"Toby (13) is hier de baas"

Ik laat me niet op mijn kop zitten

Tine, moeder van Sofie (7) en Sven (5), loopt met een rood hoofd door het warenhuis. Haar karretje ligt vol dure prullen en snoep die ze niet nodig hebben. Zo gaat het nu elke keer. Sofie en Sven zeuren en roepen tot ze toegeeft. «Kariens moeder koopt altijdAlle kinderen van de klas krijgenIk wil ik wil ik wil»

Ouders willen dat hun kinderen het goed hebben. Maar wie zijn kind altijd positieve aandacht geeft, los van het feit of zijn gedrag nu goed is of niet, verwent zijn kind. Ouders geven het kind wat hij wil om van zijn driftbuien of scènes verlost te zijn. Of ze willen niet dat hun kind minder heeft dan de klasgenoten. Of ze voelen zich schuldig omdat ze te weinig aandacht en tijd kunnen geven. Gescheiden ouders willen vaak de gunst van het kind afkopen. Een ziek kind wordt vaak uit medelijden verwend. Het helpt allemaal om ze even zoet te houden. De grote problemen komen dan maar voor vanaf de puberteit. Ouders hebben een lange tijd alle dromen van hun kind kunnen vervullen, maar dan komen er eisen en wensen waar ze niet kunnen aan voldoen. Ouders klagen dat ze niks meer te zeggen hebben. Hun kind aanvaardt geen regels en grenzen meer. Hij heeft er nooit mee leren leven. Met woedeuitbarstingen tracht hij zijn ouders op de knieën te krijgen.

Waarom ik?

«Huiswerk klaar?»

«Nee.»

«Waarom zetten jullie de tv dan aan? Je weet: eerst huiswerk, dan pas tv.»

«Van papa mogen we wel kijken.»

Oudermishandeling komt niet vaker voor in eenoudergezinnen of gezinnen waar ook moeder uit werken gaat. Meestal zijn beide ouders aanwezig, maar vader is dikwijls een grijze figuur die zich afzijdig houdt bij de opvoeding. Hij is bijna nooit beschikbaar en veel van huis weg. Vaak is er tussen vader en moeder weinig eensgezindheid over de manier van opvoeden. En dat voelen de kinderen. Soms zit geweld ook ingebakken in de omgangsvormen thuis. Kinderen zien ruzies tussen hun ouders, vechtpartijen en leren zo dat geweld de normale gang van zaken is. Als ze ervaren dat geweld succes heeft, imiteren ze het.

Meestal is moeder het slachtoffer van de mishandeling. Zij is vaak heel vergevingsgezind. Een lief woord of een vriendelijk gebaar van het kind is genoeg voor haar om alles weer te vergeten.

Hij lapt alles aan zijn laars

Een gezin is als een voetbalveld. Als een kind buiten de lijnen gaat, zou iemand hem moeten terugfluiten. Er zijn spelregels en ouders zorgen ervoor dat die worden nageleefd. Binnen het veld is er plaats voor zelfstandigheid, voor verantwoordelijkheid, voor vrijheid. Ouders stellen eisen, hebben bepaalde verwachtingen. Kinderen krijgen grenzen en zekerheden. Het leven is eenvoudiger met die witte lijnen.

Soms vervagen de grenzen in een gezin. Als dat vaak gebeurt of als de grenzen wegvallen, dan blijft een kind onzeker achter en wordt hij bang. Bovendien moet hij zich soms kunnen afzetten tegen die grenzen. Dat maakt deel uit van zijn groeiproces. Als hij echter niets heeft om zich tegen af te zetten, verliest hij het noorden. Hij raakt het respect kwijt voor zijn ouders of gaat een machtsstrijd met hen aan. Hij verwijt hen al zijn frustraties. Kinderen die hun ouders mishandelen zeggen vaak: «Ze hadden maar eerder moeten ingrijpen, ze hebben het te ver laten komen.»

Ik houd mijn mond

In een gezin houdt iedereen van elkaar. Ouders en kinderen zouden hun handen in het vuur steken voor elkaar. Rozengeur en maneschijn. En als de realiteit anders is? Als ouders door hun kinderen worden mishandeld, zwijgen ze liever. Ze houden hun kind een hand boven het hoofd. Zo beschermen ze ook zichzelf: er is niks aan de hand. Het laatste wat ze willen horen zijn beschouwingen over ideaal ouderschap. Ze zijn bang voor het misprijzen van anderen en ze voelen zich zelfs schuldig voor wat er gebeurt: «Ik ben niet geslaagd in de opvoeding van mijn kind, dus ik ben een nul.» Oudermishandeling blijft zo een taboe en de slachtoffers zijn vaak veroordeeld tot eenzaamheid.

· Slachtoffers van oudermishandeling kunnen terecht bij het CLB van de school, een Comité voor Bijzondere Jeugdzorg, een Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg of een Centrum voor Ambulant Welzijnswerk in de buurt.

· De zelfhulpgroep «Wat Nu?» tracht ouders op te vangen die door het gedrag van hun kind in een isolement zijn geraakt. U bereikt «Wat Nu?» op het nummer 02-460 39 24 (maandag- en dinsdagvoormiddag, andere dagen na 16 u.) Regionale contactpersonen 03-663 52 11 (Antwerpen), 02-460 39 24 (Brabant), 016-69 98 81 (Limburg), 050-35 99 02 (Oost- en West-Vlaanderen)

Stevige structuur

Zijn uw kinderen kleine tirannetjes die hun zin altijd doordrijven? Voorkomen begint lang voor er sprake is van mishandeling. Wat kunnen ouders doen?

• Kinderen zijn niet van chocolade. Ouders mogen best iets van hen verwachten. Geef kinderen een aantal verantwoordelijkheden, aangepast aan hun leeftijd.
• Ouders zijn geen boemannen als ze verwachten dat een kind zich houdt aan een aantal normen en waarden. Een kind heeft structuur nodig. Nee zeggen tegen kinderen is even belangrijk als ja zeggen.
• Het gezag in een gezin ligt zowel bij vader als bij moeder. Zij zijn consequent en solidair ouder. Ook vader toont interesse voor bijvoorbeeld de emoties van zijn kinderen. Moeder 'offert' zich niet op voor haar gezin.
• Ouders zijn bereid zichzelf voortdurend in vraag te stellen en bij te sturen waar nodig. Koppig vasthouden aan eigen gelijk, helpt ook niet.
• Problemen in het gezin zijn bespreekbaar voor ze tot uitbarsting komen. Op tijd met elkaar praten: ouders én kinderen samen, ook over wat ze voelen.

Ik heb het niet meer in de hand

Alle kinderen zijn wel eens agressief tegen ouders. Als een kind zich plots opvallend gewelddadig gedraagt, is er iets grondig mis. Op school of elders. Oudermishandeling gebeurt niet plots. Het begint met brutaliteit en dreigen. Wat later maakt een kind voorwerpen kapot waarvan hij weet dat zijn ouders ze mooi of belangrijk vinden. Opzettelijk. Of hij steelt ze. Later wordt het dreigen, schoppen en slaan. Meestal komt oudermishandeling voor het eerst echt tot uiting als het kind (meer jongens dan meisjes) 12 of 13 jaar is, soms al op 6 jaar. Dan wordt het stapje voor stapje erger.

Veel daders komen voor de buitenwereld heel lief en allesbehalve gewelddadig over. Ze bekladden hun ouders, zetten verhalen op die niet bestaan en trekken zo de aandacht. Vandaar ook dat de omgeving mishandelde ouders niet gelooft. «Hoe kan zo'n lief kind zoiets doen?», zeggen mensen dan.