«Ik ben bang voor oktober»

Marie komt zelf uit een kansarm gezin. Naar school gaan was niks voor meisjes, vond haar vader. «Dat de samenleving veranderd was, kon hij niet snappen. En geld om te studeren was er niet. Liefde en warmte ook niet. Ik voelde me als een accordeon. Thuis erg gesloten en op school stond ik open om veel te leren. Maar voor ik thuis was, moest ik opnieuw dicht.» Marie was nog geen maand achttien toen ze trouwde. Enkele jaren later stond ze alleen, zonder haar kind. De tweede man in haar leven trok haar aan «door de gemeenschappelijke gaten die we hadden». Ze kreeg nog twee kinderen. Stijn (16) en Bo (12) gaan naar het aso. 'Is dat niet te moeilijk?', krijgt ze vaak te horen. 'Zouden ze niet beter een vak leren?'

Bang voor oktober? Waarom?

«Ik heb het heel moeilijk om alle rekeningen te betalen. September en oktober zijn de topmaanden voor schoolrekeningen. Ik probeer goed te budgetteren en dan lukt het. De meeste rekeningen heb ik telkens kunnen betalen. Maar dat gaat dan ten koste van een doktersbezoek of de aankoop van kleren of schoenen voor mezelf. Ik moet al meer dan een jaar nieuwe glazen hebben voor mijn bril. Maar die komen er voorlopig niet. Soms panikeer ik en denk ik dat het me niet zal lukken. Onze jongste, Bo, gaat nu naar een secundaire school. Zijn broer Stijn zit daar al een tijdje, dus ik weet wat ik kan verwachten. De kinderen van de meeste kansarme ouders zitten in een technische of beroepsschool. Ik ken iemand wiens zoon automechanica volgt. De schoolrekeningen kan ze wel betalen, maar voor het aankopen van materiaal moeten die mensen soms tot duizend euro betalen.»

Doet de school genoeg inspanningen om de schoolrekeningen te drukken?

«Nee. Wat mij het meeste stoort is dat leerkrachten eigenlijk niet nadenken als ze geld vragen. Toen ik na lang sparen het geld bij elkaar had voor de Londenreis van Stijn, hoorde ik plots dat ze liefst ook nog eens vijftig euro zakgeld mee moesten hebben. Dat is de helft van mijn wekelijkse leefgeld. Dat beseffen de leerkrachten niet.»

Toch hoor je wel eens zeggen: «Een gsm hebben ze wel, maar hun rekening betalen, kunnen ze niet.»

«Ik heb een gsm. Dat is eigenlijk onze huistelefoon. Die zorgt ervoor dat je bereikbaar bent. Dat is belangrijk als je werk zoekt. Maar natuurlijk dient zo'n telefoon ook voor als er met de kinderen wat gebeurt. We hebben geen telefoonabonnement, maar een telefoonkaart. Dat is een pak goedkoper.»

Je kinderen leven in een kansarm gezin. Weten ze dat zelf?

«Je vertelt dat niet met zoveel woorden, hé. Onze kinderen hebben altijd gezien dat we elke frank drie keer moesten omdraaien vooraleer we hem uitgaven. Ze ondervinden dat elke dag. Ze weten dat ze bijna niks moeten komen vragen. En ze vragen ook bijna niks. Lidgeld voor een sportvereniging, muziekschool, het kan er niet van af.»

Schamen ze zich soms op school?

«Mijn kinderen gaan niet echt graag naar school. Van in de kleuterklas hebben ze een stempel gekregen: jouw papa heeft geen auto, dus zijn jullie arm. Ik dacht dat dat wel zou overgaan. Tot op een dag Bo thuis kwam en zei: 'Mama ik wil niet meer leven'. Toen ben ik naar de school gegaan en is het probleem later in de klas besproken. 'Waarom sluiten jullie Bo uit?', vroeg de leerkracht tijdens een klasgesprek. 'Omdat hij stinkt, omdat zijn ouders doppen, omdat ze geen auto hebben', was het antwoord. Ik vind het niet erg om elke euro drie keer om te draaien, maar dat ze daarom mijn kinderen uitsluiten, vind ik erg. Ik wil geen steen werpen en er is al veel veranderd. Maar dat ging niet vanzelf.»

