Archief

Klasse voor Leraren

167 - september 2006

Klasse voor Leraren

167 - september 2006

pagina 48 t.e.m. pagina 49

Krijg ze stil in vier lessen

«Ze hoeft maar te kijken en er gebeurt wat ze wil. En ik kan doen wat ik wil, maar ik krijg de klas niet stil.» Vooral beginnende leraren houden moeilijker orde. Zit dat in de genen, is het een kwestie van ervaring of gaat het puur om techniek? «Je kan pas orde houden als je eerst orde gemaakt hebt», schrijven Lagerweg en Korthagen in ‘Een leraar van klasse’. Orde maken in vier lessen.

1. «Leerlingen die lekker bezig zijn, hebben geen tijd voor wanorde»

«Ik herinner me mijn eerste dag, Engels in een vijfde beroeps. Een collega met dertig jaar ervaring komt naar mij en zegt: ‘Jij bent pas afgestudeerd en zult het ongetwijfeld beter weten dan ik, maar als je beroepsleerlingen de baas wil kunnen, heb ik maar één advies voor je: doe elke tien minuten iets anders.’» (Jan, 24)

Orde houden begint met boeiende lessen geven, schrijven Lagerweg en Korthagen, en een boeiende les telt minstens zeven kenmerken: zinvolle opdrachten, gevarieerde werkvormen, individuele opvolging, aansporen tot reflectie enz. De rode lijn in die kenmerken is dat leerlingen genoeg kansen krijgen, zin hebben en de verantwoordelijkheid kunnen nemen om actief te werken tijdens de les. Geen enkele leerling kan en wil continu stilzitten en luisteren.

Ordetips:

  • Houd een goed overzicht van wat er in de klas gebeurt. Kijk geregeld de klas rond, ook als je op het bord schrijft of als je een individuele leerling helpt;
  • Geef duidelijke opdrachten. Je bent er pas zeker van dat je het duidelijk genoeg gezegd hebt als iedereen aan het werk is. Herformuleer, geef een voorbeeld, stel een controlevraag…;
  • Gebruik het bord, het is een van belangrijkste structuurbrengers voor leerlingen. Deel het eventueel in een net- en een kladgedeelte in. Vaag weg wat niet meer nodig is. Loop naar achter in de klas en beoordeel je eigen bordschrift en structuur;
  • Leg aan de leerlingen uit dat je tijdens opdrachten wel individuele hulp wil bieden, maar niet de eerste vijf minuten. Die gebruik je om toe te zien hoe iedereen aan het werk is. Verdeel je tijd over zwakke en sterke leerlingen en over vragers en zwijgers.

2. «Het meeste gedrag van leerlingen is niet doordacht, maar gewoontegedrag»

«Ik begin met een klasgesprek: wat stellen jullie je bij mijn lessen voor? Hoe begint volgens jullie een goede les? Daar leven in de klas allerlei ideeën over. Leerlingen weten heel goed dat ze niet goed kunnen werken als de leraar steeds moet vermanen. Ze weten ook wel dat een leraar niet elke keer moet zeggen: neem je boek en schrift op de bank… Op die manier komen we tot afspraken waarvoor we samen verantwoordelijk zijn en die ik opvolg. Het kost me het eerste lesuur, maar die tijd win ik gegarandeerd terug.» (Greta, 39)

Orde houden steunt op twee basisprincipes: ten eerste kan je pas samen beginnen werken als de leerlingen luisteren als je hun aandacht vraagt en als ze doen wat je zegt. Ten tweede moeten leraar én leerlingen zich samen verantwoordelijk voelen voor een goede gang van zaken. De basis daarvoor zijn duidelijk afspraken, zoals Greta er maakt. Op die manier creëer je gewoontegedrag. Het is een van de redenen waarom de klas zo rustig is bij leraar X en het zo bont maakt bij leraar Y, merken Lagerwerf en Korthagen op.

Ordetips:

gLeerlingen kunnen echt wel verantwoordelijkheid nemen voor hun gedrag. Beëindig een gesprek over orde dan ook altijd met een gezamenlijke afspraak;

Maak geen afspraken via dictaten als je ook een goede relatie met je leerlingen wil, maar start vanuit een bewustwordingsgesprek waarbij je samen met de leerlingen de toon zet;

Leerlingen leren gewoontegedrag door het te doen, niet alleen door te horen of te bespreken hoe het moet. Als je klas wanordelijk komt binnengestommeld en dat is niet de afspraak, aarzel dan niet ze het hele procédé van binnenkomen te laten overdoen;

Handhaaf gewoontegedrag. Signaleer kleine onregelmatigheden meteen en corrigeer ze. Wijs daarbij op de eerder gemaakte afspraken;

3. «Je kunt als leraar ongemerkt zelf de bron zijn van onrust.»

