinator Netwerk islamexperten

Herziening van oude concepten uit islam

Khalid Benhaddou: “IS confronteert de moslimwereld met een harde realiteit. Er zijn wel herzieningen gekomen op eeuwenoude concepten uit de islam, maar tot op de dag van vandaag zijn concepten uit het strafrecht, zoals bijvoorbeeld het stenigen bij overspel of handen afhakken van dieven, nooit ter discussie gesteld. De enige groep die dat tijdelijk wilde opheffen, was de Moslimbroederschap. Veel van de concepten waar IS op voortbouwt staan nog onveranderd in de boeken die wij vandaag gebruiken.”

“En IS gaat nog een stap verder. Neem bijvoorbeeld ook het concept van ‘de strijders’, de jihadisten. Dat zijn mensen die hun leven geven voor God. Dit is de hoogste vorm van aanbidding: ten strijde trekken tegen de anderen om het woord van God te laten zegevieren. IS maakt die term breder: mensen die naar het front trekken en IS helpen, bijvoorbeeld op het vlak van technologie en ICT of in de propagandamachine, kunnen ook de status van jihadist krijgen.”


De profeet zou hebben gezegd dat de overwinning zou komen van de moslims, vanuit een plaats in Syrië

Khalid Benhaddou - coördinator Netwerk islamexperten

Jongeren vatbaar voor heldenverhaal

Khalid Benhaddou: “IS voert een apocalyptisch discours en stelt dat er vandaag een kosmologische, epische strijd aan de gang is tussen wat zij noemen ‘de waarachtige legers’ en ‘de valse legers’. De waarachtige legers zijn de moslims, de valse legers zijn het Westen. Deze strijd zal ‘het einde der tijden inleiden’”.

“De profeet zou gezegd hebben dat de overwinning zou komen van de moslims, vanuit een plaats in Syrië. En dat discours werkt heel hard in op heel veel jongeren. Het maakt deel uit van ons islamitisch erfgoed, waar heel vaak wordt gesproken over het einde der tijden. Veel jongeren zijn daar spijtig genoeg vatbaar voor.”

Deze tekst is gebaseerd op een lezing die Khalid Benhaddou gaf op 4 februari 2016.

 

Hoe kunnen we het radicalisme aanpakken?

Bekijk de lezing die Khalid Benhaddou gaf op 4 februari 2016. Over de rol van onderwijs en welzijn, de integratieparadox en de islamisering van het radicalisme.

Ik geef aan jongeren de boodschap om elkaar te leren kennen en niet aan de zijlijn te blijven staan

Khalid Benhaddou - coördinator Netwerk islamexperten

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 56.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...