«Papa ziet me graag, zegt hij»

20 MELDINGEN PER DAG

In 2000 kwamen in de zes Vlaamse vertrouwenscentra 4 918 meldingen van kindermishandeling binnen. Dat zijn bijna 19 meldingen per werkdag of 26 kinderen. 27 % van de meldingen ging om lichamelijke mishandeling of verwaarlozing, 25 % was seksueel misbruik, 19 % handelde over emotionele mishandeling. De rest was een gemengde problematiek. Internationaal onderzoek toont aan dat in één gezin op tien kinderen worden mishandeld. Maar het gebeurt ook op school: potelende leerkrachten of leerkrachten die leerlingen kleineren, pesten, bang maken.

KINDERMISHANDELING: meer dan pedofilie

Kindermishandeling is een verzamelnaam voor alle vormen van geweld tegenover kinderen. Er is een verschil tussen mishandeling (actieve handeling) en verwaarlozing (passief).

• Lichamelijke mishandeling: slaan en schoppen met kneuzingen, verwondingen en hersenletsels tot gevolg, toebrengen van brand-, snij- of schaafwonden
• Psychische mishandeling: voortdurend kleineren, bang maken, pesten, onredelijke eisen stellen, kinderen geen steun, bemoediging, veiligheid, geborgenheid geven
• Lichamelijke verwaarlozing: het kind krijgt onvoldoende zorgen (kleding, medicijnen, gezonde voeding, nachtrust)
• Psychische verwaarlozing: het kind krijgt onvoldoende aandacht, genegenheid, liefde, warmte, veiligheid, bevestiging
• Seksueel misbruik: volwassenen dwingen het kind tot seksuele contacten (tongkussen, aanraken van borsten en geslachtsdelen, masturbatiehandelingen) of kinderen moeten kijken naar seksuele handelingen

Kindermishandeling komt in al zijn vormen voor in alle lagen van de bevolking. Soms ook op school. Het kind heeft vaak een emotionele band met de dader. Precies daarom wil het slachtoffer zelf niet over het probleem praten.

WAAROM? Een kluwen

Verschillende factoren kunnen samen een rol spelen bij het ontstaan van kindermishandeling:

• De ouders: hebben zelf een nare jeugd gehad (weinig warmte, geen liefde), een harde opvoeding, wilden eigenlijk geen kinderen, stellen te hoge verwachtingen in hun kind, kunnen moeilijk omgaan met problemen of tegenslag, hebben weinig kennis over opvoeding
• Het kind: vertoont erg moeilijk gedrag: huilt vaak, slaapt weinig, eet moeilijk, het is gehandicapt. Het kind voldoet niet aan de verwachtingen van de ouders of eist van de ouders meer dan ze kunnen opbrengen
• Het gezin: leeft vaak geïsoleerd, heeft weinig contact met familie of buren. Vaak zijn er ook woon-, relatie- of financiële problemen

Slechts 10 % van de mishandelende ouders is psychisch ziek.

SIGNALEN: «Er is iets mis»

Mishandelde kinderen zenden vaak onbewust signalen uit. Die signalen wijzen niet rechtstreeks naar mishandeling. Maar soms krijg je het gevoel dat er iets niet klopt.

• Gedrag: een mishandeld kind kan erg gewelddadig of erg teruggetrokken zijn, vlucht of vecht, hangt de clown uit of is depressief, is erg afstandelijk of erg kleverig
• Relaties: het kind heeft weinig vrienden of is erg bezorgd om anderen, vertrouwt niemand, is achterdochtig, bang
• Ontwikkeling: het kan leer- en concentratieproblemen hebben, weinig zelfvertrouwen, veel faalangst maar kan evengoed heel goed presteren
• Tekens: het taalgebruik, de tekeningen, de omgang met knuffels waar het kind erg aan gehecht is, kunnen signalen geven dat er wat aan de hand is
• Andere mogelijke signalen: lichamelijke klachten als hoofdpijn, buikpijn, duizeligheid, blauwe plekken, verwondingen, seksueel uitdagend gedrag, eetproblemen