«Ik begon na te kijken wie zijn oefeningen van de week voordien had afgewerkt, leerling per leerling. Ik was heel streng voor wie dat niet had gedaan en noteerde nullen in mijn puntenboekje. De leerlingen waren verontwaardigd en de sfeer nadien onrustig. Achteraf realiseerde ik me dat ik niet duidelijk genoeg was geweest over die taak. Ze stond ook in niemands agenda.» (Erica, 28)

Veel onrust in de klas ontstaat door een onhandige didactische aanpak, door slechte afspraken of onzekerheid bij het opvolgen daarvan. Erica pakte het echter niet enkel onhandig aan, ze ging ook niet in op signalen uit de klas. Door de oorzaak of aanleiding van onrust te zoeken, kan je voorkomen dat je de symptomen bestrijdt zonder de bron aan te pakken.

Ordetips:

Voorkom groeiende wanorde door meteen in te grijpen. Ga bij onrust of rumoer niet door met lesgeven alsof er niets aan de hand is, laat het er niet bij zitten;

Voel je altijd verantwoordelijk. Denk niet: ‘Wie niet wil opletten, die zal het wel merken bij de volgende toets.’ Leerlingen moeten de verantwoordelijkheid voor hun leerproces leren nemen, dat kunnen ze niet zomaar;

Denk niet: ‘Als ik vriendelijk blijf, zullen ze mij ook wel vriendelijk vinden, en eigenlijk heb ik er zo geen last van’. Maar de vraag is niet of jij er last van hebt, maar of de leerlingen nog kunnen leren bij het gedrag dat ze vertonen;

Stel grenzen. Leiding geven aan een grote groep leerlingen vraagt wat gewenning. Maar je verstoort je relatie met je leerlingen niet door orde te handhaven. Zeker niet als je op een redelijke manier stilte eist of afspraken maken.

4. «Tussen ‘Wil je alsjeblief zwijgen’ en ‘Ga de klas uit’ zitten meer mogelijkheden dan je denkt.»

«De leerlingen kwamen met veel rumoer de klas binnen. Het lokaal was te klein en er stond niet genoeg meubilair, dus wilden er meteen twee weer naar buiten om een bank en stoelen te halen. Twee anderen wierpen met een bal naar elkaar, nog een riep mij iets toe dat ik niet verstond. Ik verloor mijn zelfbeheersing en blafte de hele klas af. De ballengooiers zette ik buiten. Het was een overdreven reactie, een beginnersfout. De rest van het jaar hebben ze me tegengewerkt.» (Tom, 26)

Ondanks alle voorzorgsmaatregelen blijft de klas onrustig. Dan is het tijd om ordemaatregelen te nemen. Beginnende leraren zien te weinig de vele grijstinten tussen een eenvoudige berisping en een leerling een strafstudie geven. Hun reacties zijn daarom niet altijd even gepast. Lagerwerf en Korthagen onderscheiden twaalf verschillende ordemaatregelen (zie kaderstukje). Straf geven komt pas later.

Ordetips:

Geloof dat jij de baas bent en weet wat je wil. Vooral beginnende leraren moeten in leiderschap groeien, maar dat begint met geloof.

Stel duidelijke grenzen. Noem gemaakte afspraken opnieuw en sta voor wat je zegt. ‘Hou je mond’ werkt niet als je intussen doet alsof je het gebabbel op de derde bank niet merkt.

Reageer proportioneel. ‘Stef, we hadden afgesproken dat je stil zou werken en nu zit je te praten? Wat is er aan de hand?’ is een voorbeeld van open communiceren om de werksfeer optimaal te houden. Stef afblaffen is dat niet.

Wees spaarzaam met zwaar geschut. Je kan best aardig zijn en toch gedecideerd.

Neem leerlingen niet serieuzer dan ze zijn. Soms willen ze hun verantwoordelijkheid ontlopen met allerlei smoezen, opmerkingen of uitroepen. Ga daar niet ernstiger op in dan nodig. Een luchtige repliek werkt ook.

‘Een leraar van klasse. Een goede docent worden en blijven’ (38,50 euro), Bram Lagerwerf & Fred Korthagen ˆ verkrijgbaar in de handel – Uitgeverij Nelissen – Postbus 3167 – 3760 DD Soest ˆ Nederland ˆ tel. 0031 35 541 23 86 – service@nelissen.nl ˆ www.nelissen.nl – De auteurs gaan met veel concrete voorbeelden, suggesties en tips in op de didactiek (hoe wordt een les echt boeiend), orde houden, de relatie leraar-leerling en de professionele ontwikkeling van de leraar. Vooral voor leraren secundair onderwijs.

Orde houden zit niet in de genen

Hoe hou jij orde in de klas? Wat maakt het soms zo moeilijk? Klasse verzamelt de tips en knelpunten op www.klasse.be/forum

www.klasse.be – 99 tips voor klasmanagement (surf naar Archieven, dossiers, klasmanagement)

Klasse voor Leraren

167 - september 2006

Error, group does not exist! Check your syntax! (ID: 3)

Archief

Dit artikel komt uit het archief van
Klasse. De informatie is misschien niet
meer up-to-date.

Liever actuele info over dit onderwerp?
Surf naar www.klasse.be