Ilse durft niet naar huis

We hebben haar gezegd dat ze niet moet thuiskomen met een slecht rapport op het einde van de maand.»

«Laat ze maar doen»

Kinderen die leren moeten ruimte krijgen, vrijheid. Dat is wat ouders en leerkrachten hen ook geven. Elke dag opnieuw. Maar ze moeten hen ook beschermen. Zo kunnen kinderen de wereld op een veilige manier ontdekken. Daarom geven opvoeders grenzen aan, zeg maar regels. En die moeten voor het kind duidelijk zijn. Hoe jonger het kind, hoe meer bescherming en grenzen het nodig heeft. Vooral jonge kinderen voelen zich veilig als iemand over regels waakt. Ze hoeven geen energie te steken in het ontdekken van de regels, maar gaan enthousiast de ruimte tussen de grenzen ontdekken. Hoe ouder het kind, hoe meer vrijheid het kan krijgen en hoe meer opvoeders met hem grenzen moeten afspreken.

Ilse heeft geen last met zichzelf. Ze heeft last met de regels, de grenzen in haar omgeving. Ze wil meer zelfstandigheid en nieuwe regels, nieuwe grenzen. Haar gedrag is een vraag, een oproep tot een goed gesprek. Ouders die zoiets laten overwaaien, missen een kans. Ilse en haar ouders kunnen samen op zoek gaan naar dat evenwicht.

«Het is niet leuk meer»

Er is niets zo vervelend als een gespannen sfeer thuis. Opvoeden is leren en daar hoort best een prettige sfeer bij. De meeste ouders vinden het normaal dat hun kind zich goed gedraagt. Vaak zien ze alleen wat fout gaat. Hoe meer aandacht ouders besteden aan het positieve gedrag van hun kind, hoe minder werk ze zullen hebben met negatief gedrag. Hoe minder ze ook zullen moeten straffen. Bemoedigen en een complimentje geven stimuleert kinderen. Wie enkel straft, leert een kind negatief gedrag af. Weet het kind dan wat het wél moet doen? Wie nooit aandacht krijgt, zal naar aandacht zoeken, desnoods op een negatieve manier.

«Dat had ik niet mogen doen»

«Eigenlijk was dat onredelijk van me. Ik had haar huiswerk niet hoeven stuk te scheuren. Maar ik was zo kwaad dat er nog altijd fouten in stonden. Vroeger was boos zijn al een straf voor Ilse. Ik schaam me eigenlijk wel een beetje.»

Wie straft is boos. Veel ouders laten zich bij de keuze van een straf leiden door hun boosheid. De kans is groot dat de straf dan onredelijk is. Woede en ergernis zijn niet de beste inspiratiebronnen. Straffen kunnen het best in verhouding staan tot wat verkeerd is gelopen. Onredelijkheid sluit de deuren naar een goed gesprek. Als ouders wat afspreken met hun kind, houden ze zich daar het liefst aan. Dat geldt zowel voor de beloning als voor de straf. Sommige ouders geven ook toe dat ze soms fout zitten («Je komt niet meer binnen»). Als ze hun kind excuses aanbieden, tonen ze dat ze echte mensen zijn. Als ze dat ook toegeven weten kinderen dat ook zij zich kwetsbaar mogen opstellen.

«Ik wil je niet meer zien»

Jonas vliegt de hoek in. Niet omdat hij stout is, zeggen zijn ouders hem, maar omdat hij Anke geslagen heeft. Ouders straffen hun kind om zijn gedrag, niet omdat ze het kind slecht vinden. Anders wordt straf wraak. Zo kwetsen ze hun kinderen en laten een onherstelbare schade achter. Een straf moet duidelijk verbonden zijn aan het overschrijden van een bepaalde regel. «Lap ik de regel aan mijn laars of niet?» Dat is de vraag waar het kind zelf verantwoordelijkheid voor draagt. Straffen kunnen helpen bij het verkennen, het afbakenen en het respecteren van grenzen. Kinderen hebben het recht om te experimenteren en fouten te maken. Ouders kunnen helpen om ze te doen leren uit hun fouten. Een kind moet voelen dat het na zijn straf met een schone lei kan beginnen.

«Of een goeie mep»

Bertje is anderhalf jaar. Hij speelt graag met de keukenkasten en de knoppen van het gasfornuis. Zijn ouders geven hem vaak een tik op zijn handen. In heel uitzonderlijke situaties en als de ouders heel beheerst zijn, kan een tik opvoedkundige waarde hebben.

Ken is dertien. Hij komt met een slecht rapport naar huis. Zijn vader slaat hem. Slaag is een straf die moeilijk te doseren valt. Een ouder die heel kwaad is, slaat vaak harder dan de bedoeling was. Oudere kinderen die regelmatig geslagen worden, wennen aan de pijn waardoor ouders weer harder gaan slaan.

«Niks helpt nog»

Als niks helpt is het gevaar groot dat de afspraken die ouders met kinderen maken steeds strenger worden en de straffen steeds erger. Soms kunnen ouders dan onderhandelaars inschakelen: familie, leiders van de jeugdbeweging, leerkrachten van de school. Soms gebeurt het dat problemen niet meer op te lossen zijn. Dan moet professionele hulp gezocht worden: huisarts, kinderarts, PMS.