Zo doen zij het Gepubliceerd op

Herinneringseducatie: zo pikken leerlingen echt iets op

Reageer

Log in om te bewaren.

Delen

Leraren Veerle en Nicole gaan de uitdaging aan: met een klas jongvolwassenen werken rond de Eerste Wereldoorlog. De ene in het volwassenenonderwijs, de andere in het beroepsonderwijs. “Ik vertel verhalen. Dan snappen leerlingen dat oorlog over mensen en miserie gaat”, zegt Veerle.
 

“Mijn leerlingen herkennen zich in verhalen over uitsluiting”

In het Centrum voor Volwassenenonderwijs Mechelen werkt Vera Lapeere met haar cursisten van het tweedekansonderwijs intensief rond de Holocaust. Er zitten jongvolwassenen uit de hele wereld in haar klas. Door te focussen op menselijke emoties brengt ze een universeel en herkenbaar verhaal.
 
“Mijn cursisten hebben geen diploma secundair en weten vaak weinig over de wereldoorlogen. Maar ze hebben wel een uitgesproken mening, soms radicaal. Ik probeer hen te leren dat ze complexe problemen, zoals de situatie in het Midden-Oosten, niet te lijf moeten gaan met cafépraat en slogans. Herinneringseducatie is daarvoor ideaal. Als je het goed opbouwt, kan je over moslims en joden spreken, zonder dat hun emoties te veel in de weg zitten. De wereldoorlogen zijn voor hen een ver verleden. Tijd creëert afstand en maakt hen meer bereid om zich te verdiepen in het thema.

Vera Lapeere

Vera Lapeere: “Ik probeer hen te leren dat ze complexe problemen, zoals de situatie in het Midden-Oosten, niet te lijf moeten gaan met cafépraat en slogans.”

Ik start met de feiten, maar stap snel over naar verhalen. Het verhaal van de Holocaust gaat over vernederen, uitsluiten en er niet bij horen. Dat herkennen ze. Als ik vertel dat de krullen van joodse mannen werden afgeschoren, zie ik meisjes met een hoofddoek ineenkrimpen. Dat joodse kinderen in een onderduikgezin varkensvlees moesten eten om zichzelf niet te verraden, grijpt hen ook aan. Zo leren ze zich in te leven: waartoe leidt groepsdruk, wat is het gevolg van een keuze? Het verhaal van echte mensen spreekt aan.
 
Wanneer de band met het verleden verdwijnt door de tijd of de plaats, moet je zelf een band creëren. Toen ze wijlen Natan Ramet, die de Holocaust overleefde, hoorden getuigden over de concentratiekampen, werd de Jodenvervolging plots tastbaar. En door op te zoeken wat er in hun herkomstland of dat van hun grootouders gebeurde tijdens de oorlog, beseffen ze dat de ellende van oorlog een universeel verhaal is. Het waw-effect van oorlog verdwijnt. Hun beeld van ‘de vijand’ verandert en ze denken stilletjes aan genuanceerder. Leg op dat moment de link met het heden. Ik lever graag cursisten af die een plaats hebben in de wereld en bewuste keuzes maken. Herinneringseducatie helpt daarbij.”
 


 

“Het blijft beter plakken als leerlingen iets tastbaars krijgen”

De leerlingen van het vierde jaar Haarzorg en Voeding-Verzorging van Don Bosco Genk maakten vredesbuttons en een vredesvlag. Leraar plastische opvoeding Nicole Oversteyns pakte haar project ‘De zilveren helm’ heel praktisch aan.

“Op 12 augustus 1914 vond de eerste grote veldslag in België plaats: de ‘Slag van de Zilveren Helmen’. In Halen, op een boogscheut van onze school. Exact 100 jaar later eindigt daar een vredesmars die in Aken vertrekt. Alle deelnemers krijgen bij aankomst een button die onze leerlingen maakten. Hun vlag wappert ook tijdens de tweede vredesmars van Halen naar Dendermonde.

Nicole Oversteyns

Nicole Oversteyns – Leraar plastische opvoeding: “We bezochten het oorlogsmuseum en -kerkhof: beklijvend. De verhalen die ze via een tablet opzochten bij de namen op de graven bliezen hen van hun sokken.”

Ik wou graag vakoverschrijdend werken. Zo kregen mijn leerlingen meer achtergrond bij wat ik in mijn lessen plastische opvoeding deed. De leraren PAV waren meteen enthousiast om een lessenreeks rond oorlog en vrede uit te werken. Zij gaven de voorzet: de leerlingen werkten met oorlogskrantjes en keken naar ‘In Vlaamse velden’ om de realiteit van de oorlog te leren kennen. We bezochten het oorlogsmuseum en -kerkhof: beklijvend. De verhalen die ze via een tablet opzochten bij de namen op de graven bliezen hen van hun sokken. ‘Kijk mevrouw, hij is maar zo oud als ik’, riepen ze.
 
Beroepsleerlingen reageren heel emotioneel en oprecht. Zo hadden we een basis om aan onze buttons en vlag te beginnen. De leerlingen moesten discussiëren over vrede om een ontwerp en een slogan te bedenken. Dat werd ‘Vrede is een werkwoord’. Ze trainden ondertussen hun sociale vaardigheden door te overleggen, tot een besluit te komen. Ze zijn best fier op wat ze realiseerden. ‘Dat hebben we toch maar mooi gedaan’, was hun besluit.
 
Met beroepsleerlingen moet je heel praktisch werken. Ze vragen al snel: ‘Wat is het nut?’ Dat de vlag die zij maakten nog minstens honderd jaar in het museum zal hangen, is heel tastbaar. En dat blijft beter plakken. Ik leg ook af en toe de link met conflicten in de klas. ‘Als er een probleem is, moet je praten met elkaar’. Eigenlijk voer ik een guerrillastrijd. Ik probeer de leerlingen heel wat bagage mee te geven zonder dat ze het merken.”
 

9 tips voor kwaliteitsvolle herinneringseducatie

Het Bijzonder Comité voor Herinneringseducatie stelde deze lijst op naar aanleiding van de herdenking van de Eerste Wereldoorlog.

  1. Focus niet alleen op kennis over het verleden. Herinneringseducatie leert leerlingen het verleden te begrijpen en daagt hen uit om van daaruit te reflecteren over het heden. Praat over tijdloze mechanismen zoals propaganda, uitsluiting en machtsmisbruik.
  2. Vertel hoopvolle verhalen. Mensen voeren oorlog, maar verzetten zich ook.
  3. Weet dat hetzelfde conflict andere herinneringen oproept bij verschillende culturen.
  4. Daag je leerlingen uit om menselijke keuzes te begrijpen en niet enkel met slachtoffers mee te leven en daders te veroordelen.
  5. Vertel persoonlijke verhalen die niemand onverschillig laten. Ze tonen dat de geschiedenis geen zwart-witverhaal is.
  6. Hou rekening met jonge leerlingen en leerlingen met een eigen oorlogsverleden. Leren over oorlog kan hevige reacties losweken.
  7. Wees voorzichtig met historische gebeurtenissen naspelen. Oorlog mag geen spel worden.
  8. Blijf je ervan bewust dat herdenkingen en getuigen soms een gekleurd verhaal vertellen.
  9. Vertel leerlingen niet wát ze moeten denken, maar dát ze moeten denken.
 
Meer info?