Bekijken ze jou op school ook anders?

«Als je geen diploma hebt moet je bewijzen dat wat je zegt tegen de leerkracht waar is. Stijn heeft een aangeboren huidafwijking. Al vlug ging op school het verhaal de ronde dat het besmettelijk was. Niemand wou nog naast hem in de klas zitten. Ik moest blijkbaar voor de ouders bewijzen dat de huidafwijking niet besmettelijk was. Stijn zit nu in het vijfde jaar secundair. Pas vorig jaar erkende de school dat hij dyslexie heeft. Ik vermoed en zeg dat al jaren. Van een gestudeerde ouder hadden ze dat zeker vlugger aangenomen.»

Ben je bang voor het nieuwe schooljaar?

«Ach, we redden het wel. Mijn kinderen staan erg onder druk op school. Ze weten dat dit voor hen de kans is om uit de miserie te geraken. Ze moeten slagen. Ze weten dat ze moeilijk een tweede kans kunnen krijgen. Tijdens de vakantie zijn ze lekker ontspannen. We gaan samen fietsen. Nu wordt de veer weer opgespannen. Ik ben soms bang dat die ooit gaat breken. En dan?»

Marie studeert nu voor ervaringsdeskundige in de kansarmoede: drie jaar lang. «Dan wil ik vooral secundaire scholen vertellen wat het betekent om arm te zijn».

«We nemen thuis bijna nooit foto's», zegt ze later tijdens de fotosessie. Voor de regenbui kleurt de zon nog even haar haar. Dan voelt ze een druppel. «De eerste druppel is altijd voor mij», lacht ze.

Twee per klas

Steeds meer gezinnen kunnen de schoolrekeningen niet meer betalen. 5 tot 10% van de huishoudens is kansarm geboren. Anderzijds is er de steeds groter wordende groep van gezinnen  (10 tot 15%) die leningen voor bv. een woning niet meer kunnen betalen omdat de ouders hun job hebben verloren, ziek worden of in een echtscheiding verwikkeld zijn. In elke klas zouden naar schatting twee kansarme kinderen zitten.

Meer info: www.armoede.be

VERPLICHT: de bijdrageregeling

Sinds vorig schooljaar moet elke basis- en secundaire school bij het begin van het schooljaar aan de ouders meedelen welke kosten zij zullen hebben voor hun kinderen. Die lijst met kosten kan je vinden in het schoolreglement en is in verschillende categorieën (schooluitstappen, cultuur) ingedeeld. De raming gebeurt in overleg met de participatieraad of de schoolraad waar ook ouders in zitten. Binnen dit overleg kan de school ook een regeling uitwerken voor minder gegoede ouders. Als de school wat wijzigt, moet ze de lijst aanpassen en de ouders verwittigen.

«De school probeert de schoolrekening voor iedereen zo laag mogelijk te houden.»

 

 

(Cijfers uit een enquête van Klasse voor Ouders bij 800 ouders)

 

Twee op de drie ouders met kinderen in de eerste graad van het secundair onderwijs vinden dat de school niet genoeg inspanningen doet om de schoolrekeningen voor iedereen zo laag mogelijk te houden. In het basisonderwijs vallen de klachten nogal mee. Daar stellen ongeveer evenveel ouders dat de school wél inspanningen levert. In het septembernummer van hun eigen Klasse kregen directies en leerkrachten 24 tips om het schooljaar zo zuinig mogelijk te houden voor de ouders. Jij kan de tips ook vinden op www.klasse.be/kvl/137/40 of http://sos.welzijn.net. Iets voor het oudercomité?