Specialist Gepubliceerd op

Scholen slim organiseren: 8 dingen die je zeker moet weten

10 reacties

Log in om te bewaren.

Delen

Als de wereld aan een hoog tempo verandert, moet het onderwijs mee veranderen. Scholen slim en anders organiseren? Dat doe je met doenken, vliegwielen en zeesterren.
 
Innovatie-experten Tom Van Acker en Yves Demaertelaere van Flanders Synergy schreven het boek ‘Scholen slim organiseren’ en begeleidden al meer dan 60 scholen en 100 pedagogische begeleiders om hun organisatie volledig om te gooien tot een slimme school. “Het is 5 óver 12. Ons onderwijssysteem moet in vraag gesteld worden. Want het werkt niet meer.”
 

1. School slim organiseren: organiseer je rond de leerlingen

Tom Van Acker: “Een team van leerkrachten begeleidt een groep leerlingen over enkele jaren heen. Ze geven niet elk hun eigen vak in hun eigen klas. Nee, als je een school slim wil organiseren, ben je als team samen verantwoordelijk om een groepje leerlingen een diploma te laten halen. Een teampje van leraren begeleidt dan bijvoorbeeld 6 jaar lang een groep leerlingen in het secundair. Op deze manier ken je je leerlingen ontzettend goed en bouw je een warme, duurzame relatie op.”

De secundaire school Visitatie heeft bijvoorbeeld 6 leerlingenteams die telkens 6 jaar lang begeleid worden door 6 lerarenteams.
 

2. Een slimme school doet aan teamsport

Yves Demaertelaere: “Leraren hebben nu het gevoel dat ze alles moeten kunnen. In een slimme school is het team samen competent. Bijvoorbeeld? Een groep kleuteronderwijzers is verantwoordelijk om 3 à 4 jaar 100 kleuters te begeleiden. ‘s Morgens worden ze opgevangen door 1 juf, daarna zwermen ze uit. Als je niet goed kan zingen, neemt een collega dat op zich. Als je een dagje opleiding hebt, regelt het team dat onderling. Ze moeten geen toestemming vragen aan hun directie.”

Benieuwd hoe basisschool Sint-Paulus zich helemaal anders organiseerde met nesten en families?

“Een slimme school bestaat uit zelfsturende teams die zelf taken en rollen verdelen op basis van talenten: leerstof geven, zorg bieden, nieuwe collega’s aanwerven of begeleiden, budget beheren, bemiddelen in klasconflicten, roosters opstellen …”

“Nu spelen leraren soloslim voor de klas met weinig autonomie. Geef deze zelfsturende en multidisciplinaire teams de bevoegdheid om hun taken zelf te regelen. De taken van de leerkracht breiden uit, maar laat ze die in team doen. Met als resultaat: minder stress, burn-outs en starters die afhaken.”

Portret Tom Van Acker

Tom Van Acker: “In een slimme school gebeurt de zorg al die jaren door één en hetzelfde team rond de leerling.”

3. Waarom hebben we slimme scholen nodig?

Tom Van Acker: “Ons onderwijssysteem stamt uit het industriële tijdperk van de 18de eeuw. Toen had men mensen nodig die gehoorzamen. Dat werkte toen. Maar de wereld rondom ons is veranderd.

“Kinderen en jongeren zoeken op internet wat ze willen weten, het aantal leerlingen met zorgvragen en een complexe thuiscontext stijgt. En wie kan nog volgen met alweer nieuwe technologische evoluties? De emotionele belasting, werkdruk en planlast stijgen, er zijn te weinig leerkrachten, leerkrachten voelen zich overrompeld door extra taken en verwachtingen.”

“Als ons onderwijs mensen moet afleveren die in die complexe wereld moeten kunnen meedraaien, moet ons onderwijs ook anders. Wat voor jobs gaan onze kleuters over 20 jaar doen? Dat weten we niet. We moeten kinderen begeleiden voor een complexe, onvoorspelbare toekomst die we niet kennen.”
 

4. Het leerproces is niet opgeknipt in vakken en leerjaren

Yves Demaertelaere: “In een eenvoudige omgeving zoals een koekjesfabriek heb je een gestandaardiseerd proces. Iedereen kan een stukje van het bandwerk doen. Als iedereen netjes de regels en procedures volgt, rollen er lekkere koekjes van de band. Veel scholen vandaag zijn georganiseerd zoals een koekjesfabriek. Het leerproces is opgeknipt in vakken, leerjaren en functies zoals zorgleraar, zorgcoördinator, graadcoördinator …”

Tom Van Acker: “Een school waar kinderen binnenkomen, buitengaan en op die tijd gekwalificeerd moeten worden, is veel complexer. Dan moet je alle activiteiten die samen horen, ook samen brengen. Plakken, niet knippen. Dat is een heel belangrijk principe bij scholen slim organiseren. Dan is je school een zeesterorganisatie. Als één arm niet meer werkt, nemen de andere armen het over en blijft de zeester verder leven.”