Signalen bij de ouders:

Ze geven vreemde verklaringen voor lichamelijke letsels van hun kind, tonen weinig of geen belangstelling voor schoolprestaties of stellen zeer hoge eisen, houden kinderen geregeld van school, klagen veel, vragen voortdurend aandacht voor hun eigen problemen

WAT KAN JE DOEN? Overwin je weerstand

Je herkent jezelf (of je partner) als dader? Zoek hulp. Hoe vlugger, hoe beter. Voor je slachtoffer en voor jezelf (je partner).

Je vermoedt kindermishandeling in de familie, op school, in de buurt Je kan veel ellende voorkomen. Voor slachtoffer én dader. Vaak ervaren daders de situatie ook als een probleem en zijn ze blij als er hulp komt. Wat doe je?

• Informeer je over kindermishandeling. Dat is veel ruimer dan pedofilie alleen.
• Overwin je weerstand «Ik kan me toch niet gaan moeien met iemands privacy.» «Oké, het is erg, maar wat kan ik eraan doen?».
• Bij een vermoeden van mishandeling:
  1. Praat erover met iemand die je in vertrouwen kan nemen (een vriend, je partner, de leerkracht, de huisarts)
  2. Neem contact op met een vertrouwenscentrum. Dat kan je helpen met je vermoeden en advies geven over wat je verder kan doen. Je oproep blijft anoniem.
  3. Zoek contact met het kind. Kinderen ontkennen vaak, ze zijn te bang voor wat zou kunnen gebeuren of hopen stilletjes dat alles wel vanzelf zal overgaan. Als je je daar zelf niet sterk genoeg voor voelt, spreek je beter af met de leerkracht of een andere vertrouwenspersoon van het kind. Enkele tips:
     [a] Toon je ongerustheid («Ik denk dat er wat met je scheelt.»)
     [b] Luister naar het kind. Maak duidelijk dat het je kan vertrouwen. Vraag het kind niet uit, maar laat het vertellen in zijn eigen woorden en op eigen tempo.
     [c] Vertel het kind dat je zijn verhaal gelooft, dat het niet zijn schuld is. Maak duidelijk dat je waardeert dat het je in vertrouwen neemt.
     [d] Vertel dat wat gebeurt niet normaal is, dat het niet zijn schuld is. Beschuldig mogelijke daders niet.
     [e] Overleg samen wat de volgende stappen kunnen zijn. Beloof geen geheimhouding. Verzeker dat je elke stap samen zal nemen.
     [f] Maak duidelijk dat het kind niet de enige is die zoiets overkomt en dat er hulp mogelijk is.
     Speel geen specialist. Laat hulpverlening over aan bevoegde instanties.
  4. Bij een melding van kindermishandeling kan je moeilijk anoniem blijven. Het vertrouwenscentrum komt dan in actie (praat met het kind, de huisarts, de school, zijn vrienden, de ouders en start de hulpverlening) en zorgt ervoor dat de informatie in het dossier niet alleen tot jouw klacht te herleiden is.

WAT KAN JE VAN DE SCHOOL VERWACHTEN? Warmte en regels

In de klas komen onderwerpen als kindermishandeling aan bod. Ook pestgedrag, stoer doen, grove moppen, handtastelijkheden, rolpatronen (macho mannen)

Op school leren kinderen opkomen voor zichzelf, hun gedacht zeggen, van zich afbijten, weerstand bieden tegen groepsdruk en pesterijen

De school heeft duidelijke afspraken en regels over respectvol omgaan met elkaar.

Leerlingen kunnen op school terecht met hun problemen. Er is ook een duidelijk beleidsplan voor gevallen van kindermishandeling. De school werkt samen met het CLB.

Natuurlijk hoort dit takenpakket niet bij de school alleen. Ook ouders kunnen daar elke dag werk van maken.