«Mijn vriendinnen vinden het zielig»

'Ons gezin, dat zijn privé-zaken, Zoë zal wel een opstel over een ander onderwerp maken'. Ze praat liever niet over onze echtscheiding op school. Zeker niet nu ik een nieuwe vriend heb en oma zegt dat hij de schuld is van alles.» (Bea, moeder)

SCHEIDING: één op drie

Bij één op drie kinderen scheiden de ouders. Eén gezin op zeven is een eenoudergezin, één op 25 een nieuw-samengesteld gezin. Hoe gaan we zelf, de buren, familie, vrienden daarmee om?

Scheiden hoeft geen ramp te zijn. Samenblijven in een slecht huwelijk kan veel erger zijn voor de kinderen. Kinderen kunnen in elke gezinsvorm tot evenwichtige volwassenen uitgroeien. Als ze maar de kansen krijgen om zichzelf te zijn, om goede voorbeelden te hebben en in een veilige omgeving te mogen leven.

Hoe kijkt u naar echtscheidingen? Als 'iets dat kan gebeuren' of als iets zieligs of rampzaligs? Dat maakt voor de betrokken kinderen (van buren, familie) een groot verschil.

SCHEIDING: de kinderen

Elk kind beleeft een echtscheiding op zijn manier. Verschillende gevoelens komen boven:

- Angst en onzekerheid: Zal mama ook weggaan? Wat gebeurt er met mij? Moet ik naar een andere school? Moet ik verhuizen?

- Agressie: er vallen voor een kind veel zekerheden weg, dat kan agressie meebrengen

- Opluchting: eindelijk een eind aan de ruzies, het geroep, de spanning

- Schuldgevoelens: soms denken kinderen dat het hun schuld is («Ik ben niet braaf geweest.»)

- Schaamte: wat zullen de meester/juf, de vrienden, de familie denken?

Kinderen proberen vaak op verschillende manieren hun ouders te ondersteunen:

- Het kind neemt een deel van de verzorgende en verantwoordelijke taken van een ouder over. Ze zijn als het ware partner in plaats van kind (parentificatie).

- Het kind kiest partij voor één van de ouders omdat die er het zwakst voorstaat.

- Het kind stelt ernstig problematisch gedrag op de momenten van grote conflicten tussen de ouders. Zo gaat de aandacht naar zijn gedrag (bliksemafleider).

- Het kind stelt zijn/haar eigen verdriet en problemen uit om het niet allemaal nog moeilijker te maken. Het gaat op het eerste gezicht goed tijdens de scheiding, maar later, soms zelfs na enkele jaren komt het verdriet boven (uitgestelde rouw).

SCHEIDING: de ouders

1. Zoek hulp. Praat met vrienden, familieleden. Soms is meer nodig: een gesprek met specialisten, iemand die het gezin begeleidt of bemiddelt als ouders gaan scheiden. De school kan voor uw kind een rustpunt en hulp zijn. Breng de school op de hoogte.

2. Vertel uw kind eerlijk wat uw plannen zijn en wat die voor zijn leven gaan betekenen. Sommige ouders denken dat ze hun kind beter buiten de scheiding houden om het te beschermen. Maar het is voor een kind moeilijker om te leven met onzekerheid dan met verdriet.

3. Maak duidelijk dat u uit elkaar gaat omdat u niet verder samen kan of wil leven. Dat is niet de schuld van een kind. Soms denken kinderen dat («Als ik nu eens wat liever was geweest, wat minder ruzie had gemaakt»).

4. Maak uw (tijdelijk) gebrek aan aandacht, warmte en liefde voor uw kind niet goed door het te verwennen met grote cadeaus.

5. Beschuldig elkaar niet. Doe kinderen niet kiezen tussen vader of moeder. Kinderen komen in een moeilijke situatie als ze van de ene ouder de andere niet meer mogen respecteren, erkennen, graag zien. Dat zorgt voor onmogelijke keuzes: als ze de ene graag zien, kwetsen ze de andere.

6. Kinderen gaan zich vaak anders gedragen dan gewoonlijk: ze worden stiller, prikkelbaarder, agressiever, afwezig, niet geconcentreerd. Begrijp uw kind als het moeilijk gedrag vertoont, maar blijf uw regels stellen. Laat straffen niet achterwege uit een soort van schuldgevoel: «Ik heb wat goed te maken».