“De zorg is daar een goed voorbeeld van. Nu moet de leerkracht een zorgvraag doorgeven aan de zorgleraar. Die moet dan weer via de zorgcoördinator bij het CLB belanden. En terug. En wie betrekt de ouders? En kan die leerling goed begeleid worden als die 15 verschillende leraren heeft in het secundair? En wordt de informatie altijd goed doorgegeven naar een volgend schooljaar? In een slimme school gebeurt de zorg al die jaren door één en hetzelfde team rond de leerling.”
 

5. Minder stress en planlast

Yves Demaertelaere: “Pas in 2018 hebben we de resultaten van een volledig onderzoek naar de effecten van slimme scholen. Maar we merken al heel wat positieve resultaten op de schoolprestaties en het welbevinden van leerlingen en leerkrachten. Een slimme schoolorganisatie zorgt bijvoorbeeld voor minder planlast, stress en burn-outs.”

“Zo is er een buitengewone school die heel wat jongeren met gedragsproblemen en 30 schorsingen per jaar had. Sinds ze zich gereorganiseerd hebben met teams rond een groep leerlingen over leerjaren en vakken heen, hebben ze nog maar 1 schorsing per jaar.”

“Een andere school had veel spijbelaars, onder andere omdat hun leerlingen een negatief zelfbeeld hadden. In de nieuwe structuur van teams rond leerlingen, heeft elke leerling een vaste mentor gedurende 6 jaren. Zo kunnen ze elke leerling van dichtbij volgen en elke week positief waarderen.”
 

6. Een slimme school doet aan doenken

Yves Demaertelaere: Een slim team doet én denkt. Doenken dus. Nu is er een scheiding tussen denken en doen. Er zijn mensen verantwoordelijk om regels, procedures uit te denken. En anderen moeten die volgen of uitvoeren. Zo creëer je een structuur met planlast. Want het stukje waar jij verantwoordelijk voor bent, moet gecontroleerd worden met bijvoorbeeld af te vinken leerdoelen.”

Portret Yves Demaertelaere

Yves Demaertelaere: “Leraren moeten geen toestemming vragen voor een nascholing of om een probleem aan te pakken. Geef ze autonomie.”

7. Leraren hebben verschillende rollen

Tom Van Acker: “Het team is samen competent. Iedereen in dat team heeft verschillende rollen. Je hebt een expertiserol bijvoorbeeld rond motoriek, zorg, veiligheid of wiskunde. Daarnaast heb je ook een regelende rol: financiën, roosters opstellen of communiceren met ouders. En je kan een mentorrol hebben: nieuwe collega’s opvangen, het welbevinden van een kind opvolgen, bemiddelen bij conflicten in het team.”

“Die verschillende petjes krijg je niet op basis van je diploma, vakbekwaamheidsbewijzen of de hiërarchie. Wel op basis van je talent.”
 

8. De directeur is geen nekhijger

Tom Van Acker: “De moeilijkste vorm van leren is afleren. Je moet autonomie geven aan je mensen, mensen moeten geen toestemming meer vragen voor een nascholing of om een probleem aan te pakken. Je moet niet operationeel zijn en willen controleren. Dan zit je je medewerkers in de nek te hijgen.”

Yves Demaertelaere: “Een slimme school vergt sterk leiderschap. Een directeur moet visie hebben, maar de oplossingen moeten van het team zelf komen. Een leidinggevende is met het langetermijnperspectief bezig, zorgt ervoor dat een team competent kan zijn, dat er afstemming is over de teams heen. Een zelfsturende team wil dus absoluut niet zeggen dat je geen leiding nodig hebt.”
 

Je school slim organiseren: hoe begin je eraan?

  • Vliegwiel van medestanders. Start een veranderteam van mensen met goesting die denken dat het anders moet en kan. De directie mag daar ook in zitten, maar hiërarchie telt niet in een vliegwiel. Dit veranderteam is de trekker en neemt collega’s mee op sleeptouw.
  • Maak een forum. Rond je vliegwiel installeer je een groep van belanghebbenden zoals ouders, het bestuur, CLB of bedrijven. Zij denken mee na over je school van de toekomst.
  • Bouw een prototype. Beantwoord zo snel mogelijk een ruw concept om verder met het forum te verfijnen in structuren en infrastructuur.
  • Dump zandzakken. Iedereen kan “ja maars” inbrengen, maar vraag naar argumenten gebaseerd op het basisconcept. “Je bouwt je nieuwe school met het hoofd in de wolken, niet met zandzakken.”

Bij Flanders Synergy en meer dan 100 pedagogische begeleiders kunnen scholen terecht voor de begeleiding van een veranderingstraject tot slimme school.