Gepubliceerd op
Specialist

Hoe reageer je als leerlingen je pesten?

“Leraren die weggepest worden door hun eigen leerlingen: het blijft een taboe”, zegt Anke Luts van vzw Limits. Die organisatie ving tot 1 januari 2015 slachtoffers van pestklassen op. “Slachtoffers van pestgedrag weten vaak niet hoe ze moeten reageren. Nochtans is erover praten net de eerste stap om pesten te stoppen.”

Juf durft klas niet binnen te gaan.


In 2016 werd 8,3% van de onderwijsmedewerkers sporadisch en 1,8 % regelmatig gepest. (Rapport SERV).

Waar begin je als je gepest wordt?

Anke Luts: “Bij je collega’s en je directeur. Als je pesten een halt wil toeroepen, is het belangrijk dat je hen jouw verhaal vertelt en dat ze er écht naar luisteren. Als je directeur zegt ‘dat dit allemaal maar normaal is’ of dat jij je klas zelf in de hand moet houden, erkent hij je probleem niet. Natuurlijk heeft hij geen trukendoos die je probleem in een-twee-drie oplost. Maar je moet het gevoel krijgen dat hij je steunt. Anders krop je je problemen op, ontwikkel je angsten en raak je geïsoleerd.”

Zijn leraren niet te beschaamd om hulp te zoeken?

Anke Luts: “Klopt. Leraren associëren hulp zoeken vaak met: ‘Ik kan het zelf niet meer aan’. Ze schamen zich ervoor. Terwijl hulp zoeken net een teken van sterkte is, niet van zwakte. Want het geeft aan dat je het probleem wil oplossen. Spreek een collega uit dezelfde klas aan, je directeur, de leerlingenbegeleider … Die hoeft niet fysiek tussenbeide te komen in de klas, maar kan je coachen vanop afstand zodat je weerbaarder wordt. Want als leerlingen de grenzen weer overschrijden, moet je ze hierover aanspreken. Liefst op het moment zelf en door jouzelf. Lukt dat niet, haal er dan die andere bij.”

Heeft het zin om klassikaal te straffen?

Anke Luts: “Nee. Een klas is zelden een homogeen blok. Je hebt trekkers, je hebt leerlingen die van kamp wisselen, en je hebt nog anderen die zich niet mengen in het conflict. Neem dus de amokmakers apart en geef hun duidelijk de grenzen aan. Laat ze hun goede voornemens in concrete werkpunten neerschrijven.


Hulp zoeken is net een teken van sterkte, niet van zwakte

Anke Luts - vzw Limits

Spreek ook de positieve leerlingen aan. Als leeftijdsgenoten een standpunt innemen, dan komt dat krachtiger over. En schakel als het nodig is de leerlingenbegeleider of het CLB in. Die kunnen het conflict opvolgen en functioneringsgesprekken voeren met de leerlingen. Zo voelen ze aan dat dit gedrag niet zomaar kan.”

Kan het zijn dat je als leraar ongewild zelf pestgedrag uitlokt?

Anke Luts: “Als je door gezagsproblemen in de klas onder stress staat, begin je je onbewust anders te gedragen. Je bekijkt alles door een negatieve bril en je wordt een radar die zoekt naar elke bedreiging. Dan krijg je een self-fulfilling prophecy: als je denkt dat je bedreigd wordt, gebeurt dat ook in de realiteit. Je gaat namelijk op zoek naar bevestiging voor het bedreigende gevoel. En zo raak je nog moeilijker uit de impasse.”

Wat als de situatie helemaal vastgelopen is? Is een andere school een oplossing?

Anke Luts: “Door de vaste benoeming ben je als leraar sterk verbonden met een bepaalde school. Als je van school moet veranderen, komt dat hard aan. Door de pestende leerlingen te mijden, los je de kern van het probleem niet op. Misschien heb je als leraar ondersteuning of bijsturing nodig. Anders beland je in die andere school binnen de kortste keren in dezelfde situatie. Dat is nog slechter voor je zelfvertrouwen, want je legt de schuld nog meer bij jezelf.”

Dan maar met ziekteverlof?

Anke Luts: “Als je door de aanhoudende conflicten uitgeput bent en je voelt dat je veel meer in je job hebt geïnvesteerd dan je terugkrijgt, moet je op krachten komen. Maar verwacht niet dat je daarna zomaar met een schone lei kan beginnen. Eerst moet je het vertrouwen herstellen. Dat kan door goede afspraken te maken, zodat de leerlingen en jijzelf elkaar weer krediet geven. Maar het blijft een wankel evenwicht. Want als het weer misloopt in de klas, krijg je al vlug – onterecht – het gevoel dat de situatie even slecht of zelfs slechter is dan tevoren. Een nazorggesprek enkele weken na de tussenkomst van je directeur, begeleider of collega is erg belangrijk. Hij kan onmiddellijk ingrijpen als het weer misloopt, maar hij kan je ook wijzen op momenten waarop je de klas beter in de hand hebt. Zolang je klas weer een beetje in de positieve sfeer zit, is een uitweg uit de impasse mogelijk.”
 

Hoe voorkom je dat leerlingen je pesten?

“Al te vaak blijven klasdeuren potdicht, ook als problemen escaleren”, zegt Ellen Vanantwerpen, docent Pedagogische Wetenschappen aan de Gentse Arteveldehogeschool. “Het is zeer verleidelijk om met je leerlingen je klas binnen te gaan, deur dicht, en vijftig minuten je ding te doen. Terwijl we de deuren van de klas net moeten opengooien. Laat collega’s bij jou de les komen volgen. En ga op jouw beurt bij hen in de klas. Misschien zitten ook zij met de handen in het haar, maar wist je dat niet.”


Gooi de deuren van je klas open

Ellen Vanantwerpen - docent Pedagogische Wetenschappen

“Bespreek bij een kop koffie je functioneren in de klas met je collega’s. Daar zijn we vaak ongelooflijk bang voor. Omdat we denken dat we het niet goed doen. Terwijl we zo veel van elkaar kunnen leren. Zeker ook als het goed gaat in een klas. Als je apetrots bent op een bepaalde werkvorm, waarom laat je je collega’s die les dan niet meevolgen? Die open sfeer komt ook de leerlingen ten goede. Want zo kan je problemen die de draagkracht van de individuele leraar of het lerarenteam te boven gaan, veel sneller detecteren en professionele hulp inschakelen.”

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 51.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...