7. Zorg dat het kind zijn ouders, maar ook zijn leerkrachten en andere volwassenen kan vertrouwen. Niets wordt zomaar doorverteld.

DE SCHOOL: rust en veiligheid

Tijdens de (echt)scheiding

In woelige tijden van scheiding kan de school een rustpunt zijn voor kinderen. Leerkrachten kunnen een steunfiguur zijn.

Wat extra aandacht, begrip en hulp op school kunnen goed doen, zonder het kind daarom in een uitzonderingspositie te brengen. Heel wat kinderen voelen zich beschaamd en willen in de klas niet over de scheiding van hun ouders praten. Kinderen blijken veel steun te vinden bij kinderen in eenzelfde situatie. Daar kan op school tijd en ruimte voor zijn.

De school blijft onpartijdig. Ze kiest bij conflicten geen partij.

De school bemiddelt niet bij scheidingen. Ze kan wel samenwerken met het CLB en doorverwijzen naar scheidings- of ouderschapsbemiddeling.

Na de echtscheiding:

De school blijft beide ouders als ouders erkennen.

Elke ouder, tenzij hij ontzet is uit het ouderlijk gezag, heeft het recht op informatie (schoolreglement, oudercontact). De school geeft die info aan beide ouders.

De school gaat discreet om met de informatie van ouders. In de basisschool weet de school bij wie, waar en wanneer de leerlingen verblijven, wie de kinderen komt halen, wie de schoolrekeningen betaalt. In het secundair kan de schooldirectie of klasleerkracht bekijken of het wenselijk is om andere leerkrachten te informeren.

De school houdt rekening met mogelijke problemen die een nieuwe gezinstoestand kan meebrengen: financiële problemen bij eenoudergezinnen (schoolreizen, skiklassen), een rapport dat met vertraging op school belandt

Stiefouders hebben juridisch gezien geen enkel gezag over hun stiefkind, zelfs indien zij getrouwd zijn met een juridische ouder. Telt een nieuw-samengesteld gezin op school mee als een volwaardig gezin of telt enkel het traditionele kerngezin?

Vanuit de eindtermen:

De school leert kinderen omgaan met verschillende gezinsvormen. Ze toont respect en begrip voor mogelijke problemen en toont die wereld ook aan de kinderen: alleenstaande ouders na het overlijden van een partner of na echtscheiding, pleeggezinnen, adoptiegezinnen, bewust ongehuwde moeders, nieuw-samengestelde gezinnen, kinderen in een instelling, kinderen met holebi-ouders.

De leerkrachten houden altijd rekening met de verschillende gezinsvormen: nieuwjaarsbrieven, vader- en moederdag, stamboom maken zijn gevoelige onderwerpen.

DE REGELS EN WETTEN: samen beslissen

Sinds 1 oktober 1994 bestaat het hoorrecht. Kinderen krijgen de mogelijkheid om hun mening en ideeën over echtscheiding aan de rechter te vertellen. Zo krijgt hij beter zicht op de leefomgeving en ervaringen van het kind.

Co-ouderschapswet van 13 april 1995. Beide ouders blijven verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kinderen. Alle belangrijke beslissingen zoals bv. schoolkeuze worden door beide ouders gezamenlijk genomen. Als een ouder zijn kinderen bv. inschrijft in een school, zou de directie ervan moeten kunnen uitgaan dat beide ouders instemmen. De praktijk is vaak anders.

Co-ouderschap staat los van de verblijfsregeling die veel vormen kan aannemen (tijdens de week bij de ene ouder, tijdens het weekend bij de andere of even veel tijd bij de ene ouder als bij de andere)

Exclusief ouderschap. Bij scheidingen uitgesproken vóór 13 april 1995 werd het ouderlijk gezag systematisch aan één ouder toegekend. De andere ouder heeft wél het recht van toezicht op de opvoeding van de kinderen (bv. het recht om op school alle informatie in te winnen over zijn kinderen). Met de co-ouderschapswet is dat nu nog uitzonderlijk het geval.